Βρίσκοντας τους εαυτούς τους μπροστά σε τετελεσμένο γεγονός, δικαστές, εισαγγελείς και δικηγόροι καλούνται να εφαρμόσουν τον νέο Αλβανικό Ποινικό Κώδικα των 950 άρθρων, παρά τις σοβαρές επιφυλάξεις τους. Εφόσον εγκριθεί από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, το νομικό σώμα οφείλει να τον υιοθετήσει, ακόμα κι αν τον απορρίπτει σε μεγάλο βαθμό.
Με τη δημοσιοποίηση του σχεδίου από το Αλβανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης και την παράλληλη παρουσίασή του ως μεταρρυθμιστική επιτυχία, ξεκίνησε κύμα έντονων αντιδράσεων. Οι ελάχιστες φωνές υπέρ του σχεδίου προέρχονται από την κυβερνητική πλευρά. Από την άλλη, εκπρόσωποι του νομικού κόσμου, συνταγματολόγοι, εισαγγελείς και ανώτεροι δικαστικοί λειτουργοί κάνουν λόγο για κείμενο που όχι μόνο δεν περιλαμβάνει ευρεία διαβούλευση, αλλά αυξάνει δυσανάλογα τις ποινές ακόμη και για πράξεις που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως πλημμελήματα, αφήνοντας χώρο για αυθαίρετες ή λανθασμένες ερμηνείες.
Παρά τη δήλωση πως το σχέδιο είναι αποτέλεσμα ολοκληρωμένης, επαγγελματικής και συμμετοχικής διαδικασίας, με τη συμβολή ειδικών και σύμφωνα με ευρωπαϊκά πρότυπα, πολλές βασικές δικαστικές αρχές δηλώνουν ότι δεν συμμετείχαν καν στη σύνταξη. Η Εισαγγελία και η Ειδική Εισαγγελία για το Οργανωμένο Έγκλημα επιβεβαιώνουν πως δεν κλήθηκαν στον σχεδιασμό του Κώδικα. Ενστάσεις διατυπώνονται και από τη Δικηγορική Ένωση, η οποία σημειώνει πως δεν παρουσιάστηκε τεκμηριωμένη ανάγκη για την αντικατάσταση του υπάρχοντος πλαισίου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και διεθνείς οργανισμοί έχουν τονίσει την ανάγκη για πλήρη, διαφανή και συμμετοχικό διάλογο για ένα τόσο θεμελιώδες νομοθέτημα. Ο πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου προειδοποίησε ότι ένας ποινικός νόμος που δεν είναι κατανοητός από την κοινωνία δεν θα εφαρμοστεί σωστά και, άρα, δεν θα αποδοθεί δικαιοσύνη. Ο επικεφαλής της Εισαγγελίας επεσήμανε ότι το σχέδιο νόμου επεκτείνει υπερβολικά τον κατάλογο των αξιόποινων πράξεων, εισάγοντας μια κατασταλτική φιλοσοφία που αυξάνει το ενδεχόμενο δίωξης απλών πολιτών και επιφέρει σοβαρές κοινωνικές συνέπειες.
Έμπειρος συνταγματολόγος και καθηγητής νομικής δηλώνει ότι το σχέδιο νόμου διευρύνει την ποινικοποίηση της καθημερινότητας, χαρακτηρίζοντας ως εγκληματικές πράξεις ενέργειες που θα μπορούσαν να θεωρηθούν διοικητικά παραπτώματα. Υπογραμμίζει ότι με αυτήν τη μορφή, ο Κώδικας επιτρέπει την εύκολη επιβολή ποινών φυλάκισης σε οποιονδήποτε. Προειδοποιεί ότι η προτεινόμενη εκδοχή δεν πρέπει απλώς να αναθεωρηθεί, αλλά να αποσυρθεί πλήρως. Εκτιμά επίσης ότι πολλά από τα άρθρα του σχεδίου θα καταλήξουν σε έλεγχο συνταγματικότητας.
Η πρωτοβουλία για την κατάρτιση νέου Ποινικού Κώδικα είχε πολιτική αφετηρία και ξεκίνησε με τη διακήρυξη της ανάγκης ευθυγράμμισης με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Ωστόσο, δεν έχει δημοσιευτεί επίσημα ποιοι συγκρότησαν την ομάδα σύνταξης. Σύμφωνα με αναλύσεις νομικών, σημαντικό μέρος του Κώδικα φαίνεται να έχει αντληθεί από τα νομικά συστήματα άλλων χωρών, όπως της Τουρκίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας, με αποτέλεσμα την εμφάνιση αντιφατικών και επαναλαμβανόμενων διατάξεων εντός του ίδιου κειμένου.
Ο νέος Ποινικός Κώδικας έχει προκαλέσει έντονη αντίδραση από το σύνολο σχεδόν του νομικού κόσμου, καθώς και από φορείς της κοινωνίας των πολιτών και τα μέσα ενημέρωσης. Η μέχρι στιγμής διαδικασία κατάρτισής του δεν χαρακτηρίζεται από συμμετοχικότητα ή διαφάνεια, γεγονός που καθιστά αβάσιμες τις επίσημες δηλώσεις περί ευρείας συναίνεσης.
