Την Τρίτη 25 Φεβρουαρίου 2025, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Λουξεμβούργο ξεκινά τη διερεύνηση του μοντέλου που εισήγαγε η ιταλική κυβέρνηση για την ταχεία επιστροφή παράτυπων προσφύγων. Το σχέδιο αυτό αφορά όσους φτάνουν δια θαλάσσης στη Μεσόγειο χωρίς να εισέρχονται στην επικράτεια της ΕΕ, μεταφέροντάς τους σε κέντρα φιλοξενίας στην Αλβανία.
Η διαδικασία στοχεύει να διευκρινίσει εάν και υπό ποιες προϋποθέσεις οι αιτήσεις ασύλου προσφύγων που διασχίζουν τη Μεσόγειο μπορούν να εξετάζονται και να αποφασίζονται εκτός των συνόρων της ΕΕ. Η ανακοίνωση της απόφασης μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Η υπόθεση αφορά τα σχέδια της δεξιάς Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι. Η Ιταλία είναι το πρώτο κράτος της ΕΕ που έχει δημιουργήσει κέντρα προσφύγων εκτός Ευρώπης, λειτουργώντας δομές φιλοξενίας στην Αλβανία από τον Οκτώβριο του 2024.
Στις εγκαταστάσεις αυτές, Ιταλοί αξιωματούχοι εξετάζουν τις αιτήσεις ασύλου όσων εντοπίζονται να διασχίζουν παράνομα τη Μεσόγειο με στόχο να φτάσουν στην Ευρώπη. Ο βασικός σκοπός αυτής της επιταχυμένης διαδικασίας είναι η άμεση επιστροφή των προσφύγων στις χώρες προέλευσής τους. Αντίστοιχα σχέδια παρακολουθούνται στενά και από άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Παραμένει ανοιχτό το ερώτημα ποιος έχει την εξουσία να ορίζει ένα «ασφαλές τρίτο κράτος». Μέχρι στιγμής, το συγκεκριμένο μοντέλο δεν έχει εφαρμοστεί με επιτυχία, καθώς η ιταλική δικαιοσύνη έχει μπλοκάρει το σχέδιο τρεις φορές από τον Οκτώβριο του 2024. Οι 66 πρόσφυγες που μεταφέρθηκαν στην Αλβανία έχουν ήδη επιστραφεί στην Ιταλία.
Το Δικαστήριο της ΕΕ θα εξετάσει εάν μια κυβέρνηση μπορεί να καθορίζει ποια κράτη θεωρούνται ασφαλή, αν έχει το δικαίωμα να ορίζει τα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό ενός κράτους ως ασφαλούς και εάν ένα κράτος μπορεί να θεωρηθεί ασφαλές όταν δεν παρέχει εγγυήσεις ασφάλειας για όλους. Επιπλέον, θα διερευνηθεί εάν τα δικαστήρια που επιβλέπουν την επιταχυμένη διαδικασία μπορούν να χρησιμοποιούν δικές τους πηγές πληροφόρησης.
