Μετά από αρκετούς μήνες καθυστέρησης, τα ιταλικά κέντρα υποδοχής μεταναστών στην Αλβανία αναμένεται σύντομα να τεθούν σε λειτουργία. Ο Ιταλός πρέσβης στην Αλβανία, Φαμπρίτσιο Μπούτσι, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στις εγκαταστάσεις, δήλωσε ότι «δύο κέντρα φιλοξενίας είναι έτοιμα προς χρήση». Η Ιταλία θα φιλοξενήσει τους πρόσφυγες στην Αλβανία έως ότου εξεταστούν οι αιτήσεις ασύλου τους. Αν και τα κέντρα υποδοχής είναι έτοιμα, παραμένει αβέβαιο πότε ακριβώς θα φτάσουν οι πρώτοι πρόσφυγες.
Τα δύο αυτά κέντρα θα φιλοξενούν μετανάστες που διασώζονται στη Μεσόγειο από τις ιταλικές αρχές. Σύμφωνα με την ιταλική κυβέρνηση, οι εγκαταστάσεις έχουν τη δυνατότητα να φιλοξενήσουν δεκάδες χιλιάδες άτομα. Αρχικά, ο λιμένας του Shengjin θα χρησιμοποιηθεί για τον πρώτο έλεγχο των προσφύγων, οι οποίοι στη συνέχεια θα μεταφέρονται στο κεντρικό στρατόπεδο στο Gjadër, όπου θα εξετάζονται οι αιτήσεις ασύλου τους. Οι ευάλωτες ομάδες, όπως γυναίκες και παιδιά, θα μεταφέρονται απευθείας στην Ιταλία.
Αν η αίτηση ασύλου εγκριθεί, οι πρόσφυγες θα μπορούν να μεταβούν στην Ιταλία. Αν όχι, θα αντιμετωπίζουν ταχύτερη απέλαση από την Αλβανία. Ορισμένες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων επικρίνουν έντονα το συγκεκριμένο μοντέλο.
Η Ιταλία, μία από τις χώρες της ΕΕ που πλήττονται περισσότερο από τη μετανάστευση μέσω της Μεσογείου, προσπαθεί να περιορίσει τις ροές μεταναστών, όπως είχε υποσχεθεί η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι το 2022. Μαζί με τον πρωθυπουργό της Αλβανίας Έντι Ράμα, συμφώνησαν στην κατασκευή αυτών των κέντρων για διάστημα πέντε ετών με επένδυση 670 εκατομμυρίων ευρώ. Η Ιταλία και η Ουγγαρία προτείνουν να επεκταθεί αυτό το μοντέλο σε ολόκληρη την ΕΕ.
Ωστόσο, κάποια κράτη της ΕΕ βλέπουν τη συμφωνία αυτή ως ακατάλληλη, ενώ η Γερμανίδα υπουργός Εσωτερικών, Νάνσι Φαέζερ, μελετά τη νομική βάση για τέτοιες πρακτικές. Αν και η Γερμανία δεν αποκλείει πλήρως αυτό το μοντέλο, οι ειδικοί αναγνωρίζουν τις δυσκολίες εφαρμογής του λόγω νομικών και πρακτικών ζητημάτων. Το σημαντικότερο εμπόδιο, όπως ανέφερε η Φαέζερ, είναι η εξεύρεση μιας χώρας που να είναι πρόθυμη να αναλάβει αυτές τις διαδικασίες.
Η Αλβανία έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο δημιουργίας άλλων κέντρων στο έδαφός της, ενώ οι στατιστικές δείχνουν ότι το 2023 ζητήθηκε από πάνω από 480.000 πολίτες τρίτων χωρών να εγκαταλείψουν την ΕΕ, αλλά μόνο το 20% αυτών επέστρεψαν πραγματικά.
