Eleni Glykatzi-Arveler was in a way the grandmother of all modern Greeks. She brought us, in a pleasant and understandable way, closer to our Byzantine ancestors and to the history of the Greek Orthodox state of Constantinople.
Despite the negative climate for Byzantium as a name, as a culture, as a religious society, which was cultivated by the unhistorical or the fanatical, the recently deceased Teacher of the Nation managed to bring the achievements of Byzantine Civilization to the center of interest of a wider public. The most important thing, however, that she offered us is her struggle and anguish to highlight the timeless continuity of Hellenism.
Από εκείνη άκουσα για πρώτη φορά την απάντηση του Αγίου Γρηγορίου του Ναζιανζηνού προς τον Αυτοκράτορα Ιουλιανό (τον Παραβάτη), ο οποίος ήθελε να απαγορεύσει στους Χριστιανούς του 4ου αιώνος και να διδάσκουν και να διδάσκονται τα Αρχαία Ελληνικά κείμενα. Ο Γρηγόριος με την τεράστια κλασσική παιδεία του ερωτά τον Ιουλιανό: «Τίνος του ελληνίζειν εισίν οι λόγοι»; Δηλαδή ποιος έχει δικαίωμα να μελετά και να διδάσκει τα ελληνικά κείμενα; Και απαντά ο ίδιος στη ρητορική ερώτηση: Και εμείς έχουμε το δικαίωμα του ελληνίζειν, όχι μόνον εσείς οι οπαδοί της Αρχαίας Θρησκείας.
Στην εποχή μας, κατά την οποία υπερπροβάλλεται ως αγαθό η πολυπολιτισμικότητα, η Αρβελέρ θύμιζε ότι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία (η Ρωμανία) επέζησε επί 1100 χρόνια ως μονοπολιτισμική. Παραθέτω: «Αν και πολυεθνικό, γρήγορα το Βυζάντιο, χάρη στην επικράτηση της ελληνοφωνίας, αναδείχθηκε σε μόρφωμα μονοπολιτισμικό, όπως διαμορφώθηκε με τη ρωμαϊκή του καταβολή, μπολιασμένη με την ελληνιστική παράδοση και με την χριστιανική Ορθοδοξία που εκφράσθηκε ελληνόφωνα» (Πόσο Ελληνικό είναι το Βυζάντιο, εκδόσεις Gutenberg, σελ. 14).
Υπογράμμιζε επίσης ότι ως πολιτιστική και γλωσσική συνέχεια το Βυζάντιο εγγράφεται ως βίωμα μόνον του Ελληνισμού. Παραλλήλως καταδείκνυε σε πολλά κείμενά της ότι ο Βυζαντινός Πολιτισμός με τα τρία θεμέλιά του (Αρχαία Ελλάδα, Ρώμη, Χριστιανική Ορθοδοξία) αποτελεί τον πρώτο πραγματικά ευρωπαϊκό πολιτισμό. Και παρέθετε την άποψη κορυφαίων Ευρωπαίων διανοητών (πχ του Γάλλου Πώλ Βαλερύ) ότι Ευρώπη είναι εκεί όπου οι άνθρωποι μελετούν τη σοφία των Αρχαίων Ελλήνων, σέβονται το Ρωμαϊκό Δίκαιο και αποδέχονται ως αξιακό κώδικα τη Χριστιανική διδασκαλία.
Εντόπισε με πειστική τεκμηρίωση τη συνέχεια του Ελληνισμού από την Αρχαιότητα μέσω του Βυζαντίου στα νεώτερα χρόνια. Μάς έμαθε ότι η κραυγή «Αέρα» των στρατιωτών μας του 1940 είναι συνέχεια της πολεμικής κραυγής «Αήρ» των Βυζαντινών στρατιωτών και παρέπεμπε σε σχετικά κείμενα του Αυτοκράτορος Λέοντος Στ΄ του Σοφού. Κατέγραφε με γλαφυρό τρόπο την επιβίωση του Βυζαντινού Πολιτισμού στις ημέρες μας μέσω του θεσμού των Πολιούχων Αγίων, μέσω του Ακαθίστου Ύμνου, μέσω των παροιμιών, μέσω της επίδρασης του Βυζαντίου/Ρωμανίας σε λογοτέχνες, ποιητές και ζωγράφους.
In France, one does not become scientifically respected if they do not refer to primary sources of the historical period they are studying. Eleni Glykatzi-Arveler combined scientific depth with nostalgia for the land of Asia Minor and with the communicative charisma that made her welcome in all homes via Television.
Her speeches in Greece and Cyprus convinced even skeptics of the continuity of Hellenism. May her memory be eternal!
*Political Scientist
Article in PARAPOLITIKA, 21.2.2026
