Σε ολόκληρη την Ευρώπη, και ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι άνθρωποι μετακινούνται αναζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής. Η παγκοσμιοποίηση, το άνοιγμα των αγορών, η διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας και η χαλάρωση των προϋποθέσεων για άδειες εργασίας στις ανεπτυγμένες και γηράσκουσες χώρες δημιουργούν ευκαιρίες που πολλοί, κυρίως οι νέοι, επιδιώκουν να αξιοποιήσουν.
Καμία χώρα ωστόσο δεν καταγράφει το ρυθμό φυγής που παρουσιάζει η Αλβανία. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat ο πληθυσμός της χώρας έχει μειωθεί κατά 18,2% μέχρι τα τέλη του 2024 σε σύγκριση με το 2011, περίοδος που καλύπτει και τις δύο πιο πρόσφατες απογραφές.
Συνολικά, η Αλβανία έχει χάσει πάνω από 500.000 κατοίκους, με τον επίσημο πληθυσμό να υπολογίζεται πλέον στα 2,36 εκατομμύρια άτομα, σύμφωνα με τη Eurostat. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή μείωση σε ολόκληρη την Ευρώπη, αναλογικά με το μέγεθος της χώρας. Στη δεύτερη θέση βρίσκεται η Βουλγαρία με μείωση 12,3%.
Ακολουθούν τα Σκόπια με πτώση 11,4%, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη με 11,2%, η Κροατία με 9,7%, η Λετονία με 9,4% και η Σερβία με 9%. Το μόνο κράτος των Δυτικών Βαλκανίων που διατήρησε σχετικά σταθερό πληθυσμό ήταν το Μαυροβούνιο, το οποίο μάλιστα παρουσίασε μικρή αύξηση 0,6% από το 2011. Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για το Κοσσυφοπέδιο.
Αντίθετα, τα κράτη της Δυτικής Ευρώπης, παρότι έχουν έντονο πρόβλημα γήρανσης, κατάφεραν να αυξήσουν τον πληθυσμό τους μέσω στοχευμένων μεταναστευτικών πολιτικών. Οι πολιτικές αυτές σχεδιάστηκαν ως απάντηση στη μείωση των γεννήσεων και στη δημογραφική κρίση.
Η ευρωζώνη συνολικά αύξησε τον πληθυσμό της κατά 3,2% από το 2011. Στην Ιταλία, μία από τις πιο γερασμένες χώρες της Ευρώπης μαζί με την Ισπανία, ο πληθυσμός μειώθηκε κατά 1,8%, ενώ στην Ισπανία αυξήθηκε κατά 4,5%. Η Γερμανία, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει διευκολύνει την απόκτηση άδειας εργασίας, παρουσίασε αύξηση πληθυσμού 4% μέσα σε περισσότερο από μία δεκαετία.
Στην περίπτωση της Αλβανίας, η δραστική μείωση του πληθυσμού οφείλεται σε δύο βασικούς παράγοντες. Ο πρώτος είναι η πτώση της φυσικής αύξησης, η οποία κατά τη διάρκεια της πανδημίας έγινε αρνητική και σήμερα βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Το 2024, η φυσική αύξηση ήταν μόλις 1.200 άτομα, ενώ στις αρχές της δεκαετίας του ’90 ξεπερνούσε τις 60.000.
Ο δεύτερος και σημαντικότερος παράγοντας είναι η μετανάστευση. Από το 2016 και μετά καταγράφεται νέο μεταναστευτικό κύμα, με βασικούς πρωταγωνιστές τους νέους σε ηλικία. Το 2024, σύμφωνα με τη Eurostat, η καθαρή μετανάστευση ανήλθε σε 28.800 άτομα.
Πρόκειται για τον δεύτερο υψηλότερο αριθμό στην Ευρώπη μετά την Τουρκία, η οποία είχε καθαρή μετανάστευση -156.000 ατόμων, αλλά με συνολικό πληθυσμό 86 εκατομμυρίων. Από τη δεκαετία του ’90 και έπειτα, κάθε δεκαετία και κάθε απογραφή καταγράφει κατά μέσο όρο αποχώρηση 500.000 Αλβανών απο τη χώρα.
Αυτοί οι δύο παράγοντες έχουν επιταχύνει τη γήρανση του πληθυσμού. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, η μέση ηλικία στην Αλβανία το 2024 έφτασε τα 44,3 έτη, πλησιάζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 44,7 ετών. Αυτό σημαίνει ότι το ήμισυ του πληθυσμού είναι κάτω των 44,3 ετών και το άλλο μισό άνω. Το 2010, η μέση ηλικία στην Αλβανία ήταν 31,9 έτη.
Η πληθυσμιακή συρρίκνωση και η γήρανση έχουν δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στην αγορά εργασίας. Πολλές επιχειρήσεις αναγκάζονται να σταματήσουν την επέκτασή τους, η παραγωγικότητα μειώνεται, οι μισθοί αυξάνονται χωρίς να συνοδεύονται από αντίστοιχη αύξηση της απόδοσης, η κατανάλωση περιορίζεται και μακροπρόθεσμα αναμένεται να πληγεί το συνταξιοδοτικό σύστημα και η σταθερή ανάπτυξη της χώρας.
Παρά την κρισιμότητα της κατάστασης, η αλβανική κυβέρνηση δεν δείχνει ακόμη διατεθειμένη να αναγνωρίσει ως μείζον εθνικό πρόβλημα τη δραματική μείωση του πληθυσμού της χώρας.
