Τα τροπικά δάση, γνωστά και ως οι «πνεύμονες του πλανήτη», παίζουν καθοριστικό ρόλο στην απορρόφηση του διοξειδίου του άνθρακα και στη μείωση των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Ωστόσο, εξαιτίας του τεράστιου αριθμού δέντρων — πάνω από 1,5 τρισεκατομμύριο παγκοσμίως — η ακριβής εκτίμηση του άνθρακα που αποθηκεύουν δεν ήταν μέχρι σήμερα εφικτή.
Αυτό αναμένεται να αλλάξει χάρη σε έναν νέο δορυφόρο που εκτοξεύτηκε πρόσφατα από την Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA). Ο δορυφόρος αυτός, ο οποίος φέρει μια καινοτόμα τεχνολογία ραντάρ, είναι σε θέση να «διεισδύει» στο εσωτερικό των δασών, αποκαλύπτοντας τις δομές κάτω από το πυκνό φύλλωμα.
Η εκτόξευση πραγματοποιήθηκε από τη διαστημική βάση στην Κουρού της Γαλλικής Γουιάνας, με την τροχιά του δορυφόρου να περνά και πάνω από τον Αμαζόνιο, έναν από τους βασικούς στόχους παρατήρησης. Ο δορυφόρος, γνωστός και ως «ομπρέλα του διαστήματος» λόγω της μεγάλης του κεραίας διαμέτρου 12 μέτρων, στέλνει σήματα που αποκαλύπτουν το εσωτερικό των δέντρων.
Ο καθηγητής Τζον Ρεμέδιος από το Εθνικό Κέντρο Παρατήρησης της Γης δήλωσε ότι ο στόχος ήταν να «ανακριθούν» τα δάση, υπογραμμίζοντας πως η τεχνολογία αυτή τους επιτρέπει πλέον να παρατηρούν το εσωτερικό τους. Πρόσθεσε πως αποτελεί σημαντική πρόοδο το ότι θα μπορούν για πρώτη φορά να γνωρίζουν με ακρίβεια την ποσότητα άνθρακα που υπάρχει σε κρίσιμες περιοχές όπως ο Αμαζόνιος, το Κονγκό και η Ινδονησία.
Το μυστικό της επιτυχίας βρίσκεται στη χρήση P-band ραντάρ με μεγάλο μήκος κύματος, το οποίο διεισδύει στα δάση και αποκαλύπτει τα κρυμμένα τμήματα των δέντρων. Ο δρ Ραλφ Κόρντι από την Airbus εξήγησε πως τα περισσότερα υπάρχοντα ραντάρ καταγράφουν μόνο την επιφάνεια των δασών, χωρίς να φτάνουν στους κορμούς. Τόνισε ότι η επιλογή μακρύτερου μήκους κύματος επέτρεψε την παρατήρηση του εσωτερικού τους με πρωτοφανή λεπτομέρεια.
Ο δορυφόρος, που ζυγίζει 1,2 τόνους, λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο με μια αξονική τομογραφία, δημιουργώντας διαδοχικές «τομές» του δάσους με σκοπό τη μέτρηση της ξυλώδους βιομάζας — δηλαδή της ύλης που λειτουργεί ως ένδειξη της ποσότητας του αποθηκευμένου διοξειδίου του άνθρακα.
Ο καθηγητής Ματ Ντίσνεϊ από το University College London επισήμανε πως μέχρι τώρα οι υπολογισμοί βασίζονταν σε μετρήσεις μεμονωμένων δέντρων, μια εξαιρετικά δύσκολη και ανακριβής διαδικασία. Όπως παρατήρησε, πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια να «ζυγιστεί» ο άνθρακας που βρίσκεται σε ένα τρισεκατομμύριο και πλέον δέντρα στους τροπικούς, και οι δορυφόροι αποτελούν τη μόνη βιώσιμη λύση για κάτι τέτοιο.
Παράλληλα με τις παρατηρήσεις του δορυφόρου, θα συνεχιστούν και επίγειες μετρήσεις, προκειμένου να επιβεβαιωθεί η ακρίβεια των δεδομένων.
Η κατασκευή της τεράστιας αναδιπλούμενης κεραίας του δορυφόρου δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Ο δρ Κόρντι ανέφερε ότι η διαδικασία θύμιζε το άνοιγμα μιας τεράστιας ομπρέλας στο διάστημα και ότι η ομάδα παρακολουθούσε στενά την ομαλή της ανάπτυξη. Για την κατασκευή της κεραίας, η Airbus συνεργάστηκε με την αμερικανική εταιρεία L3Harris Technologies, η οποία ειδικεύεται σε τέτοιου είδους συστήματα, καθώς στην Ευρώπη δεν υπάρχει αντίστοιχη τεχνογνωσία.
Η επιστημονική ομάδα αναμένει ότι οι πρώτοι χάρτες θα είναι διαθέσιμοι μέσα στο επόμενο εξάμηνο, με τη συλλογή δεδομένων να συνεχίζεται για πέντε χρόνια. Οι χάρτες αυτοί θα απεικονίζουν όχι μόνο την αποθήκευση άνθρακα αλλά και τις απώλειες εξαιτίας της αποψίλωσης.
Ο καθηγητής Ντίσνεϊ επεσήμανε επίσης ένα ακόμη πλεονέκτημα του νέου δορυφόρου: το μήκος κύματος του ραντάρ μπορεί να διαπεράσει τα σύννεφα — ένα σημαντικό πρόβλημα στις τροπικές περιοχές — επιτρέποντας τη σταθερή παρατήρηση των δασών χρόνο με τον χρόνο.
Ο δρ Κόρντι σχολίασε ότι η αποστολή αυτή είναι συναρπαστική γιατί θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε πόσο σημαντικά είναι τα δάση και τα δέντρα στη ρύθμιση των φυσικών διεργασιών του πλανήτη και, κυρίως, της κλιματικής αλλαγής — ενός ζητήματος ζωτικής σημασίας για το παρόν και το μέλλον της ανθρωπότητας.
