Ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός τιμήθηκε και στην ακριτική Κόνιτσα, στον περικαλλή ομώνυμο προσκυνηματικό ναό, που είχε χτίσει ο αλησμόνητος Σεβαστιανός με πολύ κόπο, προς συμπαράσταση των Ελλήνων της Βορείου Ηπείρου.
Κατά το τέλος του Εσπερινού έγινε, την παραμονή της εορτής, με συμμετοχή πλήθους πιστών, η καθιερωμένη λιτανεία της εικόνας και τεμαχίου του λειψάνου του αγίου Κοσμά στους δρόμους της κωμόπολης, έως και την κεντρική πλατεία.
Στη θεία λειτουργία, ανήμερα της εορτής, προεξήρχε ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων κ. Μάξιμος, συμπαραστατούμενος από ιερείς της Μητροπόλεως Κονίτσης.
Να σημειωθεί ότι οι χρόνοι, κατά τους οποίους έζησε και εργάσθηκε (1714-1779) ο ιερός Κοσμάς, ήταν χρόνοι πολλοί δύσκολοι για τους υπόδουλους Έλληνες. Δεν ήταν μόνο η έσχατη πτωχεία του μεγάλου μέρους των σκλαβωμένων. Ήταν και η παντελής έλλειψη πνευματικής τροφοδοσίας. Σχολεία δεν υπήρχαν για να μαθαίνουν τα Ελληνόπουλα τα στοιχειώδη γράμματα και την εθνική τους ιστορία.
Ιερείς για να λειτουργούν και να αγιάζουν το λαό και να συντηρούν την ευσέβειά του και αναραπίζουν τη φλόγα της πίστης τους, από μερικά μέρη έλειπαν παντελώς. Και ενώ από το ένα μέρος το φοβερό παιδομάζωμα απομυζούσε από τη δούλη Ελλάδα τα νέα της βλαστάρια και με συστηματική εκπαίδευση τα μετέτρεπε σε σκληρούς Γενίτσαρους, από την άλλη πολλοί σε διάφορα μέρη, εγκαταλελειμμένοι και απροστάτευτοι, υπέκυπταν στη βία του τυράννου και εξισλαμίζονταν.
Μπροστά σε μια τέτοια κατ’ εξοχήν θλιβερή και αξιοδάκρυτη κατάσταση ευρισκόμενος ο ιερομάρτυρας Κοσμάς, πήρε τη μεγάλη του απόφαση. Αφιέρωσε τη ζωή του, τις δυνάμεις του, τα πάντα χάριν των υπόδουλων ομοεθνών του.
Τα λόγια του αγίου Κοσμά του Αιτωλού «ψυχή και Χριστός σας χρειάζονται», είναι, σήμερα, επίκαιρα, παρά ποτέ. Αναρριπίζουν τη φλόγα της αγάπης για την Ορθοδοξία και την Πατρίδα, σε μια εποχή, που, ψυχικά, είναι σκληρή και δυσβάσταχτη.

