Θωμάς εξ Άργους: Ο Έλληνας ιππέας μισθοφόρος του βασιλιά Ερρίκου Η’ της Αγγλίας

Σε ένα από τα λιγότερο γνωστά αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέροντα επεισόδια της ευρωπαϊκής ιστορίας, ένας Έλληνας μισθοφόρος βρέθηκε να ηγείται ομάδας πολεμιστών στην υπηρεσία του βασιλιά της Αγγλίας τον 16ο αιώνα. Ο Θωμάς από το Άργος υπήρξε αρχηγός μιας μονάδας στρατιωτών γνωστών ως στρατιώτες ή stratioti, ένα είδος ελαφρού ιππικού αποτελούμενου κυρίως από Έλληνες και Αλβανούς των Βαλκανίων, που προσέφεραν τις στρατιωτικές τους υπηρεσίες ως μισθοφόροι σε διάφορα ευρωπαϊκά κράτη από τον 15ο έως τον 18ο αιώνα. Τις μάχες και τις περιπέτειες του Θωμά κατέγραψε ο Νικάνδρος Νούκιος από την Κέρκυρα, ο οποίος συνόδευσε τους stratioti σε εκστρατείες στη Σκωτία και τη Γαλλία.

Οι stratioti, όπως έχει διατυπωθεί από ιστορικούς, θεωρείται ότι έλαβαν την ονομασία τους από ιταλική απόδοση βυζαντινού όρου για τον στρατιώτη. Η πρώτη τους εμφάνιση στη δυτική Ευρώπη σημειώνεται μετά την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όταν πολλοί απ’ αυτούς αναζήτησαν εργασία σε ιταλικές πόλεις-κράτη κατά την Αναγέννηση. Ήταν οπλισμένοι με σπάθες, ρόπαλα και κοντά κοντάρια με σιδερένιες αιχμές στα δύο άκρα, γνωστά ως αρζαγάγια ή ασσαγαγέ, ενώ συχνά έφεραν και τόξα ή στιλέτα με προεξοχές. Οι περισσότεροι φορούσαν ελαφριά ή καθόλου πανοπλία, συνδυάζοντας στοιχεία βαλκανικής, οθωμανικής και δυτικής πολεμικής ενδυμασίας, ανάλογα με το πού υπηρετούσαν. Σε μεταγενέστερες περιόδους, υιοθέτησαν και όπλα πυρίτιδας.

Οι στρατιώτες είχαν καθιερώσει στη Δυτική Ευρώπη τη φήμη του εξαιρετικού ελαφρού ιππικού. Χρησιμοποιούσαν ευέλικτες τακτικές όπως αιφνιδιασμούς, ενέδρες, προσποιημένες υποχωρήσεις και άλλους στρατηγηματικούς ελιγμούς, που βασίζονταν σε βυζαντινά και οθωμανικά στρατιωτικά πρότυπα αλλά και βαλκανική εμπειρία. Τον 16ο αιώνα, τουλάχιστον τρεις Έλληνες αρχηγοί στρατιωτών εντάχθηκαν στις δυνάμεις του βασιλιά Ερρίκου Η΄ της Αγγλίας: ο Θωμάς από το Άργος, ο Θεόδωρος Λουκίσσης και ο Αντώνιος Στεσίνος. Ο Θωμάς ανέλαβε τη γενική διοίκηση των stratioti που βρίσκονταν στο Καλέ της Γαλλίας υπό αγγλική κατοχή. Οι άνδρες του προέρχονταν κυρίως από την Πελοπόννησο, αν και δεν αποκλείεται να περιλαμβάνονταν και ελληνόφωνοι Αλβανοί ή άλλοι Βαλκάνιοι.

Η κυριότερη πηγή πληροφοριών για τη δράση των Ελλήνων στην αγγλική υπηρεσία είναι τα γραπτά του Νικάνδρου Νούκιου, ο οποίος έφτασε στην Αγγλία μέσω της Βενετίας. Από τον Νικάνδρο μαθαίνουμε ότι οι Έλληνες μισθοφόροι πολέμησαν εναντίον Σκωτσέζων και Γάλλων, συμμετέχοντας σε επιδρομές και στρατιωτικές επιχειρήσεις πέρα από τον ποταμό Τούιντ, στα σύνορα Αγγλίας και Σκωτίας. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά περιστατικά που περιγράφει είναι η εμψυχωτική ομιλία του Θωμά στους άνδρες του, λίγο πριν από μάχη εναντίον υπέρτερων γαλλικών δυνάμεων κατά την πολιορκία της Μπουλόν.

Σύμφωνα με την αφήγησή του, ο Θωμάς είπε στους στρατιώτες του: «Σύντροφοι, όπως βλέπετε, βρισκόμαστε στις άκρες του κόσμου, στην υπηρεσία ενός βασιλιά και ενός έθνους του μακρινού βορρά. Δεν φέραμε τίποτε μαζί μας από την πατρίδα μας εκτός από το θάρρος και την ανδρεία μας. Γι’ αυτό, ας σταθούμε γενναίοι απέναντι στους εχθρούς μας, γιατί η αρετή μας υπερβαίνει τον αριθμό τους. Είμαστε παιδιά των Ελλήνων και δεν φοβόμαστε τη βαρβαρική ορδή. Ας προχωρήσουμε με θάρρος και πειθαρχία και ας αποδείξουμε με τις πράξεις μας τη φήμη της ελληνικής αρετής από τα αρχαία χρόνια.»

Παρά το γεγονός ότι ο Θωμάς είχε μόνο 550 άνδρες υπό τις διαταγές του και αντιμετώπισε περίπου 1.000 Γάλλους, κατάφερε να τους νικήσει αιφνιδιάζοντάς τους τα ξημερώματα. Η μάχη δόθηκε κυρίως σώμα με σώμα, με σπαθιά και λόγχες. Οι Γάλλοι είχαν 360 νεκρούς, ενώ οι ελληνικές απώλειες ήταν μόλις 35. Ο Θωμάς τραυματίστηκε, αλλά ο βασιλιάς Ερρίκος Η΄ εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από τη νίκη ώστε του χορήγησε ετήσιο μισθό ως επιβράβευση.

Μετά την κατάληξη της πολιορκίας της Μπουλόν το 1546 με αγγλική νίκη, ο Θωμάς επέστρεψε στην Αγγλία, ενώ ο Νικάνδρος κατευθύνθηκε στην Ιταλία. Από τη στιγμή που ο Νικάνδρος σταμάτησε να καταγράφει τα γεγονότα, η τύχη του Θωμά αγνοείται. Κάποιοι ιστορικοί εικάζουν ότι πρόκειται για τον ίδιο άνθρωπο με τον Θωμά Μπούα, που εκτελέστηκε από τους Γάλλους στο Τορίνο το 1546, αλλά κάτι τέτοιο δεν έχει επιβεβαιωθεί ιστορικά.