Την περασμένη εβδομάδα η αλβανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι δεν θα δεχθεί τελικά να καταστραφούν στο έδαφός της τα συριακά χημικά όπλα, παρά την συμφωνία που, όπως όλα δείχνουν, είχε κλειστεί με την Ουάσιγκτον. Βασικό ρόλο στη μετατροπή του «ναι» σε «όχι» έπαιξαν οι λαϊκές αντιδράσεις.
Το απόγευμα της Δευτέρας 11 Νοεμβρίου ο αμερικανός πρέσβης στα Τίρανα Αλεξάντερ Αρβίζου συναντήθηκε, σύμφωνα με το πρακτορείο Ρόιτερ, με τον αλβανό Πρωθυπουργό Εντι Ράμα. Είχαν ήδη κυκλοφορήσει φήμες ότι οι ΗΠΑ ζήτησαν μια χάρη από την κυβέρνηση της Αλβανίας και οι αντιδράσεις πλήθαιναν μόλις δύο μήνες μετά την ορκωμοσία του σοσιαλιστή Πρωθυπουργού. Η Ουάσιγκτον είχε ζητήσει από την Αλβανία να γίνει στο έδαφός της η καταστροφή των 1.300 τόνων των συριακών χημικών όπλων, βάσει του σχεδίου που συμφωνήθηκε με τη Ρωσία και απέτρεψε την αμερικανική επέμβαση στη Συρία.
51η ΠΟΛΙΤΕΙΑ. Η Αλβανία, σχολίασαν οι ειδικοί, ήταν μία προφανής επιλογή. Αποκαλούμενη και 51η πολιτεία των ΗΠΑ, η χώρα είναι φιλοαμερικανική και ήταν η πρώτη από τις πρώην κομμουνιστικές που κατέστρεψε το χημικό οπλοστάσιό της το 2008, με την Ουάσιγκτον να πληρώνει το μεγαλύτερο μέρος του κόστους που έφθασε τα 48 εκατομμύρια δολάρια.
Εχοντας διορία έως τις 15 Νοεμβρίου για να ολοκληρωθεί το σχέδιο, ο Αρβίζου και ο Ράμα μιλούσαν έως τη 1 το πρωί. Την επόμενη ημέρα εκατοντάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από την αμερικανική πρεσβεία φωνάζοντας «όχι, όχι, όχι!».
Την τελευταία στιγμή, με τον αριθμό των διαδηλωτών να αυξάνεται, ο Ράμα έκανε πίσω. «Είναι αδύνατον να πάρει μέρος η Αλβανία σε αυτή την επιχείρηση», δήλωσε σε διάγγελμά του που μεταδόθηκε ζωντανά από την τηλεόραση την Παρασκευή το απόγευμα.
Η ξαφνική άρνηση της Αλβανίας άφησε τους αμερικανούς διπλωμάτες να ψάχνουν εναλλακτικό σχέδιο προκειμένου να φύγουν τα χημικά όπλα από τη Συρία μέσα σε έξι εβδομάδες, βάσει της διεθνούς συμφωνίας. Στο μεταξύ ο Ράμα κατηγορείται ότι δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει την αντιπολίτευση και να ολοκληρώσει τη συμφωνία με τις ΗΠΑ. «Ηταν αδύνατον να πει “ναι”. Ο Ράμα το ήθελε πολύ, αλλά στο τέλος δεν μπορούσε», δήλωσε ανώτατος δυτικός διπλωμάτης στο Ρόιτερ.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές ο Ράμα γνώριζε την πιθανή εμπλοκή της Αλβανίας από τον Σεπτέμβριο, όταν οι υπουργοί Εξωτερικών ΗΠΑ και Ρωσίας Κέρι και Λαβρόφ αντίστοιχα συμφώνησαν για το σχέδιο, στη Γενεύη. Μάλιστα περιγράφουν ότι ο Ράμα ήθελε πολύ να συμμετάσχει. Ο προκάτοχός του Σαλί Μπερίσα είχε κάνει τα πάντα για να διατηρήσει την εύνοια της Ουάσιγκτον, είχε δεχθεί στο έδαφος της χώρας κρατούμενους από το Γκουαντάναμο, καθώς και εκατοντάδες εξόριστους Ιρανούς της αντιπολίτευσης που κρατούνταν επί χρόνια στο Ιράκ. Το 2003, ως εκπαίδευση για την εισβολή στο Ιράκ, η κυβέρνηση της Αλβανίας επέτρεψε σε αμερικανικά αεροσκάφη να βομβαρδίσουν οχυρά που είχαν απομείνει από την εποχή του Εμβέρ Χότζα.
Οταν ο Τζορτζ Μπους επισκέφθηκε τα Τίρανα το 2007, με ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά δημοφιλίας τόσο στις ΗΠΑ όσο και διεθνώς, του έκαναν μια υποδοχή αστέρα του ροκ χιλιάδες Αλβανοί που φορούσαν καπέλα με τον θείο Σαμ. «Ούτε στο Μίσιγκαν θα τύχαινε τέτοιας υποδοχής», είχε δηλώσει ο Ράμα, τότε στην αντιπολίτευση.
ΝΕΥΡΟΤΟΞΙΝΕΣ. Ομως τώρα ήξερε ότι θα ήταν πολύ δύσκολο να δεχθούν οι συμπατριώτες του δίπλα τους το σαρίν του Ασαντ. Παρότι οι νευροτοξικές ουσίες διαλύονται εύκολα, η διαδικασία μπορεί να προκαλέσει τοξικά απόβλητα 15 φορές μεγαλύτερα σε όγκο, που κάνουν πολλά χρόνια να εξαφανισθούν και αποτελούν κίνδυνο για το περιβάλλον εάν δεν γίνει η απαραίτητη διαδικασία καθαρισμού.
Στις διαπραγματεύσεις οι Αμερικανοί προσφέρθηκαν να αναλάβουν τον καθαρισμό δεκάδων «περιβαλλοντικά επιβαρυμένων» περιοχών στην Αλβανία, μια κληρονομιά από την εποχή του Χότζα, το κόστος του οποίου θα ανερχόταν σε δεκάδες εκατομμύρια δολάρια. Ο καθαρισμός αυτός θα βοηθούσε τις προσπάθειες της Αλβανίας να εμφανιστεί ως τουριστικός προορισμός στην Αδριατική, με καθαρές παραλίες.
Ομως οι μεγάλες διαδηλώσεις και ο χαρακτηρισμός «χημικός Εντι» που απέδωσε στον Ράμα στέλεχος της αντιπολίτευσης (θυμίζοντας τον χημικό Αλι, τον εξάδελφο του Σαντάμ Χουσεΐν, υπεύθυνο για την επίθεση με χημικά αέρια εναντίον Κούρδων στο Βόρειο Ιράκ το 1988) έκαναν τον αλβανό Πρωθυπουργό να υποχωρήσει. Μίλησε τηλεφωνικά με τον Τζον Κέρι και του ανακοίνωσε ότι η συμφωνία ακυρώνεται λόγω των μεγάλων αντιδράσεων, που καμία από τις δύο πλευρές δεν είχε προβλέψει…
Ζητείται πλατφόρμα
Ο διεθνής Οργανισμός για την Απαγόρευση των Χημικών Οπλων κάλεσε χθες ιδιωτικές εταιρείες να εκφράσουν ενδιαφέρον για την καταστροφή του χημικού οπλοστασίου της Συρίας, η οποία δεν αποκλείεται να γίνει ακόμα και σε ειδική πλατφόρμα σε θαλάσσια περιοχή.
Μπαστέα Νατάσα / Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ
