Περισσότερα από δώδεκα χρόνια μετά την εξαγγελία της κυβέρνησης για «δωρεάν υγειονομική περίθαλψη» προς όλους τους πολίτες, το σοσιαλιστικό καθεστώς της Αλβανίας αντιμετωπίζει έντονες κοινωνικές αντιδράσεις και κρίση αξιοπιστίας, καθώς νέα έρευνα δείχνει ότι 8 στους 10 πολίτες πιστεύουν πως ο τομέας της δημόσιας υγείας είναι βαθιά διεφθαρμένος.
Η έρευνα, που διεξήχθη από την οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών Together for Life (TFL), επιβεβαιώνει αυτό που πολλοί Αλβανοί υποπτεύονταν εδώ και καιρό: η διαφθορά διαπερνά όλα τα επίπεδα του συστήματος υγείας, από τα φακελάκια για βασικές ιατρικές υπηρεσίες έως σκάνδαλα προμηθειών εκατομμυρίων ευρώ που φτάνουν μέχρι τα υψηλότερα κυβερνητικά κλιμάκια.
Τα ευρήματα έρχονται σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη δικαστική διαδικασία εις βάρος πρώην υπουργών Υγείας, οι οποίοι κατηγορούνται για διαφθορά υψηλού επιπέδου σε σχέση με την περιβόητη σύμβαση αποστείρωσης αξίας 130 εκατομμυρίων ευρώ — υπόθεση που αναλυτές χαρακτηρίζουν ως χαρακτηριστικό παράδειγμα «κρατικής ομηρίας» από ιδιωτικά συμφέροντα. Και δεν είναι η μόνη: η υπόθεση αυτή προστίθεται σε μια μακρά λίστα σκανδάλων που στοιχειώνουν το Σοσιαλιστικό Κόμμα, το οποίο βρίσκεται στην εξουσία για 13 συνεχόμενα χρόνια.
Όταν το Σοσιαλιστικό Κόμμα ανέλαβε την εξουσία το 2013 με πρωθυπουργό τον Έντι Ράμα, μία από τις βασικές προεκλογικές εξαγγελίες ήταν η ριζική μεταρρύθμιση του τομέα της υγείας και η καθιέρωση της δωρεάν περίθαλψης. Δώδεκα χρόνια και τρεις κυβερνητικές θητείες αργότερα, όχι μόνο δεν υλοποιήθηκε αυτή η υπόσχεση, αλλά το σύστημα υγείας έχει μετατραπεί σε εστία διαφθοράς, ανισότητας και αναποτελεσματικότητας.
Η υπόθεση της αποστείρωσης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, η αλβανική κυβέρνηση έχει διοχετεύσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε συγκεκριμένες ιδιωτικές εταιρείες για την παροχή βασικών ιατρικών υπηρεσιών. Ωστόσο, η λογοδοσία είναι περιορισμένη και οι μηχανισμοί ελέγχου ανεπαρκείς — γεγονός που, σύμφωνα με πολλούς επικριτές, οδηγεί σε μια σταδιακή «ιδιωτικοποίηση του δημόσιου συμφέροντος».
Παράλληλα με την υπόθεση αποστείρωσης, βρίσκεται σε εξέλιξη και η πολύκροτη υπόθεση των καυστήρων (incinerators), στην οποία εμπλέκεται και ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Αρμπέν Αχμέταϊ, που πλέον καταζητείται διεθνώς, καθώς και άλλοι πρώην υπουργοί. Η υπεξαίρεση άνω των 400 εκατομμυρίων ευρώ δείχνει πως η διαφθορά δεν περιορίζεται σε έναν μόνο τομέα, αλλά διατρέχει οριζόντια όλη τη δομή της κυβέρνησης.
Αν και τα σκάνδαλα υψηλού επιπέδου τραβούν τα φώτα της δημοσιότητας, η καθημερινή διαφθορά είναι αυτή που πλήττει πιο άμεσα τους πολίτες. Σύμφωνα με την έκθεση της TFL, το 75% των ερωτηθέντων παραδέχθηκε ότι έχει πληρώσει «φακελάκι» για επεμβάσεις ή άλλες ιατρικές υπηρεσίες — συχνά σε επείγουσες περιστάσεις. Πάνω από τους μισούς ανέφεραν ότι πλήρωσαν για να τύχουν ταχύτερης ή καλύτερης φροντίδας, ενώ σχεδόν ένας στους τέσσερις δήλωσε ότι η δωροδοκία ζητήθηκε ρητά από το ιατρικό προσωπικό.
Ασθενείς περιγράφουν με απογοήτευση ένα σύστημα στο οποίο ακόμη και βασικά είδη —από σύριγγες έως προσθετικά μέλη— πρέπει να αγοραστούν από την τσέπη τους, ενώ οι «ευχαριστίες» στους γιατρούς αποτελούν σχεδόν προϋπόθεση για την παροχή φροντίδας.
«Αυτή η αντίληψη έχει κανονικοποιηθεί πλήρως», σημειώνει ο πρόεδρος του Εθνικού Ιατρικού Συμβουλίου. «Αυτό που συχνά παρουσιάζεται ως «ευγνωμοσύνη» είναι στην πραγματικότητα μέρος μιας σκιώδους οικονομίας που υπονομεύει τη δικαιοσύνη και την ασφάλεια των ασθενών».
Η «κανονικοποίηση» αυτή στηρίζεται σε μια ευρύτερη κουλτούρα ατιμωρησίας. Το 63% των ερωτηθέντων αποδίδει το φαινόμενο στην έλλειψη κυρώσεων και ελέγχου, ενώ άλλοι αναφέρουν τους χαμηλούς μισθούς και την υποχρηματοδότηση ως επιβαρυντικούς παράγοντες. Το 70% δήλωσε ότι ένιωσε υποχρεωμένο να δώσει χρήματα προκειμένου να εξυπηρετηθεί — αλλιώς, θα κινδύνευε να μείνει χωρίς θεραπεία.
Η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στην κατάρρευση της δημόσιας εμπιστοσύνης. Η διαδεδομένη πεποίθηση περί διαφθοράς —είτε ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα είτε όχι— αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, αποθαρρύνει τις καταγγελίες και εμβαθύνει τις κοινωνικές ανισότητες.
Παρά τη σοβαρότητα του φαινομένου, οι υποθέσεις διαφθοράς στον τομέα της υγείας σπάνια φτάνουν στη Δικαιοσύνη. Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών επισημαίνουν ότι το νομικό σύστημα είναι πολιτικοποιημένο και απρόθυμο να στραφεί κατά ισχυρών προσώπων, εκτός εάν το επιβάλλουν πολιτικές σκοπιμότητες. «Δεν μπορούμε να αποκαταστήσουμε την εμπιστοσύνη των πολιτών χωρίς αμερόληπτη και έγκαιρη τιμωρία των ενόχων», δηλώνει η Άλμα Λάχε από την TFL. «Το σημερινό κλίμα επιτρέπει στην παρανομία να ευδοκιμεί».
Η ίδια υπογράμμισε την ανάγκη για μια συνολική προσέγγιση: ενίσχυση της νομικής εφαρμογής, αυστηρότεροι έλεγχοι, διαφανείς διαδικασίες προμηθειών και επενδύσεις στο προσωπικό πρώτης γραμμής. «Η κοινωνία των πολιτών πρέπει να ασκεί ρόλο εποπτείας», σημειώνει, «αλλά η θεσμική λογοδοσία είναι καθοριστική».
Τα συμπεράσματα της έκθεσης Together for Life σκιαγραφούν μια ζοφερή εικόνα για το αλβανικό σύστημα υγείας: όχι μόνο υποχρηματοδοτείται και υπολειτουργεί, αλλά έχει υπονομευτεί σε θεσμικό επίπεδο. Παρά τις εξαγγελίες περί «μεταρρυθμίσεων» και τις νέες συμπράξεις με ιδιωτικούς φορείς, η καχυποψία της κοινωνίας απέναντι στην κυβέρνηση εντείνεται.
Με υψηλόβαθμους αξιωματούχους υπό έρευνα, διεθνή εντάλματα σύλληψης και τη δυσαρέσκεια των πολιτών να φουντώνει, ο τομέας της υγείας έχει πλέον μετατραπεί σε σύμβολο της συνολικής κρίσης διακυβέρνησης στην Αλβανία. Η υπόσχεση για καθολική και δωρεάν υγειονομική περίθαλψη — κάποτε βασικό σύνθημα του Σοσιαλιστικού Κόμματος — έχει εξελιχθεί σε ένα σύστημα στο οποίο η πρόσβαση εξαγοράζεται, δεν διασφαλίζεται.
Εάν δεν ληφθούν άμεσα και αποφασιστικά μέτρα για την εξάλειψη της συστημικής διαφθοράς, την αποκατάσταση του κράτους δικαίου και την ανάκτηση της εμπιστοσύνης των πολιτών, το δημόσιο σύστημα υγείας της Αλβανίας κινδυνεύει με περαιτέρω κατάρρευση — με καταστροφικές συνέπειες για τους πιο ευάλωτους.
Το Himara.gr στο Google News
