ΟΑΣΕ – ODIHR: «Τα αλβανικά ΜΜΕ συνεργοί της αλβανικής κυβέρνησης»

Στην προκαταρκτική έκθεση που έχει ετοιμάσει η αποστολή παρατηρητών του ΟΑΣΕ-ODIHR για τις εκλογές της 11ης Μαΐου, η κατάσταση των ΜΜΕ στην Αλβανία περιγράφεται με έναν τρόπο που παραλείπει τη διπλωματική γλώσσα, και τα μέσα ενημέρωσης εμφανίζονται ως βασικοί συνεργάτες της αλβανικής κυβέρνησης, η οποία ενίσχυσε τα αποτελέσματα σε σύγκριση με πριν από 4 χρόνια.

Όπως στην συνέντευξη τύπου των επικεφαλής της αποστολής παρατήρησης, έτσι και στο έγγραφο που αποτελεί την προκαταρκτική έκθεση της 11ης Μαΐου, συναντώνται οι τυπικές φράσεις που χαρακτηρίζουν την ημέρα των εκλογών ως «ήρεμη» και αναφέρονται σε μία «καλά οργανωμένη» διαδικασία ψηφοφορίας, αλλά οι παρατηρητές αποδομούν σαφώς έναν από τους πιο σαθρούς πυλώνες της αλβανικής δημοκρατίας… τα ΜΜΕ.

Στην συνέντευξη τύπου για τα ΜΜΕ, ο επικεφαλής της αποστολής του ΟΑΣΕ στην Αλβανία, Λάμπερτο Ζανιέρι, διευκρίνισε ότι το θέμα της κατάστασης των ΜΜΕ είναι ένα σοβαρό πρόβλημα με άμεσο αντίκτυπο στην ψήφο των πολιτών.

«Όσον αφορά τα ΜΜΕ, συζητήσαμε με πολλούς δημοσιογράφους, συντάκτες και εκπροσώπους άλλων θεσμικών φορέων. Για να συμπληρώσουμε τα συμπεράσματά μας, κάναμε και μία εκτεταμένη παρακολούθηση των ΜΜΕ. Στις δύο μεγαλύτερες πολιτικές παρατάξεις δόθηκε σχεδόν διπλάσιος χρόνος σε σχέση με τα άλλα κόμματα και αυτές κυριάρχησαν στις ειδήσεις. Είχαμε προβλήματα με την ακεραιότητα της κάλυψης. Φάνηκε ότι υπήρχαν υλικά και βίντεο που προσφέρθηκαν από τα ίδια τα πολιτικά κόμματα και όχι από δημοσιογράφους. Δυστυχώς, η παρακολούθηση και η αναφορά από την Αρχή Ρυθμιστικών Μέσων Ενημέρωσης ήταν ανεπαρκής, κάτι που προκαλεί ανησυχία για την ανεξαρτησία των υποψηφίων», δήλωσε ο Ζανιέρι.

Εν τω μεταξύ, σύμφωνα με τη συντονίστρια της αποστολής του ΟΑΣΕ, Φαρά Καρίμι, ανησυχία προκαλούσε η αναφορά στις «έτοιμες ειδήσεις», οι οποίες προέρχονταν από τα δύο μεγαλύτερα πολιτικά κόμματα. «Η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των ΜΜΕ υπονόμευσε τον πλουραλισμό των πηγών ενημέρωσης και δημιούργησε αυτολογοκρισία μεταξύ των δημοσιογράφων, ενώ τα δύο μεγάλα κόμματα ήταν αυτά που κυριάρχησαν στην πηγή των ειδήσεων, καθιστώντας αδύνατο για τους ψηφοφόρους να κάνουν ενημερωμένη επιλογή», ανέφερε η Φαρά Καρίμι.

Το ζήτημα της δημοσιογραφικής κάλυψης στην Αλβανία αναφέρθηκε επίσης από τον Μαικλ Γκάλερ, εκπρόσωπο της αποστολής παρατήρησης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο οποίος χαρακτήρισε το θέμα των ΜΜΕ «μεγάλο πρόβλημα» που δεν εξασφάλιζε ίσες συνθήκες στον εκλογικό ανταγωνισμό. «Η μη διαφανής χρηματοδότηση παραμένει μια ανησυχητική διαδικασία, η επιρροή των ιδιοκτητών ή των πολιτικών στην επιμελητεία των ΜΜΕ, η έλλειψη ανεξάρτητης δημοσιογραφικής κάλυψης, η άρνηση των πολιτικών ηγετών να συμμετάσχουν σε τηλεοπτικές συζητήσεις και η πολιτική ταύτιση ενός μεγάλου αριθμού ΜΜΕ περιορίζει τη δυνατότητα των πολιτών να αποκτούν αντικειμενικές πληροφορίες. Έτσι, οι πολίτες δεν έχουν την ευκαιρία να κάνουν ενημερωμένες επιλογές», δήλωσε ο Γκάλερ.

Η προκαταρκτική έκθεση του ΟΑΣΕ/ODIHR καταγράφει σαφή παραδείγματα και λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο η πληροφόρηση ελέγχεται και χειραγωγείται συστηματικά στην Αλβανία. Σύμφωνα με τους παρατηρητές, οι ειδήσεις συχνά παράγονται από τα ίδια τα πολιτικά κόμματα και μεταδίδονται από τα ΜΜΕ ως «ανεξάρτητες ειδήσεις», χωρίς καμία ετικέτα και χωρίς κανένα δημοσιογραφικό φίλτρο.

«Τα υλικά και τα βίντεο της προεκλογικής εκστρατείας προσφέρθηκαν από τα πολιτικά κόμματα και μεταδόθηκαν από τα κανάλια χωρίς να αναφέρονται ως τέτοια, όπως απαιτεί ο Εκλογικός Κώδικας, και η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή δεν πήρε κανένα μέτρο για να αντιμετωπίσει αυτή την πρακτική», αναφέρει η έκθεση.

Αυτό το φαινόμενο μετάδοσης χωρίς φίλτρο υλικών που προέρχονται από τα γραφεία Τύπου δεν είναι τυχαίο. Η ερευνητική δημοσιογραφία βρίσκεται στα τελευταία της στάδια, ενώ η πλειονότητα των ΜΜΕ ζει από δημόσιες συμβάσεις και κυβερνητικές διαφημίσεις.

Η έκθεση σημειώνει καθαρά ότι «Η ανεξαρτησία, η ποικιλία και η ακεραιότητα των ειδήσεων που διατίθενται στους ψηφοφόρους έχουν υπονομευτεί από την εξάρτηση των περισσότερων ΜΜΕ από μη διαφανή χρηματοδότηση από πολιτικά και επιχειρηματικά συμφέροντα, συχνά υποστηριζόμενα από κυβερνητικές συμβάσεις».

Η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των ΜΜΕ υπονομεύει περαιτέρω τον πλουραλισμό των πηγών ειδήσεων, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τα διεθνή πρότυπα. Σύμφωνα με ορισμένους συνομιλητές της αποστολής του ΟΑΣΕ, η ιδιοκτησία ορισμένων από τα μεγαλύτερα διαφημιστικά πρακτορεία από πολιτικά συμφέροντα εμποδίζει τη δίκαιη κατανομή των εσόδων από τις διαφημίσεις, ενώ η έλλειψη αξιόπιστης μέτρησης της ακροαματικότητας εμποδίζει τη διαφανή και υπεύθυνη κατανομή των δημόσιων διαφημίσεων.

Με λίγα λόγια, στην Αλβανία, οι πολίτες δεν έλαβαν αντικειμενικές πληροφορίες, καθώς, όπως επισημαίνει το ΟΑΣΕ/ODIHR στην προκαταρκτική του έκθεση: «Η συντριπτική πλειονότητα των ΜΜΕ θεωρείται ότι συνδέεται με το κόμμα στην εξουσία».

Και αυτή η αντίληψη δεν είναι αβάσιμη. Τα οικονομικά στοιχεία που παρατίθενται στην έκθεση μιλούν από μόνα τους. Σύμφωνα με το BIRN, το 2023, τα Top Channel και TV Klan κάλυψαν το 64% της τηλεοπτικής αγοράς. Ο μόνος τηλεοπτικός σταθμός κοντά στην αντιπολίτευση, το Syri TV, κατέχει μόνο το 1,7% των εσόδων της τηλεοπτικής αγοράς και παρουσίασε μείωση 22% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Το Δημοκρατικό Κόμμα υπό την ηγεσία του Σαλί Μπερίσα δεν κατάφερε να διατηρήσει την απόσταση από τα ΜΜΕ που ελέγχονται από την κυβέρνηση του Έντι Ράμα. Όταν βρισκόταν σε κατ’ οίκον περιορισμό, ο Μπερίσα έκανε αρκετές προσπάθειες να καταγγείλει την προπαγάνδα και χαρακτήρισε τα μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια ως «τηλετουρισμό», αλλά αυτό δεν κράτησε πολύ, καθώς σύντομα βρήκε κοινή γλώσσα και επισκέφθηκε με χαρά τα κύρια στούντιο στο τέλος της προεκλογικής εκστρατείας.

Τα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης, εκτός από το Κίνημα Μπασκετ του Άρλιντ Κόριτ, ήλπιζαν ότι με κάποια σιωπηρή συμφωνία θα εμφανίζονταν συχνότερα στις οθόνες, εκμεταλλευόμενοι αυτή την τιμή, αλλά οι ξένοι παρατηρητές κατάλαβαν γρήγορα ότι τα κύρια τηλεοπτικά κανάλια της χώρας έχουν μόνο έναν ιδιοκτήτη μπροστά στον οποίο υποκλίνονται, και αυτός είναι η κυβέρνηση του Έντι Ράμα.

«Κανένα από τα άλλα κόμματα εκτός από το Σοσιαλιστικό Κόμμα και το Δημοκρατικό Κόμμα δεν έλαβε περισσότερα από 5% κάλυψης σε κάποια από τα παρακολουθούμενα τηλεοπτικά κανάλια», αναφέρεται στην προκαταρκτική έκθεση του ΟΑΣΕ. Η μόνη πραγματικά ίση ευκαιρία που τηρήθηκε επίσημα ήταν η μετάδοση δωρεάν λεπτών από το RTSH, αλλά σε ένα κανάλι που η έκθεση λέει ότι «δεν έχει ευρεία ακροαματικότητα» και σύμφωνα με την έκθεση «δεν έχει πραγματική ανεξαρτησία λόγω των πολιτικών διαδικασιών διορισμού».

Αυτή η σκοτεινή πραγματικότητα των ΜΜΕ είναι ένα ουσιαστικό κομμάτι της έλλειψης δημοκρατίας στην Αλβανία και οι παρατηρήσεις των διεθνών παρατηρητών δεν αναμένεται να αλλάξουν τίποτα, αλλά σίγουρα αξίζει να διαβαστούν τώρα που αναμένονται οι επόμενοι πυροσβέστες της συζήτησης για το αν υπήρξε χειραγώγηση στις εκλογές ή όχι.