Στη Σάσων, ένα μικρό νησί κοντά στις ακτές της Αλβανίας, το τοπίο θυμίζει την Ιουρασική περίοδο. Φτέρες, γιγάντια λεβάντα, πλουμπάγκο, δεντρολίβανο, σκλήθρα και δάφνες αναπτύσσονται στο βουνό στο κέντρο του. Η θέα από την κορυφή, με τα δραματικά ηλιοβασιλέματα, είναι εκθαμβωτικά όμορφη.
Οι Αλβανοί αποκαλούν τη Σάσων «Ishulli i Trumpëve» – Νήσος Τραμπ. Μέχρι τώρα, σχεδόν ανεπηρέαστο από ανάπτυξη, βρίσκεται στο χείλος να γίνει ένας προσκύνημα για τον υπερπολυτελή τουρισμό, μια ακόμη προσθήκη στο χαρτοφυλάκιο ακινήτων της Ιβάνκα Τραμπ και του Τζάρεντ Κούσνερ. Σε podcast με τον Lex Fridman τον Ιούλιο του 2024, η Ιβάνκα μόλις έκρυψε τον ενθουσιασμό της: «Δουλεύω με τον άντρα μου, έχουμε αυτό το νησί 1.400 στρεμμάτων στη Μεσόγειο και φέρνουμε τους καλύτερους αρχιτέκτονες και τις καλύτερες μάρκες», είπε. «Θα είναι κάτι εξαιρετικό.»
Όταν επικοινώνησα με τον Κούσνερ τηλεφωνικά τον ίδιο μήνα, ένιωσα πληθωρικό ενθουσιασμό για τη Σάσων, την οποία έβλεπε σαν έναν θησαυρό. Είπε πως σχεδιάζει «να δημιουργήσει το ιδανικό θέρετρο στο οποίο θα ήθελα να βρίσκομαι με την οικογένειά μου και τους φίλους μου».
Πριν επισκεφθώ το νησί, θαύμαζα την ιδέα να διασχίσω τις περίπου 40 μίλια μονοπατιών, να ανέβω τα βουνά του καλυμμένα με τροπικό δάσος και να εξερευνήσω τα βαθιά του νερά με ονόματα όπως ο Κόλπος του Παραδείσου, το Φαράγγι της Κόλασης, ο Κόλπος του Διαβόλου και η Παραλία του Ναυάρχου. Ήθελα να το δω πριν η φράση «Πάω στη Σάσων» γίνει προνόμιο των πλουσίων.
Όταν έφτασα, μια καθαρή μέρα του Ιουλίου 2024, διαπίστωσα ότι το νησί δεν προσφέρεται για να χαθείς: καλύπτεται από πινακίδες με κρανία και σταυρωμένα κόκαλα που προειδοποιούν για νάρκες. Ο οδηγός μου, ο υποπλοίαρχος της Αλβανικής Ναυτικής Δύναμης Αρμπέρ Τσελάι, με σταμάτησε πριν προχωρήσω πολύ. Δεν ήθελε να λάβει παρατήρηση από τους ανωτέρους του.
Η στρατηγική θέση και η φυσική ποικιλότητα της Σάσων
Η Σάσων βρίσκεται ανάμεσα στη Αδριατική και το Ιόνιο Πέλαγος, σε στρατηγική θέση στην είσοδο του κόλπου της Αυλώνας, στο στενό του Οτράντο που χωρίζει την Ιταλία από την Αλβανία. Όπως εξήγησε ο Τσελάι, «Το κλίμα της Σάσων δεν είναι μεσογειακό – είναι υποτροπικό. Το βλέπεις από την βλάστηση. Η βιοποικιλότητα είναι απίστευτη.» Πράγματι, τα φυτά φαίνονταν σαν να βγήκαν από υπολογιστή του Σπίλμπεργκ, δημιουργώντας μια ζούγκλα με τεράστια φράξους, κέρατα, θαλάσσια πεύκα και δρύες.
Αδυνατώντας να παρεκκλίνω από τα μονοπάτια, ικανοποιήθηκα με στιγμιότυπα χαλιών από σπάνιες φτέρες και κοιλάδες με ψηλό χορτάρι που κατηφόριζαν σε τυρκουάζ νερά. Ήταν σαν να στέκομαι στην αυγή του χρόνου, βλέποντας τη φύση να δημιουργείται. Ο Κούσνερ επίσης έμεινε άφωνος όταν το πρωτοείδε το 2021, μου είπε: «Έμεινα πολύ έκπληκτος που κάτι τέτοιο υπήρχε στη μέση της Μεσογείου και δεν είχε αναπτυχθεί.» Η προκαταρκτική έγκριση της αλβανικής κυβέρνησης για το πρότζεκτ του Κούσνερ ήρθε στις 30 Δεκεμβρίου 2024.
Τελευταία μίλησα με τον Κούσνερ και τον συνεργάτη του Ασέρ Αμπεσέρα, διευθύνοντα σύμβουλο και συνιδρυτή μαζί με τον Κούσνερ της Affinity Global Development, τον Ιούλιο του 2024. Ο εκπρόσωπος της Affinity Partners, εταιρείας με έδρα το Μαϊάμι που ανήκει στον Κούσνερ και διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία αξίας 4,6 δισ. δολαρίων, Τζόναθαν Γκάσχαλτερ, δεν απάντησε σε πολλαπλά emails και μηνύματα ζητώντας σχόλια σχετικά με τις ενημερώσεις του πρότζεκτ.
Η Κληρονομιά του Κομμουνισμού και Η Απομόνωση της Νήσου
Παράδοξα, το περιβάλλον της Σάσων οφείλει πολλά στον κομμουνισμό. Κατά την κομμουνιστική εποχή, από το 1946 έως το 1991, η Αλβανία ήταν γνωστή ως η Βόρεια Κορέα της Ευρώπης και η Σάσων έγινε σύμβολο ακραίας απομόνωσης: ένα απρόσιτο στρατιωτικό φρούριο που ο δικτάτορας Ένβερ Χότζα, που φοβόταν ότι η χώρα θα γινόταν θύμα υπερδύναμης, φανταζόταν ότι θα μπορούσε να βοηθήσει στην άμυνα από επίθεση του ΝΑΤΟ ή των μελών της Συνθήκης της Βαρσοβίας.
Για δεκαετίες, οι στρατιώτες που σταθμεύαν στο νησί περίμεναν τέτοια επίθεση, σαρώνοντας τον ορίζοντα και ακούγοντας για το υποβρύχιο που αργά ή γρήγορα θα εμφανιζόταν από τα βάθη της Αδριατικής. Υπήρχε στρατιωτική βάση στο νησί με κατοικίες, θέατρο, σχολείο και νοσοκομείο. Στη δεκαετία του 1970, περίπου 150 στρατιωτικές οικογένειες ζούσαν στο νησί χωρίς επαφή με την ενδοχώρα. «Αλλά ήταν προνομιούχοι. Είχαν τρόφιμα, ρούχα, εκπαίδευση, συσκευές», μου είπε ο Τσελάι. Η αναμονή τελείωσε μόνο με την πτώση του καθεστώτος το 1991.
Περπατώντας σε μονοπάτι με τον οδηγό μου, συναντήσαμε καταφύγια βομβών και τούνελ σχεδιασμένα για αποθήκευση προμηθειών και πυρομαχικών ή ως κρησφύγετα σε περίπτωση ανταρτοπόλεμου εναντίον των ιμπεριαλιστών κατακτητών. Ο Τσελάι μου είπε πως υπάρχουν περίπου 10 μίλια τούνελ, πλέον κατοικημένα κυρίως από νυχτερίδες, φίδια και άγρια κουνέλια. Στη Σάσων υπάρχουν περίπου 3.600 πολυβολεία, οπλισμένα τσιμεντένια “μανιτάρια” που αναδύονται από τη βλάστηση ή στέκονται στις κορυφές σαν παρατηρητήρια εναντίον φανταστικών αμερικανικών αεροπλανοφόρων ή σοβιετικών φρεγατών. Μερικά θα διατηρηθούν και θα ενσωματωθούν στο νέο πρότζεκτ, σύμφωνα με τον Κούσνερ.
Ρώτησα τον οδηγό μου για τις πινακίδες που προειδοποιούν για νάρκες. «Στην πραγματικότητα, δεν είναι ακριβώς νάρκες», είπε. «Αυτός ο τόπος είναι γεμάτος με αδιάθετα εκρηκτικά, υπάρχουν ακόμα πολλές περιοχές που πρέπει να εκκαθαριστούν.» Έδειξε σε ένα φαράγγι στην ανατολική ακτή, όπου η Affinity Partners θέλει να αναπτύξει σημαντικό μέρος του ακινήτου που θα καλύπτει όλη την επιφάνεια του νησιού.
«Τα αδιάθετα εκρηκτικά είναι υπολείμματα της δεκαετίας του 1990», συνέχισε ο Τσελάι, «όταν εγκληματίες επιτέθηκαν στο νησί κάτω από τη μύτη του στρατού, λεηλατώντας αποθήκες όπλων και πυρομαχικών.» Ο εχθρός είχε έρθει τελικά, αλλά σε μικρά αυτοσχέδια σκάφη και μιλώντας τη γλώσσα των στρατιωτών.
Σήμερα, το νησί ελέγχεται από τις ένοπλες δυνάμεις της Αλβανίας. Περιπολείται από τρεις ναύτες, που πηγαινοέρχονται ανάμεσα στις σκουριασμένες και σαθρές προβλήτες στον κόλπο του Σαν Νικόλο (το λιμάνι όπου η Affinity θα κατασκευάσει τη βασική μαρίνα για τα γιοτ, σύμφωνα με τον Αμπεσέρα).
Η Αλβανία έχει ανέβει στις κορυφαίες ταξιδιωτικές κατατάξεις τα τελευταία χρόνια, κυρίως χάρη στον πρωθυπουργό Έντι Ράμα, που μετέτρεψε τη χώρα σε οικονομική τίγρη των Βαλκανίων.
Ρώτησα τον Ράμα αν ανησυχεί για πολιτικές επιπλοκές σχετικά με το νέο πρότζεκτ ακινήτων. Μου είπε ότι η χώρα του «δεν μπορεί να μην εκμεταλλευτεί ένα δώρο όπως η Σάσων», προσθέτοντας: «Χρειαζόμαστε τον υπερπολυτελή τουρισμό όπως η έρημος χρειάζεται νερό.» Δεν φοβάται να προκαλέσει αντιπαραθέσεις, ιδίως «αν αυτό βοηθά να τραβήξει την προσοχή και να φέρει επενδύσεις».
Ο Ράμα ήταν «υπέροχος εταίρος» και πολύ προοδευτικός, σύμφωνα με τον Κούσνερ. «Η κυβέρνηση έχει σαφώς δει ότι μπορεί να είναι κάτι», μου είπε σε συνομιλία μας τον Ιούλιο του 2024. «Χτίζουν ένα αεροδρόμιο εκεί [στην περιοχή της Αυλώνας].»
Η Αλβανία δεν είναι ο μόνος στόχος του Κούσνερ: ενδιαφέρεται και για τη Σερβία, όπου η Affinity Partners σχεδιάζει να μετατρέψει το πρώην κτίριο του υπουργείου Άμυνας στο Βελιγράδι σε πολυτελές ξενοδοχείο. Ο επιχειρηματικός μεσίτης της Affinity στην περιοχή είναι ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Γκρενέλ, που υπηρέτησε ως ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ για τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις Σερβίας-Κοσόβου μεταξύ 2019 και 2021. Σύμφωνα με τους New York Times, ενώ ήταν ειδικός απεσταλμένος, προώθησε ένα σχέδιο για κοινή ανακατασκευή του πρώην υπουργείου Άμυνας από τη Σερβία και τις ΗΠΑ. Έκτοτε συνεργάστηκε με τον Κούσνερ στο νέο αναπτυξιακό σχέδιο και είναι πλέον εταίρος στην Affinity. (Ο Κούσνερ μου είπε ότι ήταν ο Γκρενέλ που του πρότεινε πρώτα να επενδύσει στην Αλβανία.)
Ο πρόεδρος της Σερβίας, ο ευκαιριακός Αλεξάνταρ Βούτσιτς, είδε στον Γκρενέλ και τον Κούσνερ μια ευκαιρία να πλησιάσει τον Τραμπ σε περίπτωση επανεκλογής του, σύμφωνα με το Financial Times. Ο Βούτσιτς παίζει, όμως, επικίνδυνο παιχνίδι: ενώ έρχεται κοντά με τους συνεργάτες του Τραμπ, αρνείται να επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τον Μάιο του 2024, υποδέχτηκε με κόκκινο χαλί τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ, του οποίου η κυβέρνηση έχει κάνει μεγάλες επενδύσεις σε νέα υποδομή στη Σερβία, όπως ανέφερε το Reuters. Ταυτόχρονα, ο Βούτσιτς συνεχίζει να εκφράζει την επιθυμία του να ενταχθεί στην ΕΕ, αλλά αρνείται να εκπληρώσει την κύρια προϋπόθεση των Βρυξελλών: την αναγνώριση των συνόρων και της ανεξαρτησίας του Κοσόβου.
Όταν ρώτησα τον Ράμα για το ρόλο των αμερικανικών επενδύσεων στην γεωπολιτική, απάντησε ότι πρόκειται απλά για επιχειρήσεις, χωρίς να αρνείται ότι μπορεί να προωθεί ευρύτερη πολιτική στρατηγική. «Πρέπει να κρατήσουμε τη Σερβία στη δυτική σφαίρα και να την απομακρύνουμε από το ρωσικό χέρι», είπε. Σε συνέντευξη στο Financial Times τον Ιούλιο του 2024, και ο Γκρενέλ δήλωσε πως οι επενδύσεις όπως η συμφωνία για το παλιό υπουργείο άμυνας έχουν στόχο να φέρουν τη Σερβία πιο κοντά στις ΗΠΑ.
Ο Κούσνερ, που υπηρέτησε ως ανώτερος σύμβουλος του Τραμπ από το 2017 έως το 2021, αρνήθηκε ότι χρησιμοποίησε τη θέση του για να προωθήσει σχέδια ανάπτυξης στη Σάσων όταν μιλήσαμε τον Ιούλιο του 2024. «Δεν έχω συναντήσει ποτέ τον πρωθυπουργό Ράμα όσο ήμουν στην κυβέρνηση», μου είπε. «Αλλά ακόμα κι αν το είχα κάνει, δεν είναι σύγκρουση συμφερόντων. Οι άνθρωποι που υπηρετούν στην κυβέρνηση χτίζουν διαφορετικές σχέσεις.» Ισχυρίστηκε ότι το ενδιαφέρον για τη Σερβία και την Αλβανία «αυξάνεται κατακόρυφα» λόγω των συμφωνιών ακινήτων της εταιρείας του.
Οι διαπραγματεύσεις για την πώληση της Σάσων με την Affinity κρατήθηκαν μυστικές. Οι κάτοικοι και τα μέλη του κοινοβουλίου δεν γνώριζαν για τη συμφωνία ύψους 1,4 δισ. δολαρίων μέχρι που δημοσιεύτηκε στον Τύπο.
Η Μιρέλα Κουμπάρο, υπουργός Τουρισμού και Περιβάλλοντος της Αλβανίας, υπερασπίστηκε την απόφαση του Ράμα να κλείσει συμφωνία με την εταιρεία του Κούσνερ, που δέχτηκε έντονη κριτική από την αντιπολίτευση. «Δεν μπορούμε να ανταγωνιστούμε την Ιταλία, την Κροατία και την Ελλάδα στη μαζική τουριστική βιομηχανία. Δεν έχουμε την υποδομή ή την εμπειρία», μου είπε. «Πρέπει να εστιάσουμε στην ποιότητα. Στην αξία έναντι του όγκου. Περισσότερα κέρδη και λιγότερα προβλήματα.»
Σχεδόν 12 εκατομμύρια ξένοι επισκέπτες ταξίδεψαν στην Αλβανία το 2024, αύξηση 15% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, σύμφωνα με τοπικά μέσα. Αυτό είναι «πολύ για μας, και πολύ ρύπανση», είπε η Κουμπάρο. «Η Σάσων είναι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε. Η ιδανική συνταγή: φύση και πολυτελής τουρισμός.» Ήταν ενθουσιασμένη με το πρότζεκτ, εξηγώντας ότι η Affinity συνεργάζεται στενά με τον κρατικό φορέα που είναι υπεύθυνος για στρατηγικές επενδύσεις, δηλαδή αυτές που ξεπερνούν τα 15 εκατομμύρια ευρώ.
Η ανταλλαγή είναι σημαντική: μηδενικοί φόροι κατά τη διάρκεια της κατασκευαστικής φάσης και το κράτος φροντίζει όλη την υποδομή, συμπεριλαμβανομένου νερού, ρεύματος και αποχέτευσης, σύμφωνα με την Κουμπάρο. Τα υπόλοιπα – ο ήλιος, η θάλασσα, οι μοναχικές φώκιες και η υποτροπική ζούγκλα – είναι ήδη εκεί.
Αυτό που ανησυχεί τους περιβαλλοντολόγους, όπως ο Όλσι Νίκα, θαλάσσιος βιολόγος και διευθυντής της ΜΚΟ EcoAlbania, είναι ότι «Αυτή η περιοχή είναι στο θαλάσσιο εθνικό πάρκο Καραμπούρουν-Σάσων. Σημαίνει ότι οι παραλίες και τα νερά εντός 2 χιλιομέτρων από την ακτή προστατεύονται. Τι θα κάνουν τα μεγάλα δημόσια έργα, η κατασκευή προβλητών, η κυκλοφορία γιοτ και οι αποχετεύσεις στον τόπο;»
Ο Αμπεσέρα, από την Affinity, μου είπε ότι η εταιρεία έχει προσλάβει τη διεθνή εταιρεία βιώσιμης ανάπτυξης Arup ως σύμβουλο για το πρότζεκτ. «Η πρακτική τους εστιάζει κυρίως στο να αναδεικνύουν και να σέβονται το τοπικό οικοσύστημα και το περιβάλλον», είπε.
Ο Κούσνερ είχε επίσης έτοιμη απάντηση: «Όταν ανακοινώνεις ανάπτυξη, όλοι φοβούνται», είπε τον Ιούλιο του 2024. «Όλοι υποθέτουν τα χειρότερα. Αλλά μόλις δουν τα σχέδια που έχουμε, τον τρόπο που σχεδιάζουμε, την πιστότητα και το σεβασμό προς το περιβάλλον γύρω μας, νομίζω ότι θα μείνουν πολύ, πολύ ικανοποιημένοι. Και με τα πρότζεκτ, ποτέ δεν ικανοποιείς όλους.»
Η Επόμενη Μέρα: Σχέδια και Προβληματισμοί
Όταν συνάντησα τον Αμπεσέρα στη Αυλώνα τον Αύγουστο του 2024, μου παρουσίασε τα αρχικά σχέδια. Το ξενοδοχείο θα είναι «κόσμημα της Μεσογείου», για όσους αναρωτιούνται: «Τι δεν έχω δει ακόμα;». Το σχέδιο θα ενσωματώνεται στη φύση: «Θα νιώθεις πως είσαι μέσα σε ένα πανέμορφο δέντρο».
Όταν τον ρώτησα αν το νησί θα παραμείνει προσβάσιμο στους απλούς ανθρώπους, απάντησε: «Πιστεύω ότι όλοι θα πρέπει να έχουν την ευκαιρία να το επισκεφθούν».
Ο Κούσνερ ήταν πιο επιφυλακτικός: «Δημιουργούμε ένα προϊόν πολυτελείας. Ένα από τα σημαντικά του χαρακτηριστικά είναι η ιδιωτικότητα… Αλλά ίσως υπάρξουν χώροι για επίσκεψη, φαγητό ή πεζοπορία».
Θυμήθηκα τα λόγια του Τσελάι: μέχρι πριν λίγα χρόνια, οι φρουροί του νησιού έβλεπαν πού και πού ένα μικρό γκρίζο γαϊδουράκι ανάμεσα στις άγριες συκιές. Μετά απλώς εξαφανιζόταν. Ίσως ήταν μύθος. Ίσως πέθανε μαζί με το μυστήριο της Σάσων – το τελευταίο κομμάτι άγριας φύσης στη Μεσόγειο, κατακτημένο χωρίς να πέσει ούτε μία σφαίρα. Μόνο με την αποβίβαση της Ιβάνκα Τραμπ και του Τζάρεντ Κούσνερ από το ελικόπτερο και τη λέξη: «Ουάου!».
Το Himara.gr στο Google News
