Ένα οχυρωμένο στρατόπεδο στη Μανζά, ένα μικρό χωριό στην κεντρική Αλβανία κοντά στην πρωτεύουσα Τίρανα, φιλοξενεί περίπου 3.000 μέλη της Οργάνωσης των Μουτζαχεντίν του Λαού του Ιράν (People’s Mojahedin Organization of Iran – PMOI, γνωστή και ως Mujahedeen-e-Khalq, MEK).
Τα μέλη αυτά βρίσκονται στη χώρα από το 2013, όταν η αλβανική κυβέρνηση συμφώνησε να τους δεχθεί, κατόπιν αιτήματος των ΗΠΑ και των Ηνωμένων Εθνών.
Τι είναι η MEK;
Η MEK είναι μια ισλαμική πολιτική αντιπολιτευτική οργάνωση με σοσιαλιστικές τάσεις.
Ιδρύθηκε στο Ιράν το 1965 και στράφηκε ένοπλα κατά της κυβερνώσας δυναστείας των Παχλαβί, πραγματοποιώντας βομβιστικές επιθέσεις εναντίον της κυβέρνησης του σάχη και αμερικανικών στόχων τη δεκαετία του 1970, ενώ στήριξε και τον Αγιατολάχ Χομεϊνί κατά την Ισλαμική Επανάσταση του 1978/1979.
Λίγο μετά την επανάσταση, ωστόσο, η MEK ήρθε σε ρήξη με τους νέους κυβερνώντες στην Τεχεράνη και τέθηκε εκτός νόμου στη χώρα. Στη συνέχεια πέρασε στην εξορία, συνεχίζοντας τις αντιπολιτευτικές της δραστηριότητες από το εξωτερικό.
Αργότερα, η MEK μεταφέρθηκε στο Ιράκ, από όπου διεξήγαγε στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ — γεγονός που πολλοί στο Ιράν εξακολουθούν να της καταλογίζουν μέχρι σήμερα.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ χαρακτήρισε τη MEK τρομοκρατική οργάνωση το 1997, ωστόσο την αφαίρεσε από τη λίστα των ξένων τρομοκρατικών οργανώσεων το 2012.
Η οργάνωση ήταν η πρώτη που αποκάλυψε δημόσια, το 2002, ότι το Ιράν διέθετε μυστικό πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου. Μετά την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν, εκδιώχθηκε από το Ιράκ.
Οι πρόσφατες διαδηλώσεις στο Ιράν
Για τον Αντρέας Κριγκ, ειδικό στη Μέση Ανατολή και ανώτερο λέκτορα στη Σχολή Σπουδών Ασφάλειας του King’s College του Λονδίνου, το τρέχον κύμα διαδηλώσεων στο Ιράν «μοιάζει λιγότερο με ένα μεμονωμένο “γεγονός” και περισσότερο με μια κυλιόμενη σύγκλιση μακροχρόνιων παραπόνων που τελικά συγχρονίστηκαν».
«Ξεκίνησε με ένα οξύ οικονομικό σοκ — κατάρρευση του νομίσματος και πληθωρισμό που μεταφράστηκαν σε άμεσες αυξήσεις τιμών, ελλείψεις και παράλυση του εμπορίου — και στη συνέχεια πολιτικοποιήθηκε γρήγορα, μόλις οι πολίτες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το κράτος είτε δεν μπορεί είτε δεν θέλει να σταθεροποιήσει την καθημερινή ζωή», δήλωσε στη DW.
«Αυτό που είναι αξιοσημείωτο είναι το προφίλ του συνασπισμού: οι έμποροι των παζαριών και οι καταστηματάρχες βοήθησαν να πυροδοτηθεί η δυναμική, οι φοιτητές και οι αστικές γειτονιές διατήρησαν την ορατότητα, ενώ οι περιφερειακές πόλεις και οι περιοχές μειονοτήτων πρόσθεσαν εύρος», ανέφερε ο Κριγκ.
Φωτογραφία που ελήφθη από τη MEK δείχνει φλόγες να υψώνονται από οδόφραγμα που καίγεται στη μέση δρόμου, κατά τη διάρκεια των συνεχιζόμενων αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στο Ιράν.
«Η αντίδραση του κράτους μετακινήθηκε γρήγορα από την αποτροπή στην καταστολή, περιλαμβάνοντας ένα πανεθνικό μπλακάουτ επικοινωνιών που έχει στόχο να επιβραδύνει τον συντονισμό και να μειώσει τον εξωτερικό έλεγχο — κάτι που συνήθως συμπίπτει με σκληρότερη χρήση βίας στο έδαφος», πρόσθεσε.
Μια κατακερματισμένη αντιπολίτευση
Παρά το γεγονός ότι στο Ιράν έχουν σημειωθεί πολλές πανεθνικές διαδηλώσεις τις τελευταίες δεκαετίες, η ιρανική αντιπολίτευση — τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της χώρας — δεν είναι οργανωμένη και χαρακτηρίζεται από μεγάλο αριθμό αντίπαλων ομάδων και ιδεολογικών ρευμάτων.
«Το πού “στέκεται” η αντιπολίτευση κατανοείται καλύτερα ως κατακερματισμός παρά ως απουσία», είπε ο Κριγκ, προσθέτοντας ότι «στο εσωτερικό του Ιράν, η συλλογική δράση παραμένει σε μεγάλο βαθμό χωρίς ηγεσία και βασίζεται σε δίκτυα: η τοπική κινητοποίηση, οι κοινωνικοί δεσμοί, οι δυναμικές στους χώρους εργασίας και τα πανεπιστημιακά οικοσυστήματα παράγουν εξάρσεις συντονισμένων διαμαρτυριών χωρίς ενιαία εθνική δομή διοίκησης».
Η ιρανική αντιπολίτευση στο εξωτερικό
Εκτός Ιράν, οι δύο μεγαλύτερες αντιπολιτευτικές ομάδες είναι οι μοναρχικοί και η MEK. Ηγέτες και μέλη και των δύο ζουν στην εξορία από την ανατροπή της δυναστείας των Παχλαβί το 1979.
Ο Ρεζά Παχλαβί, διάδοχος του τελευταίου σάχη του Ιράν, Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, εδρεύει στις ΗΠΑ. Παρότι έχει πολλούς υποστηρικτές στην ιρανική διασπορά, παραμένει ασαφές ποια στήριξη διαθέτει στο εσωτερικό της χώρας.
«Εκτός Ιράν, η διασπορά παραμένει επιδραστική στη διαμόρφωση αφηγήσεων και στο ηθικό, αλλά είναι οργανωτικά διχασμένη και συχνά αντιμετωπίζεται με καχυποψία από τους ανθρώπους στο εσωτερικό της χώρας, που φοβούνται τόσο τη χειραγώγηση όσο και ένα κενό εξουσίας μετά από πιθανή κατάρρευση», δήλωσε ο Αντρέας Κριγκ.
Υποστηρικτές του Ρεζά Παχλαβί, διαδόχου του τελευταίου σάχη του Ιράν, συγκεντρώνονται έξω από την Αμερικανική Πρεσβεία στο Λονδίνο, καλώντας τον πρόεδρο Τραμπ να τηρήσει την υπόσχεσή του να στηρίξει τους Ιρανούς στο Ιράν.
«Αυτό έχει σημασία για την ασφάλεια του καθεστώτος, διότι μειώνει την πιθανότητα γρήγορων, καθαρών ρήξεων στις ελίτ, ακόμη κι αν αυξάνει την πιθανότητα επαναλαμβανόμενων κύκλων διαμαρτυρίας. Η καταστολή ενός κύματος δεν επιλύει τους βαθύτερους παράγοντες που συνεχίζουν να ανατροφοδοτούν τον δρόμο», πρόσθεσε.
Τι ρόλο έχει παίξει η MEK στις διαδηλώσεις
Η δεύτερη μεγάλη ιρανική αντιπολιτευτική ομάδα είναι η MEK, το μεγαλύτερο μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης του Ιράν (NCRI), ενός συνασπισμού ιρανικών αντιπολιτευτικών οργανώσεων.
Ποιος, όμως, ήταν ο ρόλος της MEK στις πρόσφατες αναταραχές;
Ο Αλί Σαφαβί του NCRI δηλώνει ότι η MEK έχει εμπλακεί ενεργά στις διαδηλώσεις.
«Οι μονάδες αντίστασής της καθοδηγούν, συντονίζουν και οργανώνουν την αντίσταση κατά των κατασταλτικών δυνάμεων», δήλωσε στη DW. «Σε πολλές περιπτώσεις, παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στην προστασία των διαδηλωτών από την επίθεση των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Αν δεν ήταν ο ρόλος τους, το καθεστώς θα είχε καταπνίξει την εξέγερση πολύ γρήγορα».
Ο Σαφαβί ανέφερε στη DW ότι «σημαντικός αριθμός ακτιβιστών της MEK συγκαταλέγεται στους 3.000 που σκοτώθηκαν από τις δυνάμεις ασφαλείας».
MEK – προβλήματα νομιμοποίησης για πολλούς Ιρανούς
Για τον ειδικό στη Μέση Ανατολή Κριγκ, ωστόσο, «όσον αφορά τη MEK, είναι σημαντικό να διαχωριστεί η αντιλαμβανόμενη εμβέλεια από την πραγματική απήχηση στο έδαφος».
«Η οργάνωση είναι πειθαρχημένη, επικοινωνιακά ικανή και σε θέση να παράγει θόρυβο, πίεση μέσω λόμπινγκ και μεγάλο όγκο μηνυμάτων από το εξωτερικό. Ωστόσο, αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα νομιμοποίησης για πολλούς Ιρανούς, λόγω της ιστορίας της, των καταγγελιών για εσωτερικό έλεγχο και της μακρόχρονης εξόριστης παρουσίας της — παράγοντες που περιορίζουν την ικανότητά της να λειτουργήσει ως ενοποιητικός φορέας της αντιπολίτευσης στο εσωτερικό της χώρας. Γι’ αυτό και οι ισχυρισμοί ότι λειτουργεί ως ξένος “Δούρειος Ίππος” βρίσκουν απήχηση».
Φωτογραφία που ελήφθη από τη MEK δείχνει πλήθος διαδηλωτών συγκεντρωμένο τη νύχτα, ενώ φωτιά καίει στη μέση του δρόμου.
«Η MEK είναι εύκολο να εργαλειοποιηθεί στον χώρο της πληροφορίας από πολλούς δρώντες, συμπεριλαμβανομένων σκληροπυρηνικών αντιπάλων του Ιράν στις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Όμως το πρακτικό αποτέλεσμα είναι συνήθως επικοινωνιακό. Δίνει στο καθεστώς ένα βολικό αφήγημα περί ξένου δάκτυλου. Δεν έχει, όμως, καμία απολύτως ικανότητα να ηγηθεί αυτών των διαδηλώσεων», ανέφερε ο Κριγκ.
Θεωρούμενη τρομοκρατική οργάνωση από την Τεχεράνη, η MEK καλεί πλέον την Ευρώπη να αναλάβει σκληρή δράση κατά της κυβέρνησης του Ιράν.
«Η Ευρώπη πρέπει άμεσα να χαρακτηρίσει τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) τρομοκρατική οντότητα, να απελάσει τους διπλωμάτες του καθεστώτος, να ανακαλέσει τους πρέσβεις της από την Τεχεράνη, να αποκόψει το καθεστώς από το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, να μποϊκοτάρει την πώληση πετρελαίου και να οδηγήσει τους ηγέτες του ενώπιον διεθνών δικαστηρίων για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Και αυτό περιλαμβάνει τον Ανώτατο Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και άλλα ανώτερα στελέχη», δήλωσε ο Αλί Σαφαβί.
Η οπτική από την Αλβανία
Τα αλβανικά μέσα ενημέρωσης καλύπτουν συστηματικά τόσο τις διαδηλώσεις όσο και τη MEK στην Αλβανία, από τότε που ξεκίνησαν οι κινητοποιήσεις στο Ιράν.
Από την πλευρά τους, τα μέλη της MEK στην Αλβανία είναι ιδιαίτερα δραστήρια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κοινοποιώντας αναρτήσεις και φωτογραφίες που αφορούν τους διαδηλωτές που έχασαν τη ζωή τους, καθώς και τα μέλη της MEK που, όπως υποστηρίζουν, σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων.
Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας, Έντι Ράμα, ο οποίος διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με το Ιράν τον Σεπτέμβριο του 2022, υποστηρίζοντας ότι κυβερνοεπιθέσεις κατά της Αλβανίας είχαν οργανωθεί από την Ισλαμική Δημοκρατία, δεν έχει προβεί σε κανένα σχόλιο για τις διαδηλώσεις στο Ιράν.
