Το μοναδικό εργοστάσιο τσιγάρων στην Αλβανία και το μονοπώλιο στο λαθρεμπόριο

Για χρόνια, ένα εργοστάσιο καπνού στην ανατολική Αλβανία παρήγαγε τσιγάρα που στη συνέχεια διοχετεύονταν λαθραία σε άλλες χώρες, με τη συνεργασία διεφθαρμένων τελωνειακών υπαλλήλων, σύμφωνα με τις κατηγορίες των εισαγγελικών αρχών.

Ένα πρωινό Σαββάτου, μια γυναίκα γύρω στα πενήντα πλησίασε τις βαριές σιδερένιες πύλες του εργοστασίου καπνού σε πόλη της ανατολικής Αλβανίας και ζήτησε να συναντήσει τον νέο ιδιοκτήτη. Ο φρουρός την απέτρεψε. Η γυναίκα αναζητούσε εργασία· είχε δουλέψει εκεί στο παρελθόν «από τότε που ήμουν παιδί», όπως είπε, μιλώντας υπό καθεστώς ανωνυμίας. Θυμήθηκε ότι οι δραστηριότητες του εργοστασίου καλύπτονταν από μυστικότητα. «Η μάρκα των τσιγάρων ήταν μυστική», είπε. Και δεν είναι τυχαίο.

Το εργοστάσιο, το μοναδικό στη χώρα, βρισκόταν στο επίκεντρο ενός κυκλώματος λαθρεμπορίου που, σύμφωνα με την εισαγγελία, προκάλεσε ζημία δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ στο κράτος και στους ευρωπαίους φορολογούμενους.

Στα τέλη Μαΐου συνελήφθησαν οι ιδιοκτήτες του εργοστασίου, μαζί με 29 ανώτατα στελέχη των τελωνείων, κατηγορούμενοι για λαθρεμπόριο και συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση. Δικαστικά έγγραφα αναφέρουν ότι το εργοστάσιο συμμετείχε στη διακίνηση χιλιάδων «μάστερ» κιβωτίων, το καθένα περιείχε 500 πακέτα τσιγάρων που παρήχθησαν μεταξύ 2021 και 2023. Η λειτουργία αυτή στέρησε από το κράτος 36 εκατομμύρια ευρώ σε φόρους.

Οι εισαγγελείς υποστηρίζουν ότι τα τσιγάρα παρήχθησαν για λογαριασμό εταιρείας με έδρα το Ντουμπάι και δήθεν προορίζονταν για την Κύπρο, αλλά κατέληξαν στο Κόσοβο και στη Βόρεια Μακεδονία, με τη συνενοχή τελωνειακών υπαλλήλων. Η επιχείρηση είχε καθοδηγηθεί επί δύο δεκαετίες από την ίδια οικογένεια, που φέτος πούλησε το εργοστάσιο σε νέο ιδιοκτήτη, πρώην επιθεωρητή περιβάλλοντος.

Ο νέος ιδιοκτήτης δήλωσε πως δεν τον ενδιαφέρουν οι εξαγωγές αλλά μόνο η εσωτερική αγορά. Η Διεύθυνση Τελωνείων δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλια. Οι προηγούμενοι ιδιοκτήτες δεν έχουν τοποθετηθεί δημόσια.

Η ευρωπαϊκή αγορά παράνομων τσιγάρων εκτιμάται στα 35 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, με κύριους προορισμούς την Ιρλανδία, τη Βρετανία, τη Γαλλία και την Ελλάδα, σύμφωνα με έκθεση που εκπονήθηκε από λογιστικό κολοσσό για λογαριασμό μεγάλης καπνοβιομηχανίας.

Το εργοστάσιο καπνού ιδρύθηκε το 1998 και αγοράστηκε το 2010 έναντι 3 εκατομμυρίων ευρώ. Την ίδια χρονιά, ο τότε ιδιοκτήτης καταδικάστηκε από ιταλικό δικαστήριο για διακίνηση ναρκωτικών. Την επόμενη χρονιά, η ιδιοκτησία μεταβιβάστηκε στη σύζυγό του και αργότερα στον γιο τους.

Η ετήσια κατανάλωση τσιγάρων στην Αλβανία εκτιμάται σε 2,9 δισεκατομμύρια τεμάχια, ωστόσο το εργοστάσιο δεν εστίαζε στην εγχώρια αγορά. Είχε ενταχθεί στο καθεστώς «ενεργητικής τελειοποίησης», που επιτρέπει την ατελή εισαγωγή πρώτων υλών υπό τον όρο ότι το τελικό προϊόν θα εξαχθεί. Το 2014, οι τελωνειακές αρχές της Βρετανίας εντόπισαν ότι το εργοστάσιο παρήγαγε 22 εκατομμύρια πακέτα της αιγυπτιακής μάρκας Cleopatra, με τελικό προορισμό τη Βόρεια Αφρική.

Η αλβανική έρευνα που ξεκίνησε το 2015 ανεστάλη το επόμενο έτος. Το 2017 ξανάνοιξε, χωρίς να υπάρξει πρόοδος, και το εργοστάσιο συνέχισε κανονικά τη λειτουργία του.

Πλέον, οι εισαγγελείς πιστεύουν πως το συμβόλαιο με την εταιρεία του Ντουμπάι ήταν προσχηματικό. Όλη η παραγωγή μεταξύ 2021 και 2023, που υποτίθεται ότι κατευθυνόταν προς την Κύπρο, διακινήθηκε λαθραία. Σε πέντε περιπτώσεις δηλώθηκε αποστολή στην Ελλάδα με ψευδή τελικό προορισμό· σε 30 άλλες περιπτώσεις, το φορτίο ξεφόρτωνε τελικά εντός Αλβανίας, για μεταπώληση σε γειτονικές χώρες.

Τον Οκτώβριο του περασμένου έτους, τελωνειακή υπάλληλος της Ελλάδας σταμάτησε φορτηγό με σερβικές πινακίδες στα σύνορα, το οποίο μετέφερε 718.000 πακέτα τσιγάρων από το εργοστάσιο της Αλβανίας, με παραστατικά που ανέφεραν την Κύπρο ως προορισμό και παραγγελία από την εταιρεία του Ντουμπάι. Η υπάλληλος παρατήρησε ότι η δηλωμένη αξία του φορτίου ήταν εξαιρετικά χαμηλή. Έπειτα από έρευνα διαπίστωσε ότι η εταιρεία στην Κύπρο δεν υπήρχε. Ο οδηγός του φορτηγού δήλωσε ότι το παρέλαβε από αλβανική εταιρεία και είχε εντολή να το μεταφέρει στη Θεσσαλονίκη. Ο ίδιος και ένας συνεργάτης του συνελήφθησαν και το φορτίο κατασχέθηκε. Οι ελληνικές αρχές εκτίμησαν τη φορολογική ζημία σε 2,8 εκατομμύρια ευρώ.

Αν και ο γιος της οικογένειας εμφανιζόταν ως ιδιοκτήτης, οι αρχές πιστεύουν πως ο πατέρας ήταν εκείνος που είχε τον ουσιαστικό έλεγχο.

Το καθεστώς «ενεργητικής τελειοποίησης» απαιτεί ετήσια ανανέωση και εποπτεία από τις τελωνειακές αρχές, οι οποίες υποχρεούνται να συνοδεύουν τις μεταφορές από το εργοστάσιο ως τα σύνορα. Οι εισαγγελείς καταγγέλλουν ότι σε τουλάχιστον 35 περιπτώσεις αυτό δεν συνέβη, καθώς τελωνειακοί λάμβαναν χρηματικά ανταλλάγματα. Από τους 29 κατηγορούμενους, οι 28 αντιμετωπίζουν και κατηγορίες για συμμετοχή σε οργανωμένο έγκλημα.

Σύμφωνα με την έρευνα, τα φορτηγά ζυγίζονταν άδεια στο τελωνείο της Ελμπασάν, παραλάμβαναν το φορτίο 25 χλμ. ανατολικά και κατευθύνονταν προς το Δυρράχιο για σάρωση. Αντί όμως να συνεχίσουν προς το τελωνείο στην Κακαβιά, κατευθύνονταν βόρεια προς το Κόσοβο χωρίς συνοδεία, ενώ στο σύστημα καταγραφής καταχωριζόταν εσφαλμένα η έξοδος μέσω Κακαβιάς. Οι αρχές του Κοσόβου έχουν κατασχέσει οκτώ φορές τσιγάρα ίδιου τύπου με εκείνα του αλβανικού εργοστασίου.

Αυτή τη στιγμή, το εργοστάσιο βρίσκεται υπό ανακαίνιση. Ο νέος ιδιοκτήτης διαβεβαιώνει ότι στο εξής θα λειτουργεί νόμιμα και μόνο για την εγχώρια αγορά, με φορολογικά παραστατικά.