Σαν σήμερα το 1914 – Η ανακατάληψη της Βορείου Ηπείρου από τον Ελληνικό Στρατό

Στις 14 Οκτωβρίου 1914 ο ελληνικός στρατός επανήλθε στη Βόρειο Ήπειρο, ανακαταλαμβάνοντας τις κύριες πόλεις της περιοχής. Είχε προηγηθεί η παραμονή του ελληνικού στρατού εκεί μέχρι τις 17 Φεβρουαρίου του ίδιου έτους, προκειμένου να υποστηρίξει τον αγώνα των Ελλήνων της Βορείου Ηπείρου για αυτονομία. Μετά την αποχώρησή του που επιβλήθηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις στο πλαίσιο της αναγνώρισης της Αλβανίας, η περιοχή βυθίστηκε σε αναταραχή, γεγονός που οδήγησε τις Δυνάμεις της Αντάντ να επιτρέψουν εκ νέου την είσοδο των ελληνικών στρατευμάτων για την αποκατάσταση της τάξης και της ασφάλειας.

Υπενθυμίζεται ότι νωρίτερα, στις 28 Φεβρουαρίου 1914, οι ηγέτες του Αυτονομιακού αγώνα είχαν κηρύξει την «Αυτόνομη Δημοκρατία της Βορείου Ηπείρου». Το ζήτημα είχε οδηγηθεί σε διεθνείς διαπραγματεύσεις και στις 17 Μαΐου 1914 υπογράφηκε στην Κέρκυρα το ομώνυμο Πρωτόκολλο, που προέβλεπε αυτονομία για τις περιφέρειες Κορυτσάς και Αργυροκάστρου υπό την (ονομαστική) κυριαρχία του νεοσύστατου αλβανικού κράτους. Η εφαρμογή όμως του Πρωτοκόλλου δεν μπόρεσε να ολοκληρωθεί λόγω της γενικότερης αστάθειας στην Αλβανία μετά το ξέσπασμα του πολέμου.

Με την αποσύνθεση της αλβανικής κεντρικής εξουσίας και την αποχώρηση του πρίγκιπα Βίντ (Prince Wilhelm) από την Αλβανία, οι Μεγάλες Δυνάμεις συναινέσαν σε προσωρινές ρυθμίσεις που επέτρεψαν την είσοδο ελληνικών δυνάμεων στη Βόρεια Ήπειρο τον Οκτώβριο του 1914, με σκοπό την αποκατάσταση της τάξης και την αποτροπή νέας αιματοχυσίας. Η παρουσία αυτή θεωρήθηκε αρχικά αποδεκτή στο πλαίσιο του χάους που είχε προκληθεί στην ευρύτερη περιοχή.

Το 1916 η Ελλάδα προχώρησε σε επίσημη προσάρτηση ορισμένων περιοχών της Βορείου Ηπείρου, αλλά η προσάρτηση αυτή τελικά ανακλήθηκε μετά από πιέσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και τις μεταγενέστερες διευθετήσεις, με την τελική οριοθέτηση να οριστικοποιείται στα επόμενα χρόνια και τη Βόρεια Ήπειρο να παραμένει τελικά υπό αλβανική κυριαρχία μετά τις αποφάσεις της Διάσκεψης των Πρεσβευτών και το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (1921–1925).

Σημειώνεται επίσης πως η Βόρειος Ήπειρος επανήλθε υπό ελληνικό έλεγχο προσωρινά και κατά το έτος 1940 – 1941 (ελληνοϊταλικός / ελληνοαλβανικός πόλεμος), αλλά και τότε η οριστική ενσωμάτωση στον ελληνικό εθνικό κορμό δεν πραγματοποιήθηκε, εξαιτίας των διεθνών ισορροπιών και των μετέπειτα εξελίξεων του Β′ Παγκοσμίου Πολέμου και των μεταπολεμικών διευθετήσεων.