Στην Αλβανία, ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), μέσω του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ODIHR), δημοσιοποίησε την προκαταρκτική του έκθεση για τις βουλευτικές εκλογές που πρόκειται να διεξαχθούν στις 11 Μαΐου. Σύμφωνα με την έκθεση, το πολιτικό κλίμα στη χώρα χαρακτηρίζεται από έντονη πόλωση και βαθιά δυσπιστία ανάμεσα στα δύο μεγαλύτερα πολιτικά κόμματα. Παράλληλα, επισημάνθηκε η συνέχιση περιστατικών διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο, καθώς και η επιδείνωση της δημοκρατικής διακυβέρνησης και της ελευθερίας της έκφρασης.

Τονίστηκε ότι οι επικείμενες εκλογές στην Αλβανία αποτελούν κρίσιμη ευκαιρία για την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας. Κατά την περίοδο από 1 έως 21 Απριλίου, η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή (ΚΕΕ) έλαβε 94 καταγγελίες για παραβιάσεις της εκλογικής νομοθεσίας, που αφορούσαν κυρίως τη χρήση δημόσιων πόρων για κομματικούς σκοπούς και τις πιέσεις που ασκήθηκαν σε δημοσίους υπαλλήλους.

Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στο γεγονός ότι για πρώτη φορά οι Αλβανοί της Διασποράς θα έχουν δικαίωμα ψήφου, ενώ η δημόσια συζήτηση στην Αλβανία επικεντρώνεται στην ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας, την οικονομία και την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Το πολιτικό σκηνικό στην Αλβανία είναι εξαιρετικά διχασμένο. Η κυβέρνηση εκπροσωπείται από το Σοσιαλιστικό Κόμμα του Έντι Ράμα, το οποίο βρίσκεται στην εξουσία από το 2013. Από την άλλη πλευρά, η αντιπολίτευση εκφράζεται από το Δημοκρατικό Κόμμα, υπό την ηγεσία του πρώην πρωθυπουργού Σαλί Μπερίσα, το οποίο όμως είναι εσωτερικά διχασμένο. Η διάσπαση αυτή οδήγησε στη δημιουργία του νέου πολιτικού σχηματισμού των Ευρωατλαντικών Δημοκρατών.

Η προεκλογική περίοδος στην Αλβανία διεξάγεται υπό το βάρος σοβαρών πολιτικών εξελίξεων. Σημαντικές προσωπικότητες όπως ο πρώην πρόεδρος Ιλίρ Μέτα και ο δήμαρχος Τιράνων Εριόν Βελίαϊ έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της δημοσιότητας λόγω συλλήψεων και ερευνών για διαφθορά, ενώ οι αντιπολιτευόμενες δυνάμεις συνεχίζουν τις κινητοποιήσεις τους από τα τέλη του 2024 έως και σήμερα. Οι διαδηλώσεις αυτές προβάλλονται ως αντίδραση σε κυβερνητικές αυθαιρεσίες, χρήση κρατικών πόρων και πολιτική καταστολή.

Σημειώθηκε επίσης ότι το νομικό πλαίσιο στην Αλβανία έχει τροποποιηθεί εν μέρει τα τελευταία δύο χρόνια, με στόχο τη βελτίωση της εκλογικής διαδικασίας. Παρόλο που εφαρμόστηκαν κάποιες από τις συστάσεις του ODIHR, πολλές παραμένουν ακόμη ανεφάρμοστες. Η ΚΕΕ, πάντως, λειτουργεί εντός των προβλεπόμενων χρονοδιαγραμμάτων και συντονίζει την εκλογική διαδικασία, στην οποία περιλαμβάνεται και η ψήφος από το εξωτερικό μέσω επιστολικής ψήφου.

Ο συνολικός αριθμός των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων στην Αλβανία ανέρχεται σε περίπου 3,7 εκατομμύρια, εκ των οποίων περίπου 246.000 διαμένουν εκτός της χώρας. Για την αναγνώριση των ψηφοφόρων προβλέπεται η χρήση ηλεκτρονικών μέσων, ενώ έχει δημιουργηθεί διαδικτυακή πλατφόρμα για τη διόρθωση προσωπικών στοιχείων.

Η εκλογική αναμέτρηση θα διεξαχθεί με τη συμμετοχή 11 πολιτικών σχηματισμών και 2.046 υποψηφίων. Ισχύει ποσοστιαία ποσόστωση φύλου, σύμφωνα με την οποία το 30% των υποψηφίων πρέπει να προέρχεται από το λιγότερο εκπροσωπούμενο φύλο. Αν και οι γυναίκες κατέχουν το 50% των υπουργικών θέσεων στην κυβέρνηση, το ποσοστό τους στο αλβανικό κοινοβούλιο φτάνει μόλις το 36%.

Η προεκλογική εκστρατεία ξεκίνησε επίσημα στις 11 Απριλίου στην Αλβανία και μέχρι στιγμής χαρακτηρίζεται από χαμηλή ένταση. Κυριαρχούν οι προσωπικές επιθέσεις, οι καταγγελίες για καταχρήσεις δημόσιων πόρων και οι περιορισμοί στην πρόσβαση των πολιτών σε ισότιμη ενημέρωση. Η ΚΕΕ δέχεται διαρκώς καταγγελίες, ενώ η έλλειψη νομοθεσίας για τις ψηφιακές καμπάνιες αντιμετωπίζεται με έναν εθελοντικό Κώδικα Δεοντολογίας.

Όσον αφορά τα μέσα ενημέρωσης στην Αλβανία, η έκθεση τόνισε ότι η ελευθερία του λόγου, παρότι θεσμικά κατοχυρωμένη, υπονομεύεται στην πράξη λόγω της ποινικοποίησης της συκοφαντίας και των συνεχιζόμενων πιέσεων προς τους δημοσιογράφους. Η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των μέσων και η οικονομική τους εξάρτηση από κρατικές συμβάσεις πλήττουν την ανεξαρτησία τους.

Το νομικό σύστημα προβλέπει δυνατότητα ένστασης και ελέγχου της εκλογικής διαδικασίας μέσω της Επιτροπής Ενστάσεων και Κυρώσεων και του Εκλογικού Κολεγίου, ενώ η ειδική εισαγγελία SPAK δημιούργησε ειδική πλατφόρμα για την καταγραφή εκλογικών παραβάσεων.

Τέλος, επισημάνθηκε ότι στην Αλβανία υπάρχουν προβλέψεις για την ενίσχυση της συμμετοχής των μειονοτήτων και των ατόμων με αναπηρία στην εκλογική διαδικασία, καθώς και για την επίσημη παρακολούθηση των εκλογών από εγχώριες και διεθνείς αποστολές. Ωστόσο, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών εξέφρασαν ανησυχίες για την περιορισμένη δυνατότητα εποπτείας, λόγω ελλιπών πόρων και προσωπικού.