Όπως γράφει σε εκτενές άρθρο το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP), η Αλβανία ανακοίνωσε την προηγούμενη εβδομάδα ότι μια νέα υπουργός τεχνητής νοημοσύνης θα αναλάβει τη διαχείριση ενός νέου χαρτοφυλακίου δημοσίων συμβάσεων.
Ο Αλβανός πρωθυπουργός Edi Rama διόρισε μια «ψηφιακή» υπουργό, υποστηρίζοντας ότι η κίνηση αυτή θα συμβάλει στην εξάλειψη της διαφθοράς, ένα από τα κύρια εμπόδια της χώρας για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πραγματικά άτρωτη στη διαφθορά;
Η ψηφιακή υπουργός, με το όνομα Diella, παρουσιάζεται ως ο πρώτος «εικονικός» υπουργός παγκοσμίως. Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι οι δημόσιοι διαγωνισμοί θα είναι πλέον «100% απαλλαγμένοι από διαφθορά».
«Η Diella δεν κοιμάται, δεν χρειάζεται μισθό, δεν έχει προσωπικά συμφέροντα, ούτε συγγενείς, γιατί οι συγγενείς είναι μεγάλο πρόβλημα στην Αλβανία», δήλωσε ο Rama, με τη χώρα του να κατατάσσεται 80η σε σύνολο 180 στο δείκτη διαφθοράς της Transparency International.
Συχνά, Αλβανοί πολιτικοί εμπλέκονται σε σκάνδαλα διαφθοράς που σχετίζονται με δημόσιους πόρους. Ο πρώην δήμαρχος των Τιράνων έχει προφυλακιστεί για ύποπτες δωροδοκίες σε δημόσιες συμβάσεις, ενώ ο ηγέτης της αντιπολίτευσης και πρώην πρωθυπουργός Sali Berisha θεωρείται ότι προωθούσε δημόσιες συμβάσεις προς οικείους του.
Λύση η Diella;
Όχι ακριβώς, σύμφωνα με ειδικούς.
«Όπως κάθε σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, εξαρτάται πλήρως από την ποιότητα και τη συνέπεια των δεδομένων και την αξιοπιστία των μοντέλων που τη στηρίζουν», λέει ο Erjon Curraj, ειδικός στη ψηφιακή μεταρρύθμιση και την κυβερνοασφάλεια.
Η λειτουργία της Diella παραμένει ασαφής, αλλά πιθανότατα βασίζεται σε μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLM), όπως αυτά που χρησιμοποιούν οι γενετικοί chatbot τύπου ChatGPT ή Gemini. Αν όμως τα δεδομένα εισόδου είναι ελλιπή, μεροληπτικά ή ξεπερασμένα, οι αποφάσεις της AI θα αντικατοπτρίζουν τα ίδια προβλήματα, πιθανώς «παρανοώντας έγγραφα, σημειώνοντας λάθος προμηθευτές ή αγνοώντας σημάδια συνεννόησης», προειδοποιεί ο Curraj.
Ο καθηγητής πληροφορικής και ειδικός στην τεχνητή νοημοσύνη Jean-Gabriel Ganascia τονίζει: «Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα αντικατοπτρίζουν την κοινωνία· έχουν μεροληψίες. Δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι λύνουν το πρόβλημα της διαφθοράς».
Ποιος έχει τον έλεγχο;
Η αλβανική αντιπολίτευση προσέφυγε στο Συνταγματικό Δικαστήριο, αμφισβητώντας ποιος θα είναι υπεύθυνος για τις αποφάσεις της AI.
«Ποιος θα ελέγχει τη Diella;» ρώτησε ο Berisha στη Βουλή.
Ο Ganascia συμφωνεί ότι τα ζητήματα λογοδοσίας και ελέγχου είναι καθοριστικά όταν αφορά AI. «Αν η λήψη δημόσιων αποφάσεων ανατίθεται σε μηχανή, η λογοδοσία εκλείπει· βρισκόμαστε σε κατάσταση υποδούλωσης».
Ένα διάταγμα που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη φαίνεται να απαντά εν μέρει στις ανησυχίες: ορίζει ότι ο Rama «διατηρεί επίσης την ευθύνη για τη δημιουργία και λειτουργία του Εικονικού Υπουργείου Τεχνητής Νοημοσύνης Diella».
Παλιά διαφθορά, νέο λογισμικό
Ο διορισμός της Diella προκάλεσε παγκόσμιο ενδιαφέρον, κάτι που ο Rama γνωρίζει καλά, είτε με τη συμμετοχή του σε διεθνείς συναντήσεις με αθλητικά παπούτσια, την ανακοίνωση απαγόρευσης του TikTok, τη δημιουργία Κράτους Μπεκτάσιων ή τη φιλοξενία μεταναστών σε ειδικά κέντρα.
Ωστόσο, η υλοποίηση των στόχων του παραμένει αμφίβολη: το TikTok παραμένει προσβάσιμο, λίγοι μετανάστες μεταφέρθηκαν στα κέντρα, ενώ η νομιμότητα των πρωτοβουλιών αμφισβητείται από ιταλικά δικαστήρια.
Όσο για τη Diella, που φέρει την εικόνα της γνωστής Αλβανής ηθοποιού Anila Bisha – η οποία υπέγραψε συμβόλαιο χρήσης της εικόνας της έως τον Δεκέμβριο – δεν είναι σαφές αν ο διορισμός της θα αντέξει στο Συνταγματικό Δικαστήριο ή αν θα συμμορφώνεται με τα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο πολιτικός επιστήμονας Lutfi Dervishi προειδοποιεί: «Αν ένα διεφθαρμένο σύστημα παρέχει παραποιημένα δεδομένα ή θέτει φίλτρα για το τι δεν πρέπει να δει, η Diella απλώς θα νομιμοποιήσει την παλιά διαφθορά με νέο λογισμικό».
