Ποιος ήταν ο βιογράφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου;

Ο Πλούταρχος υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους βιογράφους της αρχαιότητας, γνωστός κυρίως για τα έργα του που αφορούσαν προσωπικότητες όπως ο Μέγας Αλέξανδρος. Η συγγραφική του παραγωγή άσκησε βαθιά επιρροή στην εξέλιξη του δοκιμίου και της ιστοριογραφίας στην Ευρώπη από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα. Ο Πλούταρχος ανήκε στη φιλοσοφική παράδοση του Πλάτωνα. Η συμβολή του στη φιλοσοφία έγκειται στην προσπάθειά του να παρουσιάσει το έργο του Πλάτωνα ως ένα συνεκτικό και αξιόπιστο φιλοσοφικό σύστημα. Παρ’ όλα αυτά, το όνομά του διασώθηκε κυρίως χάρη στο ταλέντο του ως ιστορικού και βιογράφου. Το σημαντικότερο έργο του, οι «Βίοι Παράλληλοι», αποτελείται από 48 βιογραφίες σπουδαίων ανδρών, χωρισμένες σε ζεύγη—έναν Έλληνα και έναν Ρωμαίο με παρόμοια πορεία—όπως για παράδειγμα ο Μέγας Αλέξανδρος με τον Ιούλιο Καίσαρα ή ο Δημοσθένης με τον Κικέρωνα.

Ο Πλούταρχος γεννήθηκε στη Χαιρώνεια της Βοιωτίας γύρω στο 45–47 μ.Χ. Σπούδασε στην Αθήνα με δάσκαλο τον Πλατωνικό φιλόσοφο Αμμώνιο, ενώ αργότερα επισκέφθηκε τη Ρώμη και την Αλεξάνδρεια. Ωστόσο, έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη γενέτειρά του και στους Δελφούς, όπου υπηρέτησε ως ιερέας του Απόλλωνα. Παράλληλα, διετέλεσε άρχοντας στη Χαιρώνεια και αντιπροσώπευσε την πόλη του σε ξένες αποστολές. Σημαντική ήταν και η συμμετοχή του στην Αμφικτιονία των Δελφών, της οποίας διετέλεσε διαχειριστής για πέντε θητείες, οργανώνοντας μεταξύ άλλων τα Πύθια. Σύμφωνα με τον ιστορικό Γεώργιο Σύγκελλο, στα ύστερα χρόνια του διορίστηκε από τον αυτοκράτορα Αδριανό «επίτροπος» της Αχαΐας.

Η συγγραφική του παραγωγή ήταν τεράστια—υπολογίζεται σε περίπου 227 έργα. Εκτός από τους «Βίους Παράλληλους», συνέγραψε και μια μεγάλη συλλογή ηθικών δοκιμίων, πάνω από εξήντα, τα περισσότερα σε μορφή διαλόγου, που καλύπτουν φιλοσοφικά, θρησκευτικά, πολιτικά και λογοτεχνικά θέματα. Στους «Βίους Παράλληλους», ο Πλούταρχος δεν επικεντρώνεται τόσο στα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, όσο σε περιστατικά της καθημερινής ζωής και σε προσωπικές λεπτομέρειες, θεωρώντας ότι αυτές αποκαλύπτουν καλύτερα τον χαρακτήρα των ανθρώπων. Ο ίδιος παρομοίαζε τη δουλειά του με εκείνη του ζωγράφου, που αποτυπώνει τόσο τα εξωτερικά χαρακτηριστικά όσο και την ψυχοσύνθεση του εικονιζόμενου.

Εκτός από τους διάσημους Έλληνες πολιτικούς και στρατηγούς—όπως ο Σόλων, ο Θεμιστοκλής, ο Περικλής και ο Αλκιβιάδης—ο Πλούταρχος έγραψε βιογραφίες και Ρωμαίων ηγετών, με πιο γνωστές εκείνες του Καίσαρα, του Κικέρωνα, του Μάρκου Αντωνίου και του Βρούτου. Από τις πρώτες του προσπάθειες ξεχωρίζουν οι βίοι του Γάλβα και του Όθωνα, που σώζονται ακέραιοι, ενώ άλλες βιογραφίες, όπως του Τιβέριου και του Νέρωνα, έχουν διασωθεί αποσπασματικά.

Ξεχωριστή θέση κατέχει η βιογραφία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, γραμμένη σε αντιπαράθεση με εκείνη του Ιουλίου Καίσαρα. Πρόκειται για μία από τις πέντε σωζόμενες βασικές πηγές για τον Μακεδόνα στρατηλάτη. Ο Πλούταρχος χρησιμοποίησε πολλές ανεκδοτολογικές πληροφορίες και λεπτομέρειες που δεν υπάρχουν σε άλλες πηγές, εστιάζοντας στον χαρακτήρα, το πάθος και την αυτοπειθαρχία του Αλεξάνδρου, καθώς και στην περιφρόνησή του για την πολυτέλεια.

Τα «Ηθικά» περιλαμβάνουν 78 πραγματείες και ομιλίες, με ποικιλία θεμάτων: από τη μελέτη της σελήνης («Περί του προσώπου τού φαινομένου εν τῷ κύκλῳ τῆς σελήνης») μέχρι τη θρησκεία της Αιγύπτου («Περί Ίσιδος και Οσίριδος»). Τα κείμενα αυτά αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για μεταγενέστερους στοχαστές, ακόμη και για τον Γαλιλαίο.

Το έργο του Πλουτάρχου διαδόθηκε ευρέως τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Η πρώτη έντυπη έκδοση των «Βίων Παράλληλων» κυκλοφόρησε στη Ρώμη το 1470, ενώ η αγγλική μετάφραση του Thomas North (1579) επηρέασε βαθιά τα έργα του Σαίξπηρ. Τον 19ο αιώνα, ο Ραλφ Ουάλντο Έμερσον χαρακτήρισε το έργο του Πλουτάρχου «βίβλο των ηρώων», υπογραμμίζοντας ότι η ανάγνωσή του διεγείρει την ψυχή και εμπνέει τις επόμενες γενιές. Ο Πλούταρχος, φιλόσοφος, ιερέας, αξιωματούχος και συγγραφέας, κατόρθωσε να γεφυρώσει το παρελθόν της Ελλάδας με το παρόν της Ρώμης, αφήνοντας παρακαταθήκη όχι μόνο στην ιστοριογραφία αλλά και στη φιλοσοφική και ηθική σκέψη της Ευρώπης.