Το τελευταίο Μνημόνιο Παρακολούθησης των Εκλογών του ΟΑΣΕ (OSCE/ODIHR) χαρακτηρίζει τις γενικές εκλογές του 2025 στην Αλβανία ως ανταγωνιστικές αλλά πολωμένες, με αδύναμη ισοτιμία μεταξύ των υποψηφίων κατά την εκλογική εκστρατεία.

Η διαδικασία ψήφου της διασποράς αξιολογήθηκε θετικά, ενώ τονίζεται ότι το κυβερνών κόμμα επωφελήθηκε από τη χρήση διοικητικών πόρων κατά την εκστρατεία, δημιουργώντας αθέμιτο πλεονέκτημα. Την ημέρα των εκλογών, η διαδικασία κρίθηκε ομαλή στο 95% των εκλογικών κέντρων, αν και καταγράφηκαν πιέσεις προς τους ψηφοφόρους.

Το Μήνυμα Παρατηρητών του ΟΑΣΕ, που παρακολουθούσαν τις εκλογές από τις 2 Απριλίου έως τις 22 Μαΐου, επισημαίνει ότι οι υποψήφιοι είχαν γενικά ελευθερία στην εκστρατεία τους, αλλά ορισμένοι ανέφεραν εκφοβισμό. Η εκλογική διοίκηση διαχειρίστηκε τη διαδικασία συνολικά με διαφάνεια, ενώ η εισαγωγή της ψήφου από το εξωτερικό λειτούργησε καλά παρά τις καθυστερήσεις.

Η αναφορά υπογραμμίζει επίσης την ανισότητα στην κάλυψη των μέσων ενημέρωσης, την αυτολογοκρισία δημοσιογράφων και τον κυριαρχικό ρόλο των δύο μεγαλύτερων κομμάτων, που περιορίζουν την ενημέρωση των ψηφοφόρων. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνέβαλαν στην περαιτέρω όξυνση του προεκλογικού διαλόγου, χωρίς κανένα μηχανισμό για τον εντοπισμό παραπλανητικού περιεχομένου.

Παρά την ομαλή οργάνωση, εντοπίστηκαν παρατυπίες, κυρίως εκφοβισμός ψηφοφόρων, παρεμβάσεις από παρατηρητές και εκπροσώπους κομμάτων, πιέσεις σε δημόσιους υπαλλήλους, καθώς και αδυναμίες στις διαδικασίες και στη διαφάνεια κατά την καταμέτρηση.

Η νομική βάση παρέχει επαρκές πλαίσιο για δημοκρατικές εκλογές, αλλά οι αδυναμίες και οι ασάφειες δημιουργούν αβεβαιότητα στην εφαρμογή του νόμου. Πολλές προτάσεις του ΟΑΣΕ, όπως η σύνθεση των κατώτερων εκλογικών επιτροπών, η προσωρινή αναφορά χρηματοδότησης εκστρατείας και η βελτίωση του εκλογικού περιβάλλοντος των μέσων ενημέρωσης, παραμένουν ανεπίλυτες.

Το νέο εκλογικό σύστημα με συνδυασμό κλειστών και προτιμησιακών λιστών θεωρήθηκε ότι ευνοεί τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, περιορίζοντας την επιρροή των μικρότερων κομμάτων. Ορισμένα μικρότερα κόμματα προσέφυγαν στο Συνταγματικό Δικαστήριο, το οποίο δεν το έκρινε αντισυνταγματικό.

Η ψηφοφορία ηλεκτρονικά και η χρήση βιομετρικής ταυτοποίησης εφαρμόστηκαν για πρώτη φορά σε ορισμένες περιοχές, με καλή γενική διαχείριση, παρά ορισμένες ελλείψεις στις δοκιμές ασφαλείας και στην κατανόηση της διαδικασίας από τους ψηφοφόρους και τους εκλογικούς υπαλλήλους.

Για πρώτη φορά, το SPAK δημιούργησε ειδική ομάδα και πλατφόρμα αναφοράς εκλογικών αδικημάτων. Από 138 αναφορές, ξεκίνησαν 39 ποινικές διαδικασίες, κυρίως για παθητική και ενεργητική διαφθορά, ενώ ορισμένες ξεκίνησαν αυτεπάγγελτα. Η συνεργασία SPAK, ΚΕΕ και Γενικής Εισαγγελίας βελτίωσε την ανταλλαγή πληροφοριών για εκλογικά εγκλήματα.