Πώς σχετίζεται ο Περσέας με τους Πέρσες στην ελληνική μυθολογία;

Ο Περσέας είναι ευρέως γνωστός στην ελληνική μυθολογία ως ένας από τους πρώτους και σπουδαιότερους ήρωες της αρχαίας Ελλάδας. Σύμφωνα με τον μύθο, ήταν γιος του Δία και πολέμησε εναντίον της Μέδουσας αλλά και εναντίον του θαλάσσιου Κήτους. Αυτό που δεν είναι τόσο γνωστό, όμως, είναι ότι ο Περσέας θεωρήθηκε από ορισμένες πηγές πρόγονος των Περσών — γεγονός που προκαλεί έκπληξη, αν σκεφτεί κανείς τη μεγάλη γεωγραφική απόσταση μεταξύ Ελλάδας και Περσίας. Ποια ακριβώς είναι αυτή η εκδοχή της ελληνικής μυθολογίας για την καταγωγή των Περσών;

Για να κατανοήσουμε τον μύθο του Περσέα ως πρόγονο των Περσών, ο οποίος χρονολογείται τουλάχιστον από την εποχή του Δαρείου Α’, βασιλιά της Περσίας από το 522 έως το 486 π.Χ., πρέπει να εξετάσουμε μια περσική παράδοση που καταγράφεται σε πολυάριθμες αρχαίες πηγές. Σύμφωνα με αυτή, ο πρόγονος των βασιλιάδων της δυναστείας των Αχαιμενιδών ήταν ένας άνδρας ονόματι Αχαιμένης, ιδρυτής της δυναστείας — εξ ου και η ομοιότητα των ονομάτων.

Στην επιγραφή του Βεχιστούν, της εποχής του Δαρείου Α’, ο Αχαιμένης καταγράφεται ως πατέρας του Τείσπη. Από αυτήν και άλλες πηγές, γνωρίζουμε ότι ο Τείσπης ήταν ο προπάππους του Κύρου του Μεγάλου. Επειδή ο Κύρος γεννήθηκε περίπου το 600 π.Χ., ο Αχαιμένης πρέπει να έζησε περίπου στα τέλη του 8ου ή στις αρχές του 7ου αιώνα π.Χ., αν όντως υπήρξε ως ιστορικό πρόσωπο. Ωστόσο, δεν υπάρχει ομοφωνία ως προς το αν πρόκειται για υπαρκτό πρόσωπο ή αν ήταν επινόηση του Δαρείου.

Οι περσικές πηγές δεν προσφέρουν στοιχεία για την καταγωγή του Αχαιμένη. Ωστόσο, πολλές ελληνικές πηγές ρίχνουν φως στο ζήτημα. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, τον Έλληνα ιστορικό του 5ου αιώνα π.Χ., ο βασιλιάς των Περσών Ξέρξης ο Μέγας δήλωσε το εξής κατά την εκστρατεία του στην Ελλάδα: «Άνδρες του Άργους, ο βασιλιάς Ξέρξης σάς λέει το εξής: Θεωρούμε ότι καταγόμαστε από τον Πέρση, ο οποίος ήταν γιος του Περσέα, του γιου της Δανάης, και γεννήθηκε από την κόρη του Κηφέα, την Ανδρομέδα· επομένως, πιστεύουμε ότι καταγόμαστε από εσάς».

Σύμφωνα με αυτήν την εκδοχή, ο ίδιος ο Ξέρξης ισχυριζόταν ότι οι Πέρσες κατάγονταν από τον Πέρση, τον γιο του Περσέα. Δεδομένου ότι αυτή η καταγωγή δεν καταγράφεται σε περσικά κείμενα, είναι πιθανό ο Ξέρξης και άλλοι μορφωμένοι Πέρσες να γνώριζαν την ελληνική παράδοση, χωρίς όμως απαραίτητα να την αποδέχονταν ως ιστορική αλήθεια. Παρόμοιος ισχυρισμός συναντάται και σε άλλες ελληνικές πηγές, σύμφωνα με τις οποίες ο Περσέας είχε έναν γιο, τον Πέρση, ο οποίος θεωρήθηκε πρόγονος των Περσών.

Στην ύστερη αρχαιότητα υπήρξαν πηγές που συνέδεαν τον Πέρση με τον Αχαιμένη, δηλώνοντας ότι ο πρώτος ήταν πρόγονος του δεύτερου. Για παράδειγμα, στο έργο Πρώτος Αλκιβιάδης (που αποδίδεται στον Πλάτωνα), πολλοί θεώρησαν ότι οι δυο μορφές ταυτίζονταν, αλλά αυτό δεν επιβεβαιώνεται. Στον διάλογο, ο Σωκράτης δηλώνει πως οι Πέρσες βασιλιάδες κατάγονταν από τον Αχαιμένη, ο οποίος καταγόταν από τον Περσέα — χωρίς να δηλώνεται πως ο Αχαιμένης ήταν γιος του Περσέα.

Άλλη ύστερη πηγή ισχυρίζεται ότι ένας σχολιαστής του Διονυσίου του Περιηγητού (2ος αι. μ.Χ.) χαρακτήριζε τον Αχαιμένη ως γιο του Περσέα, αλλά και αυτή η ερμηνεία κρίνεται εσφαλμένη. Σύμφωνα με τον ερευνητή Ρίτσαρντ Έντμουντ Τύρφιτ, στο σχόλιο του Διονυσίου αναφέρεται ότι ο Πέρσης, γιος του Περσέα, είχε γιο τον Αχαιμένη, ο οποίος έδωσε το όνομά του στο ενωμένο έθνος των Αρτοαίων και των Κηφηνίων.

Άρα, κατά την αρχαία ελληνική παράδοση, ο Περσέας είχε γιο τον Πέρση, ο οποίος με τη σειρά του έγινε πατέρας του Αχαιμένη. Έτσι, ο Αχαιμένης, πρόγονος των Περσών, θεωρήθηκε εγγονός του Περσέα. Η εκδοχή αυτή καταγράφεται ήδη από τον 5ο αιώνα π.Χ., καθιστώντας την σχεδόν σύγχρονη των πρώτων καταγραφών για τον Πέρση και τον Αχαιμένη τόσο στα ελληνικά όσο και στα περσικά κείμενα.

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, όταν ο Περσέας έσωσε την Ανδρομέδα και την παντρεύτηκε, άφησαν τον γιο τους, τον Πέρση, να μεγαλώσει κοντά στον Κηφέα, τον πατέρα της Ανδρομέδας, αφού εκείνος δεν είχε διάδοχο. Οι Πέρσες, που αρχικά ονομάζονταν Κηφήνες από τον Κηφέα, πήραν τελικά το όνομά τους από τον Πέρση. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ο Κηφέας θεωρείτο βασιλιάς της Αιθιοπίας — κάτι που απέχει πολύ από την αρχαία χώρα των Περσών. Πιθανόν, οι Έλληνες να συνέδεσαν την Αιθιοπία της Αφρικής με εκείνη κοντά στην Περσία.