Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στις ελληνοαλβανικές σχέσεις της μετακομμουνιστικής περιόδου. Η επίσκεψή του στην Αλβανία, στις 13 Ιανουαρίου 1991, ήταν η πρώτη επίσκεψη Έλληνα πρωθυπουργού μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Χότζα και αποτέλεσε ιστορικό γεγονός για τον Ελληνισμό της Βορείου Ηπείρου.
Χιλιάδες Έλληνες από τα χωριά της ελληνικής εθνικής μειονότητας συγκεντρώθηκαν τότε στη Δερβιτσάνη, επιφυλάσσοντας θερμή υποδοχή στον Έλληνα πρωθυπουργό, σε μία περίοδο μεγάλων πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών στην Αλβανία.
Η επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού στην Αλβανία υπήρξε ιστορική αλλά και επεισοδιακή και εξελίχθηκε σε δύο φάσεις, στα Τίρανα και στη Δερβιτσάνη. Στα Τίρανα, κατά τη συνάντησή του με τον τότε πρόεδρο και διάδοχο του Χότζα, Ραμίζ Αλία, ο Αλβανός ηγέτης έθεσε ζήτημα Τσάμηδων, γεγονός που προκάλεσε ένταση και οδήγησε σε έντονη αντιπαράθεση μεταξύ των δύο ανδρών.
Η κρυφή κάμερα
Η Ντόρα Μπακογιάννη, η οποία συνόδευε τον Μητσοτάκη μαζί με τον Μίκη Θεοδωράκη και τον τότε υπουργό Εξωτερικών Αντώνη Σαμαρά, θυμάται ότι ο Αλία επιχείρησε κάποια στιγμή να υψώσει τη φωνή επικαλούμενος την ιδιότητα του παρτιζάνου. «Ο Μητσοτάκης τον άρπαξε τότε από το πέτο, τον τράβηξε προς το μέρος του και πρόσωπο με πρόσωπο τού είπε σε αυστηρό τόνο ότι αν αυτός ήταν παρτιζάνος, ο ίδιος είχε καταδικαστεί δέκα φορές σε θάνατο από τους Γερμανούς…».
«Ήταν μια αξέχαστη επίσκεψη», αφηγείται η Ντόρα Μπακογιάννη. «Κατ’ αρχάς, όταν επιχειρήσαμε να προσγειωθούμε στα Τίρανα, ο πιλότος δεν μπορούσε να βρει τον διάδρομο προσγείωσης – το αεροδρόμιο ήταν ένα χωράφι. Όταν, επιτέλους, τον διέκρινε και το αεροσκάφος προσγειώθηκε, υπήρξε ανακούφιση. Μέναμε σε ένα ξενοδοχείο, όπου πίσω από κάθε κάδρο ήταν τοποθετημένη μια κρυφή κάμερα. Πήγα και είπα στον Μητσοτάκη ότι υπάρχει κρυφή κάμερα και στο μπάνιο, κι εκείνος, με την παροιμιώδη ψυχραιμία του, μου απάντησε: “Και λοιπόν; Βάλε πάνω σου μια πετσέτα και σκεπάσου, τι θα πάθεις δηλαδή;”».
Κατά την παρουσία του στα Τίρανα, ο Μητσοτάκης δέχθηκε και αντιπροσωπεία φοιτητών που είχαν αρχίσει τότε να καταλαμβάνουν τις πανεπιστημιακές σχολές. Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο μετέπειτα πρόεδρος του ΚΕΑΔ, Βαγγέλης Ντούλες. «Εμείς ψάχναμε επαφή με την πατρίδα, δεν είχαν φτιαχτεί ακόμη ομογενειακές οργανώσεις και ζητήσαμε να στηριχθούν οι μεταρρυθμίσεις που είχαν αρχίσει δειλά δειλά», σημειώνει.
Με το πέρας των συναντήσεων στα Τίρανα, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης κατευθύνθηκε οδικώς προς τον Νότο, με σκοπό να επισκεφθεί χωριά της ελληνικής μειονότητας, επίσκεψη που δεν επιθυμούσε ο Ραμίζ Αλία. Ωστόσο, η ελληνική πλευρά επικαλέστηκε τη δυσκολία προσγείωσης του πρωθυπουργικού αεροσκάφους και έτσι η αποστολή συνέχισε το ταξίδι της με αυτοκίνητα.
Διανύοντας μια εξαιρετικά δύσκολη διαδρομή σε κακοτράχαλους δρόμους, ο Μητσοτάκης, συνοδευόμενος από τον τότε Αλβανό πρωθυπουργό Αντίλ Τσατσάνι, έφτασε στη Δερβιτσάνη, όπου οι ομογενείς τού επιφύλαξαν ενθουσιώδη υποδοχή.
Τον αποθέωσαν
Ο τότε δημοσιογράφος της εφημερίδας του Αργυροκάστρου «Λαϊκό Βήμα», Βασίλης Παπάς, περιγράφει: «Έγινε πανζουρλισμός. Είχαν έρθει χιλιάδες άνθρωποι από παντού και τον αποθέωσαν, αποδοκιμάζοντας ταυτόχρονα τον Αλβανό πρωθυπουργό, γεγονός που ανάγκασε τον Μητσοτάκη να τους ζητήσει να σταματήσουν. Φώναζαν συνθήματα όπως “Μητσοτάκη, Σαμαρά, πάρτε μας και εμάς κοντά”. Ήταν η εποχή που πολλοί εγκατέλειπαν την Αλβανία περνώντας κρυφά τα σύνορα. Υπήρχε μεγάλος ενθουσιασμός».
Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης κλήθηκε στη συνέχεια να διαχειριστεί μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο στις ελληνοαλβανικές σχέσεις. Το σύνδρομο της εχθρικής περικύκλωσης, με το οποίο ο Ενβέρ Χότζα είχε θωρακίσει για δεκαετίες την αλβανική κοινωνία, εξακολουθούσε να επηρεάζει σημαντικά την πολιτική τάξη και μεγάλο μέρος της κοινωνίας της Αλβανίας.
Από την ελληνική πλευρά, κύκλοι της πολιτικής και πνευματικής ελίτ, της διπλωματίας και των δομών εθνικής ασφάλειας, αδυνατώντας να εκτιμήσουν πλήρως τις τεκτονικές αλλαγές που συντελούνταν στα μετακομμουνιστικά Βαλκάνια, προώθησαν συχνά μαξιμαλιστικές προσεγγίσεις για το μέλλον της ελληνικής μειονότητας.
Τα γεγονότα της ταραγμένης εκείνης εποχής εξακολουθούν να αποτελούν σημείο αναφοράς για την κατανόηση της σύγχρονης πορείας των ελληνοαλβανικών σχέσεων.
Διασκευή από δημοσίευμα του Σταύρου Τζίμα στο kathimerini.gr
Τελικά ο Κωστάκης αθάνατος. Πάντα επίκαιρος, ακόμα και τώρα. Ο Αλβανός πρωθυπουργός πάλι κάνει τα δικά του. Το timing; Σκέτο θέατρο. #drama
Άγαλμα τώρα; Πολύ cool. Μήπως ξεχάσαμε κάτι σημαντικό ή απλά παίζουμε παιχνίδια; Ερωτήσεις… 😂 #μπλεξεις_αλβανια
ρε φίλε, ο μπαμπάς του τωρινού πρωθυπουργού, με δικό του άγαλμα σε ξένη χώρα; ποιος το περίμενε. χαλαρά, αλλά σίγουρα έχει ιστορία όλο αυτό.
Ego thimamai allios ta pragmatika. O tipos den itan kalos gia tin xora mas. Min ta xeirotereyete.
Μάλιστα, ‘επεισοδιακό’ το λένε. Σίγουρα κάτι άλλο κρύβεται πίσω απ’ αυτήν την ‘ιστορική’ βόλτα. Πότε δεν ηταν αθώα τα πηγαίματα, ξέρουμε εμείς.
Μια ιδιαίτερα σύνθετη διπλωματική αποστολή. Το τότε κλίμα απαιτούσε λεπτούς χειρισμούς για τη διαμόρφωση των ελληνοαλβανικών σχέσεων. Είχε ευρύτερη περιφερειακή απήχηση.
Οι κινήσεις του Κ. Μητσοτάκη προς τη γειτονική χώρα εκείνη την περίοδο είχαν βαθιά γεωπολιτική σημασία. Αποκαλύπτεται η βάση μελλοντικών διμερών σχέσεων.
Μου φαίνεται περίεργο. Τι πραγματικά συνέβη εκείνη την εποχή; Πάντα κάτι κρύβεται πίσω από αυτά.
θυμάμαι εκείνη την εποχή. πόσα είχαν γίνει τότε με τον μητσοτάκη στην αλβανία! κρυμμένες λεπτομέρειες πάντα έχουν ενδιαφέρον.
E, pali ta idia. Den akouo tipota kainourgio. Pote den les tin alithia, mono ta dika sou.