Ολόκληρη η ομιλία του Δρ. Κωνσταντίνου Φίλη στην εκδήλωση της Ένωσης Χειμαρριωτών που πραγματοποιήθηκε στην ΕΣΗΕΑ την Δευτέρα 21 Ιουλίου με θέμα την νέα διοικητική διαίρεση στην Αλβανία και το πρόβλημα της Χιμάρας. Ο Δρ. Φίλης είναι Διευθυντής Ερευνών, Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ) στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
«Θέλω να σας γνωρίσω εκ των προτέρων ότι δεν είμαι βαθύς γνώστης της θεματικής που αναπτύσσουμε σήμερα, και έτσι θα επιχειρήσω να την προσεγγίσω από τη διεθνολογική πλευρά.
Εδώ και καιρό παρατηρούμε μία προσπάθεια των αλβανικών κυβερνήσεων να αλλοιώσουν τα δομικά χαρακτηριστικά της ελληνικής μειονότητας, σε συνέχεια της παραποιημένης διαδικασίας απογραφής του 2011, ενώ και οι διμερείς σχέσεις, παρά τις απέλπιδες απόπειρες της Αθήνας, διατηρούνται σε βαρομετρικό χαμηλό, με μία σειρά ζητημάτων να παραμένουν σε βασανιστική- θα έλεγα- εκκρεμότητα. Ενώ και το κλίμα έντονου εθνικισμού, με συστηματική πλειοδοσία όλων των παρατάξεων και δη με διχαστικές και διαιρετικές αντιλήψεις διόλου διευκολύνει την αυτονόητη πρόθεση μας για συνεργασία και συνέργειες.
Επί του προκείμενου, τώρα, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα ακόμη παραλογισμό που οδηγεί σε περαιτέρω πόλωση και στόχο έχει τη δαιμονοποίηση του ελληνικού στοιχείου, στο πλαίσιο μίας ασθενικής, δήθεν διοικητικής μεταρρύθμισης. Στο πλαίσιο των πιέσεων/προτροπών προς την ελληνική μειονότητα, πέρα από τις γνωστές μεθόδους, χρησιμοποιείται και το δέλεαρ της υποτιθέμενης οικονομικής ωφέλειας, σε περίπτωση συνένωσης της Χειμάρρας, πέραν του Λούκοβο και με το μουσουλμανικό χωριό της περιοχής Vranishti. Ωστόσο, όλα τα στοιχεία, βάσει των οποίων προβαίνουμε στις εκτιμήσεις μας είναι καταλυτικά. Θα επανέλθω σε αυτά αργότερα, αφού υπογραμμίσω πως είναι άλλο οι διαρθρωτικές αλλαγές στη λειτουργία της αυτοδιοίκησης, που είναι θεμιτές και αναγκαίες, και άλλο η πρόσμιξη πληθυσμών με εκ διαμέτρου διαφορετικά χαρακτηριστικά, τα οποία θα καθιστούσαν τη συνύπαρξη τουλάχιστον προβληματική. Επιβεβαιώνεται με την πρόταση των αρμόδιων αρχών πως γνώμονας της μεταρρύθμισης δεν είναι η ουσιαστική προοδευτική εξέλιξη στη λειτουργία του κράτους, αλλά η επιβολή ενός ιδιόμορφου, υβριδικού καθεστώτος αναγκαστικής συμβίωσης ώστε να αποδυναμωθεί το ελληνικό στοιχείο, μέσω της πρόσμιξης και ταυτόχρονης αναίρεσης της παράδοσης, των εθίμων και της θρησκείας.
1. Έχουμε μία αμιγώς μειονοτική περιοχή, τη Χειμάρρα. Είναι καθήκον ενός κράτους να προστατεύει τις μειονότητες που κατοικούν στο έδαφός του, πολλώ δε μάλλον όταν πρόκειται περί επισήμως αναγνωρισμένης μειονότητας. Η Αλβανία, από την εποχή του Χότζα και μετά, δεν περιλαμβάνει τη Χειμάρρα στις μειονοτικές περιοχές. Η προσπάθεια να ενωθεί η Χειμάρρα με περιοχές με τις οποίες δεν έχει καμία σχέση αντί να αποτελέσει συνέχεια με τις περιοχές με τις οποίες συνδέεται με οδικούς άξονες και από τις οποίες διέρχεται υποχρεωτικώς όποιος κατευθύνεται προς Χειμάρρα, είναι συνέχεια εκείνης της περιόδου του Χότζα.
2. Η προστασία των μειονοτικών δικαιωμάτων είναι ένα από τα κριτήρια της Κοπεγχάγης. Το 1993, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, που συνεδρίασε στην Κοπεγχάγη, έθεσε κάποια κριτήρια που έπρεπε να πληροί κάθε χώρα υποψήφια για προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα κριτήρια αυτά, αν και συμπληρώθηκαν το 1995 από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης, εξακολουθούν να είναι γνωστά ως «κριτήρια της Κοπεγχάγης». Σύμφωνα με τα κριτήρια αυτά, που ισχύουν επιπλέον των γενικών προϋποθέσεων που θέτει η Σύμβαση της ΕΕ,κάθε υποψήφια χώρα πρέπει να πληροί τα ακόλουθα:
σταθερότητα θεσμών που διασφαλίζουν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων (πολιτικά κριτήρια)·
λειτουργία βιώσιμης οικονομίας της αγοράς, καθώς και ικανότητα αντιμετώπισης των ανταγωνιστικών πιέσεων και των δυνάμεων της αγοράς στο εσωτερικό της ΕΕ (οικονομικά κριτήρια)·
ικανότητα ανταποκρίσεως στις υποχρεώσεις που απορρέουν από το «ευρωπαϊκό κεκτημένο», συμπεριλαμβανομένων των στόχων της πολιτικής, οικονομικής και νομισματικής ένωσης·
δημιουργία των απαραίτητων συνθηκών για την ένταξη μέσω της προσαρμογής της διοικητικής οργάνωσης.
Παράλληλα η ΕΕ διατήρησε το δικαίωμα να αποφασίζει αφ’ ενός εάν μια υποψήφια χώρα πληροί αυτά τα κριτήρια και αφ’ ετέρου πότε μπορεί να ενταχθεί. Με βάση αυτά τα κριτήρια θα εξετασθεί η υποψηφιότητα της Αλβανίας. Συνεπώς, ότι και να αποφασίσουν τα Τίρανα, πολύ σύντομα θα ανατραπεί. Καλό είναι να μην το κάνουν, διότι έτσι εκκινούν με δυσάρεστο και εν τέλει ανεφάρμοστο τρόπο την πορεία τους προς την ΕΕ. Εδώ, βέβαια, επιτρέψτε μου ένα σύντομο σχόλιο: πριν η Αλβανία λάβει καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη, θα ήταν χρήσιμο να είχαμε διευρυνήσει αν όχι διασφαλίσει τα συμφέροντα ορθής μεταχείρισης της μειονότητας. Η μεγαλοψυχία στις διεθνείς σχέσεις είναι συνήθως προϊόν έλλειψης σχεδιασμού και αδράνειας και ελάχιστες φορές φέρνει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. 3. Τα Βαλκάνια και η νοτιανατολική Ευρώπη έχουν παραδοσιακά υπάρξει, για λόγους κυρίως γεωγραφίας και οικονομίας, χωρισμένα σε περιφέρειες. Ο κεντρικός προγραμματισμός του κράτους, πρότυπο που υιοθετήθηκε μετά τη δημιουργία εθνικών-κρατών στα Βαλκάνια, είχε ως αποτέλεσμα ενα γραφειοκρατικό, κεντρικά κατευθυνόμενο σύστημα, σύμφωνα με το οποίο η διοίκηση προσπαθούσε να καθοδηγήσει όλη την επικράτεια της χώρας. Το συγκεκριμένο πρότυπο άρχισε να εγκαταλείπεται σε ολόκληρη την Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και οι ανισότητες ανά περιοχή οδήγησαν στην υιοθέτηση διοικητικών συστημάτων που επέτρεπαν τη διαχείριση των ζητημάτων από μία διοίκηση κοντά στον πολίτη. Η αρχή της επικουρικότητας εφαρμόσθηκε και εφαρμόζεται συστηματικά. Με βάση τη συγκεριμένη αρχή, τα προβλήματα των διοικουμένων πρέπει να επιλύονται από αρχές που βρίσκονται εγγύτερα στον πολίτη. Σήμερα η Ευρώπη χωρίζεται σε διοικητικές περιφέρειες.
Χαρακτηριστικότερα παραδείγματα είναι τα ακόλουθα:
Γαλλία: 22 περιφέρειες και 95 διοικητικά διαμερίσματα (με αυτόν τον τρόπο αντιμετωπίσθηκε με επιτυχία η περίπτωση της Κορσικής)
Ιταλία: 20 περιφέρειες με ευρείες αρμοδιότητες και 95 επαρχίες (το συγκεκριμένο πρότυπο της περιφέρειας εφαρμόσθηκε με επιτυχία στην περιοχή του Νοτίου Τυρόλο-κοιλάδα Αόστας)
Βέλγιο: 3 περιφέρειες και 9 επαρχίες (η διοικητική αυτή διάκριση επιτρέπει μέχρι σήμερα τη συνέχιση της υπάρξεως του Βελγίου παρά τις ισχυρές διαφορές μεταξύ Βαλόνων και Φλαμανδών)
Βρετανία: η ύπαρξη τεσσάρων βασικών διοικητικών μονάδων (Αγγλία, Ουάλία, Σκωτία, Βόρειος Ιρλανδία) επέτρεψε τη διαχείριση των προβλημάτων σε τοπικό επίπεδο που στην περίπτωση, τουλάχιστον της Σκωτίας, ήταν επιτυχής
Ισπανία: 17 περιφέρειες και 50 επαρχίες (είναι η χώρα με τα μεγαλύτερα προβλήματα Βάσκοι-Καταλανοί κ.λ.π.) που προοδεύει χάρις στη διοικητική αυτή διάρθρωση.
Στο πλαίσιο της αρχής της επικουρικότητας, συνεπώς, πρέπει η Αλβανία να προσεγγίσει το θέμα των περιφερειών της με τη δέουσα υπευθυνότητα. Δεν είναι σοβαρό να ενώνεις τη Χειμάρα με περιοχές με τις οποίες δεν έχει καμία πολιτισμική, οικονομική, κοινωνική ή έστω οδική σύνδεση! Αντιθέτως είναι ενδεικτικό μίας κοντόφθαλμης και παράλογης κυβερνητικής πολιτικής, πέρα από τα διεθνή πρότυπα και την κοινή λογική. Να θυμίσω, παρά βέβαια τις μικρές αναλογίες, ότι η κατάσταση που βιώνουμε στην ευρύτερη περιοχή Μεσογείου και Μέσης Ανατολής είναι αποτέλεσμα της χάραξης συνόρων από τις αποικιοκρατικές δυνάμεις, οι οποίες κατόπιν της πτώσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δημιούργησαν κράτη, υποχρεώνοντας να συνυπάρξουν πληθυσμοί με διαφορετικά χαρακτηριστικά και χωρίς την παραμικρή επιθυμία συνύπαρξης.
4. Πέραν της ευρωπαϊκής πρακτικής για τις ιθαγένειες υπάρχει και το αλβανικό σύνταγμα. Εκεί αναφέρεται ρητώς στο άρθρο 108 παρ. 2 ότι τα όρια των περιοχών καθορίζονται βάσει αμοιβαίων οικονομικών αναγκών και ενδιαφερόντων και ιστορικής παραδόσεως. Είναι προφανές ότι όλα καταρρίπτονται στην περίπτωση της Χειμάρρας. Επιπλέον, τα όρια των περιοχών δεν μπορούν να αλλάξουν, χωρίς να εισακουσθεί η γνώμη των κατοίκων της περιοχής.
Κλείνοντας, η διαδικασία εδαφικής και διοικητικής μεταρρύθμισης της αλβανικής επικράτειας δεν μπορεί και δεν πρέπει να διολισθήσει σε λογικές και μεθόδους περασμένων εποχών και αποτυχημένων μοντέλων. Η απόκτηση status υποψήφιας προς ένταξη χώρας στην ΕΕ δημιουργεί ευθύνες και υποχρεώσεις. Εντούτοις, όπως έχουμε διαπιστώσει σε πλείστες περιπτώσεις, δεν αποτελεί πανάκεια, ούτε διασφαλίζει ότι η απόλυτη τήρηση του κοινοτικού κεκτημένου δεν μπορεί να παρακαμφθεί με διάφορες μεθοδεύσεις προκειμένου να εξυπηρετηθούν άλλες σκοπιμότητες. Αυτό επιβάλλει επαγρύπνηση από πλευράς μας ώστε για όσο διάστημα έχουμε τη δυνατότητα παρέμβασης εντός ευρωπαϊκού πλαισίου να καταστήσουμε τόσο υψηλό το κόστος για την Αλβανία ώστε στο βαθμό που η ευρωπαϊκή προοπτική της είναι ο μεγαλεπήβολος στόχος και διακαής της πόθος να υποχρεωθεί να αναθεωρήσει ή έστω να δει υπό άλλο πρίσμα την ανεπίτρεπτη πολιτική της έναντι της ελληνικής μειονότητας.
Οφείλουμε συντεταγμένα πολιτειακά και ο καθένας από εμάς να υπερβεί προσωπικές και κομματικές ταμπέλες και στρατηγικές και να κινητοποιηθούμε προς την κατεύθυνση προάσπισης των συμπατριωτών μας, μακρυά από τις ακρότητες και την πόλωση που επιχειρείται από διάφορους κύκλους εντός της Αλβανίας, αλλά με αποφασιστικότητα και σχέδιο!»
