The crypto-Christians of Spathia in Elbasan

Με την εδραίωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αρκετοί πληθυσμοί στα Βαλκάνια, όπως και στην περιοχή της Ηπείρου και της Αλβανίας, υπέστησαν σφοδρούς διωγμούς και βασανιστήρια. Ειδικά στην Ήπειρο, όπως εκείνη είναι γνωστή στην παγκόσμια ιστοριογραφία (χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα σημερινά κράτη στα Βαλκάνια), το μένος των Οθωμανών κατά των Χριστιανών ήτανε έντονο, μιας και ο Βυζαντινός Πρίγκιπας Γεώργιος Καστριώτης, αντιστάθηκε σθεναρά κατά του Σουλτάνου, καταφέρνοντας για αρκετά χρόνια να παραμείνει ελεύθερος στο πριγκιπάτο του.

Ειδικά γι’ αυτό το λόγο οι Τούρκοι Οθωμανοί επιδόθηκαν με μανία στον εξισλαμισμό και στην πολύπλευρη καταστροφή των Ηπειρωτών. Έτσι πολλοί χριστιανικοί πληθυσμοί στην Ήπειρο, αλλά και πιο πάνω, στην Αλβανία, εξισλαμίζονταν μαζικά ούτως ώστε να εξακολουθούν να διατηρούν τις γαίες τους και τα υπόλοιπα προνόμια που είχανε πριν την οθωμανική επέλαση στην περιοχή. Κι όμως, μέσα σε αυτές τις κοινωνικές ανακατατάξεις και μεταβολές, υπήρξαν και πληθυσμοί που συνέχιζαν να διατηρούν την ορθόδοξη πίστη τους, αλλά επιφανειακά είχανε υιοθετήσει τον ισλαμικό τρόπο ζωής.

Return of bronze bust to ancient Olympia – It was stolen in 1930

A cradle of crypto-Christianity was the administrative dependency of Spathia and Souliava. There the inhabitants became superficially Muslim and for a long time remained crypto-Christian. According to Pouqueville, a part of Souliava, 1/3 of its population, remained crypto-Christian until the first decades of the 19th century, which is also confirmed by their correspondence with the then Metropolitan of Belgrade (Verat) Anthimos Alexoudis.

The Spathia region is located on the western side of Mount Spath, between the Genousos (Skoumbini) River, the Devoli River and the Apsos (Semani) River. This place during the Byzantine era belonged to the province of Eordao, while today it belongs to the prefecture of Elbasan. The name of the region probably comes from the large Greek swords that the inhabitants of the region had kept, or from the Albanian word “shpat” which means steep mountain slope.

Επίσης ο γνωστός Γάλλος ελληνιστής Berard αναφέρει πως κάτοικοι από τη Σπαθία μετανάστευσαν σε πολλά σημεία της Ελλάδας, από τη Θεσσαλία μέχρι και την Πάτρα. Ενώ ο Έλληνας πρόξενος κατά τον Απρίλιο του 1911 σε τηλεγράφημά του προς το Υπουργείο Εξωτερικών αναφέρει πως σε μια ομάδα συλληφθέντων ενόπλων Γκέγκηδων στο Δέλβινο, υπάρχουν και πολλοί Σπαθιώτες ορθόδοξοι χριστιανοί από την περιφέρεια του Ελμπασάν, που εργάζονταν σε κατασκευές δρόμων στην Ελλάδα, καθώς και σε άλλες αγροτικές εργασίες.

Όσον αφορά τα χωριά με τους κρυπτοχριστιανούς, φτάνουν έως και τα 43. Ο Κοσμάς ο Θεσπρωτός κατά τα 1823 – 1833 κάνει λόγο για 30 χωριά, ενώ ο σε αναφορά ενός επιτρόπου της Μητρόπολης Βελεγράδων, γίνεται λόγος για 13 μόνο χωριά. Κατά το 1890 ο πρόξενος της του Βερατίου Δ. Σωμάχης, σε αναφορά του προς την Ελληνική Πρεσβεία, κάνει λόγω για 24 χωριά κρυπτοχριστιανών. Ενώ ένα σχετικό άρθρο της εφημερίδας «Νεολάγος» στην Κωνσταντινούπολη, αναφέρει 42 χωριά. Οι κάτοικοι αυτών των χωριών πήρανε την απόφαση να ομολογήσουν δημόσια πως ήτανε χριστιανοί, όπως αναφέρει ο Αυστριακός υποπρόξενος στο Δυρράχιο, Winter.

However, the Turkish administration of the region asked them to be recruited as Muslims. The habit of these inhabitants was for the men to bear Muslim names or even to partially convert to Islam, while the women, who usually stayed at home, remained more consciously attached to Orthodoxy. The issue of the crypto-Christians of Spathia is quite deep and continues to be a historical sign of resistance against Ottoman rule in the region.

The Chronograph