Η ιστορία των Βλάχων της Αλβανίας και η αναμφισβήτητη ελληνικότητά τους – Η προσπάθεια της Ρουμανίας να αλώσει την εθνική τους συνείδηση – Τα ονόματα των εκατοντάδων Βλάχων ελληνικής καταγωγής που εκτελέστηκαν, φυλακίστηκαν ή εκτοπίστηκαν από το καθεστώς Χότζα – Πόσοι είναι οι Βλάχοι της Αλβανίας σήμερα; – Ο ύποπτος (και εδώ…) ρόλος του ΕΛΙΑΜΕΠ
Ο ελληνισμός της Αλβανίας διαιρείται σε δύο πληθυσμιακές ομάδες: τους ελληνόφωνους και τους βλαχόφωνους.
Η εμφάνιση των βλαχόφωνων χρονολογείται από την παρουσία των Ρωμαίων στην ελληνική χερσόνησο και κοιτίδα τους σύμφωνα με τον Αχιλλέα Γ. Λαζάρου («Ιλλυρολογία και Βορειοηπειρωτικός Ελληνισμός», Αθήνα 1988) είναι η Εγνατία Οδός, η πανάρχαια οδική αρτηρία που συνέδεε τη Δύση με την Ανατολή. Την ελληνικότητα των Βλάχων αποδεικνύουν οι ιστορικές πηγές που βεβαιώνουν την ελληνικότητα του γλωσσικού και φυλετικού υποστρώματος μέχρι τον ποταμό Γενούσο (Σκούμπη) και η ανάλυση του λατινογενούς γλωσσικού ιδιώματός τους, στο οποίο διασώζονται βασικά στοιχεία της ελληνικής γλώσσας των χρόνων της ρωμαιοκρατίας.
Ο Προκόπιος (6ος μ.Χ. αι), γράφει ξεκάθαρα ότι πρόκειται για Έλληνες, Ηπειρώτες: «… Έλληνες εισίν, ηπειρώται καλούμενοι, άχρις Επιδάμνου πόλεως, ήτις επιθαλαττία οικείται».
That is, the Vlachs are Greeks and are (de)called Epirotes while they live up to the coastal city of Epidamnos (today Durrës). And the French diplomat and doctor Poukeville, according to the testimony of the Romanian propagandist Th.T. Burada, in his work "Gecretari despre Scoalele romanesti din Turkia", Bucursesci 1890, p. 161, note 3, considers the Vlachs of Albania to be Greeks.
Byzantine sources also confirm the existence of Vlach-speaking people in the region.
In 1830, the only Orthodox Christians in Tirana and Elbasan were the Vlachs. Specifically, out of the 800 families in Tirana, 110 were Vlachs, while out of the 2,206 families in Elbasan, 150 were Vlachs. The Vlachs were the first Christians to settle in Tirana after the mass conversions to Islam.
Ως τις αρχές του 20ου αιώνα παρέμειναν οι μόνοι Χριστιανοί της πόλης των Τιράνων. Για την ελληνικότητα των Βλάχων, γράφει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Σορβόνης Victor Berard: «… η βλάχικη συνοικία του Ελβασάν, όπως και η άλλη του Πεκίνι, σημειώνει και αυτή έναν σταθμό στο μεγάλο εμπορικό δρόμο από την Πίνδο στο Δυρράχιο. Οι Βλάχοι αυτοί έχουν τη δική τους Εκκλησία, τη δική τους γλώσσα και τα δικά τους σχολεία. Και στα δύο τους σχολεία, αρρένων και θηλέων, η διδασκαλία γίνεται στα Ελληνικά… Ελληνικός ο Κλήρος τους, ελληνική και η λειτουργία. Οι ίδιοι μιλάνε βλάχικα στη συνοικία τους και ελληνικά στο παζάρι… Και αυτοί επίσης στέλνουν σπουδαστές στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Κοντολογίς έχουν ελληνική συνείδηση και δηλώνουν Έλληνες…». Και στη συνέχεια: «Ύστερα από την ελληνική επανάσταση, οι Βλάχοι αυτοί, που θεωρούσαν τους εαυτούς τους Έλληνες που αγωνίστηκαν με το πουγκί τους και το αίμα τους για την ελευθερία, μετανάστευσαν. Μολαταύτα έναν αιώνα μετά, το Δυρράχιο παραμένει κουτσοβλαχικό λιμάνι…» (V. Verard, «Τουρκία και Ελληνισμός», Εκδόσεις Τροχαλία, 1987).
But also the Frenchman Rene Puaux, known to us from a recent article, in his book "Unhappy Northern Epirus" writes: "I really could not distinguish between Greeks and Koutsovlachs" (pp. 160-161).
OR Romania made an attempt to annex the Vlachs of Albania in the late 19th - early 20th centuries without result as, as stated in a document Of The Greek consulate in durres, The romanian efforts "... cannot diminish their unlimited love for greece" (AYE-1905-AAK -IE' Consulates Of Epirus).
The main center of the Vlach-speaking population of Albania was Moschopolis, which in its heyday had 12,000 houses, 65,000 residents and 24 churches.
It was rightly described as "Paris of the East and Athens of the Ottoman Empire".
However, folklore research also proves the Greekness of the Vlachs. At the end of the 20th century, the Englishmen Alan A. Wace and Mauries Thompson, in their work "The Nomads of the Balkans", emphasize with irrefutable evidence that the customs and manners of the Vlachs are Greek (ASB Wace M. Thomspon, "The Nomads of the Balkans. Description of the life and customs of the Vlachs of northern Pindos", Thessaloniki, 1987).
It is estimated that around 250,000 Vlachs live in Albania today. In detail:
In the province of Sarandë, approximately 4,000. In the province of Gjirokastër 8,000. In Tepelenë 1,000. In Vlorë 16,000. In Fier 22,000. In Lushnje 16,000. In Kavajë 10,000. In Durrës 7,000. In Tirana 22,000. In Elbasan 15,000. In Pogradec 12,000.
In Korçë 40,000. In Erseka 5,000. In Premet 20,000. In Berat 30,000 and in Koutsove 25,000.
During the years of Hoxha's rule, the Vlachs suffered terribly. As you can see in the detailed lists we provide, hundreds, at least, were executed, imprisoned, deported, etc.
Their areas had not been designated as minority and many of them were unaware that they were indigenous Latinized Greeks. After the fall of the communist regime, Romania tried again to crush their national consciousness. In fact, Bishop Kallinikos of Artetjanou was sent to Albania.
However, their attempt failed. The newspaper "Proinos Logos" of Ioannina writes characteristically:
«Όταν την 28 Απριλίου 1992, Τρίτη ημέρα του Πάσχα, επισκέφθηκε τους Βλάχους της Σελενίτσας (στην Αυλώνα) ο γνωστός προπαγανδιστής Ρουμάνος Επίσκοπος Αρτετζάνου Καλλίνικος για να τελέσει εκεί θεία Λειτουργία, χωρίς την έγκριση του τότε Πατριαρχικού Εξάρχου και νυν Αρχιεπισκόπου Τιράνων και πάσης Αλβανίας Αναστασίου, οι κάτοικοι της περιοχής διαμαρτυρήθηκαν έντονα για την παρουσία του και του είπαν ότι τα βλέμματά τους είναι στραμμένα στην Ελλάδα. Ήταν τόσο έντονη η αντίδραση των Βλάχων προς τον Ρουμάνο Επίσκοπο και τη συνοδεία του, ώστε τους έσχισαν ακόμη και τα λάστιχα των αυτοκινήτων τους».
Στην ίδια εφημερίδα, στις 10/7/2007, ο Πρόεδρος της Ενώσεως Βλάχων Αλβανίας, διακηρύσσει ότι: «Είμαι υπερήφανος που είμαι Βλάχος. Οι Βλάχοι, ως Έλληνες έχουν συμβάλλει αφάνταστα υπέρ του Ελληνισμού… Οι Βλάχοι πάντοτε είχαν βοηθήσει το αλβανικό κράτος που ζούνε… Βασανιστήκαμε λόγω των ψυχικών δεσμών μας με την Ελλάδα και την Ορθοδοξία. Μας πήραν τα πάντα. Τα κοπάδια και όλη την περιουσία μας. Όμως τη συνείδησή μας δεν μπόρεσαν να μας την πάρουν… Οι Βλάχοι δεν έπαψαν ποτέ να εκδηλώνουν τα χριστιανικά ήθη και έθιμά τους».
Και ας έρθουμε τώρα στη χώρα μας. Τι έκανε η Ελλάδα για τους Βλάχους της Αλβανίας, με την ελληνική εθνική συνείδηση και την τεράστια προσφορά προς το έθνος (βλ. Εθνικοί Ευεργέτες); Σύμφωνα με την καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ελευθερία Ι. Νικολαΐδου στο βιβλίο της: «Η Ρουμανική Προπαγάνδα στο βιλαέτι των Ιωαννίνων και στα βλαχόφωνα χωριά της Πίνδου», Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών, Ιωάννινα 1995, γράφει: «… Όμως το ΕΛΙΑΜΕΠ επί προεδρίας Βερέμη διέπραξε το έγκλημα διαχωρισμού των Βλάχων από τον Ελληνισμό… Ποιος ευεργέτης δεν είναι Βλάχος; Σε αντίθετη με το ΕΛΙΑΜΕΠ ο ακραιφνέστατος Αλβανός, Σκιπιτάρος, μεγαλοτιτλούχος εθνικιστής και αγωνιστής για την πατρίδα του Αλβανία Basri-bey, διαλαλεί την αλήθεια: «Αναγνωρίζομε τον ελληνικό χαρακτήρα της Νότιας Αλβανίας, όπου το υπεραιωνόβιο πολιτισμικό έργο των σχολών της κυριαρχεί ηθικά και εθνικά».
Ο Hasan Barsi Cantay, γνωστός ως Basri – bey (1887-1964), που γεννήθηκε στο Μπαλίκεσιρ της Τουρκίας και πέθανε στην Κωνσταντινούπολη, έγραψε τα παραπάνω γύρω στο 1915-16.
Επίσης να θυμίσουμε ότι Βλάχοι κατοικούσαν και στη Σάσωνα, το νησί που δόθηκε με νόμο (!) από την Κυβέρνηση Βενιζέλου στην Αλβανία, το 1914(δείτε σχετικό άρθρο μας στις 22/4/2017).
The 15 families of Vlach-speaking Greek shepherds, who lived on the island, kissed the Greek flag and begged the Greek soldiers and sailors who formed the island's garrison not to abandon them. The Greek soldiers, following orders, withdrew. On 16/7/1914, the Vlach-speaking Greeks were massacred by disorderly Albanian bands who rushed to "occupy" Sassona.
We close this article with a traditional song of the Vlachs of Northern Epirus, “Nasta” (“Anastasia”). Let’s see what its performer, Fotis Trasias, has to say.
Among the Vlachs of my origin, each family had specific songs that they sang. My own family had among them the song of Nastya, the most beautiful Vlach woman who ever lived.
From a very young age, I would listen to my grandfather Fotos Trasias with his siblings Kitas, Nida and Pelio singing it polyphonically on every occasion and I would try to create in my mind the image of Nastas.
With the beautiful traditional melody of Artan Tsombo from Gjirokastra
Nasta Was loved by everyone. Vlachs and non-Vlachs.
Enjoy the official version of the song with artan's magnificent clarinet And the accompaniment of excellent artists on musical instruments.
The song will be included in my new CD “Nasta” The Songs of the Vlachs of Northern Epirus which will be released soon.
The song is also released with Greek lyrics and the title "I'm looking at you in the eyes." One of the best performances is the one we chose.
Source: Michael G. Tritos, Professor, Aristotle University of Thessaloniki, "THE VLAHS OF ALBANIA", from the SCIENTIFIC JOURNAL "NORTHERN EPIROTICS", VOLUME VII, IBE, IOANNINA 2020.
We warmly thank the president of the FOUNDATION FOR NORTHERN EPIROTIC RESEARCH (I.V.E.), Mr. Nikolaos Ifantis, for his valuable assistance.
source: protothema.gr
Καλά, σοβαρά τώρα, το ΕΛΙΑΜΕΠ δεν θα μπορούσε να λείπει από μια τέτοια “ευαίσθητη” υπόθεση. Πάντα στην πρωτοπορία!