Η μέρα που οι Έλληνες έσωσαν τη Δύση 2500 χρόνια πριν

Τον Σεπτέμβριο του 490 π.Χ., μόλις 42 χιλιόμετρα απο την Αθήνα, ένας στρατός πολύ μικρότερος αριθμητικά, αλλά γεμάτος αποφασισμένους πολεμιστές, κατάφερε να σώσει την πόλη του από την εισβολή των Περσών στη θρυλική Μάχη του Μαραθώνα. Όπως έδειξε η Ιστορία, οι Αθηναίοι δεν έσωσαν απλώς την πόλη τους· διέσωσαν τη δημοκρατία που τότε γεννιόταν και, κατ’ επέκταση, την ίδια την πορεία του δυτικού πολιτισμού. Ο ιστορικός Ρίτσαρντ Μπίλοους, στο βιβλίο του Marathon: How One Battle Changed Western Civilization, υποστηρίζει ότι μέσα σε μία μόλις ημέρα, υπό την ηγεσία του Μιλτιάδη, οι Αθηναίοι άλλαξαν την ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας. Αν οι Πέρσες είχαν επικρατήσει, η Αθήνα θα είχε καταληφθεί από τον Δαρείο Α΄, η νεογέννητη δημοκρατία θα είχε εξαφανιστεί και μαζί της ίσως και η ίδια η ιδέα της δημοκρατίας.

Την εποχή εκείνη, η Περσία ήταν η ισχυρότερη αυτοκρατορία του κόσμου, κυριαρχώντας στη Μικρά Ασία και επεκτεινόμενη στη Μεσόγειο. Παρά τον φόβο που προκαλούσε, οι Ίωνες επαναστάτησαν. Η Αθήνα και η Ερέτρια έσπευσαν να τους βοηθήσουν, καίγοντας μάλιστα τις Σάρδεις, γεγονός που εξαγρίωσε τον Δαρείο. Ο Ηρόδοτος μάλιστα αναφέρει ότι κάθε βράδυ ένας υπηρέτης υπενθύμιζε στον βασιλιά: «Να θυμάσαι τους Αθηναίους». Από τότε ο Δαρείος ορκίστηκε να καταστρέψει την Αθήνα.

Με επικεφαλής τους στρατηγούς Δάτη και Αρταφέρνη, οι Πέρσες απέπλευσαν με 600 τριήρεις και περίπου 30.000 άνδρες, στη μεγαλύτερη ως τότε απόβαση της ιστορίας. Αφού κατέλαβαν την Ερέτρια, κατευθύνθηκαν προς την Αθήνα. Οι Αθηναίοι, περίπου 10.000 στον αριθμό μαζί με λίγους Πλαταιείς συμμάχους, παρατάχθηκαν στον Μαραθώνα. Ο Μιλτιάδης επέλεξε έδαφος δύσβατο –ορεινό και βαλτώδες– ώστε να εμποδίσει την περσική ιππασία. Οι οπλίτες, βαριά οπλισμένοι με δόρατα και χάλκινες ασπίδες, πολέμησαν σε πυκνή φάλαγγα, συντρίβοντας τους ελαφρά οπλισμένους Πέρσες σε μάχη σώμα με σώμα. Ο Μιλτιάδης ενίσχυσε τα πλευρά του στρατού, άφησε το κέντρο πιο αδύναμο ώστε να δελεάσει τους καλύτερους πολεμιστές των Περσών και στη συνέχεια τους περικύκλωσε. Μέσα σε δύο ώρες η μάχη κρίθηκε: οι Πέρσες τράπηκαν σε φυγή προς τα πλοία τους, με τους Αθηναίους να τους καταδιώκουν ανελέητα.

Ο Μπίλοους χαρακτηρίζει το αποτέλεσμα «θαυματουργή νίκη». Δεν ήταν εύκολος θρίαμβος· μέχρι τότε οι Πέρσες δεν είχαν γνωρίσει ήττα. Οι Αθηναίοι δυσκολεύτηκαν ιδιαίτερα να κρατήσουν το κέντρο της παράταξής τους. Κατά τον Βρετανό ιστορικό, η αίσθηση ελευθερίας και συμμετοχής που έδινε η δημοκρατία ήταν αυτή που όπλισε τους Αθηναίους με αποφασιστικότητα. Κάθε πολεμιστής έβλεπε τον εαυτό του ως υπεύθυνο πολίτη, πολεμούσε για το σπίτι και την πόλη του, καλύπτοντας μάλιστα ο ίδιος το κόστος της πανοπλίας και του εξοπλισμού του.

Η γνωστή ιστορία του Φειδιππίδη, που έτρεξε από τον Μαραθώνα στην Αθήνα για να αναγγείλει τη νίκη, φαίνεται πως είναι διαφορετική από την πραγματικότητα. Σύμφωνα με τον Μπίλοους, ο Φειδιππίδης έτρεξε αρχικά στην Σπάρτη ζητώντας ενισχύσεις και κατόπιν επέστρεψε, καλύπτοντας συνολικά 435 χιλιόμετρα. Οι Σπαρτιάτες όμως δεν μπόρεσαν να βοηθήσουν αμέσως λόγω θρησκευτικής εορτής (Καρχνεία). Έτσι, ήταν ολόκληρος ο αθηναϊκός στρατός που έτρεξε πίσω στην πόλη, προκειμένου να προλάβει την περσική αρμάδα. Αν δεν το είχαν κάνει, η Αθήνα θα έμενε απροστάτευτη και παρά τη νίκη στον Μαραθώνα, θα μπορούσε να είχε χαθεί ο πόλεμος.

Η λαμπρή νίκη στον Μαραθώνα σήμανε και το τέλος της πρώτης εισβολής των Περσών στην Ελλάδα. Ο αήττητος μέχρι τότε στρατός του Δαρείου υποχώρησε ντροπιασμένος στην Ασία. Η μάχη αυτή δεν ήταν απλώς ένα στρατιωτικό γεγονός· αποτέλεσε σημείο καμπής που εξασφάλισε την επιβίωση της αθηναϊκής δημοκρατίας και διαμόρφωσε την πορεία του δυτικού πολιτισμού.