Το αρχαιότερο τραγούδι που έχει διασωθεί πλήρως μέχρι σήμερα είναι ο περίφημος «Επιτάφιος του Σεικίλου», μια ελληνική σύνθεση που χρονολογείται στον 1ο αιώνα μ.Χ. Το τραγούδι, το οποίο περιλαμβάνει τόσο τους στίχους όσο και τη μελωδία του γραμμένα με την αρχαία ελληνική μουσική σημειογραφία, ανακαλύφθηκε το 1883 χαραγμένο σε στήλη από την ελληνιστική πόλη Τράλλεις, κοντά στη σύγχρονη πόλη Αϊδίνιο της Τουρκίας, όχι μακριά από την Έφεσο.
Παρότι συνήθως χαρακτηρίζεται ως επιτάφιο, δηλαδή επιγραφή σε τάφο, αρκετοί μελετητές υποστηρίζουν ότι ίσως δεν σχετίζεται με τάφο, αλλά αποτελεί αφιέρωμα του ίδιου του Σεικίλου, ως δείγμα της καλλιτεχνικής του δεινότητας. Η επιγραφή αναφέρει:
«Εἰκὼν ἢ λίθος εἰμί. Τίθησί με Σεικίλος, ἔνθα μνήμης ἀθανάτου σῆμα πολυχρόνιον»,
που αποδίδεται ελεύθερα ως: «Είμαι εικόνα, είμαι λίθος. Ο Σεικίλος με τοποθέτησε εδώ ως σημάδι αιώνιας, αθάνατης μνήμης».
Η στήλη περιλαμβάνει επίσης μουσική σημειογραφία καθώς και τέσσερις στίχους με φιλοσοφικό περιεχόμενο:
«Ὅσον ζῇς φαίνου·
μηδὲν ὅλως σὺ λυποῦ·
πρὸς ὀλίγον ἐστὶ τὸ ζῆν·
τὸ τέλος ὁ χρόνος ἀπαιτεῖ.»
Σε μετάφραση:
«Όσο ζεις, λάμπε·
καμιά λύπη να μη σε βαραίνει·
η ζωή διαρκεί λίγο·
ο χρόνος απαιτεί το τέλος του.»
Η στήλη είχε εξαφανιστεί για αρκετό καιρό μετά την ανακάλυψή της και τελικά ξαναβρέθηκε να χρησιμοποιείται ως βάση για γλάστρα. Σήμερα φυλάσσεται στο Εθνικό Μουσείο της Δανίας.
Τα τελευταία δύο λέξεις της επιγραφής —Σεικίλος Εὐτέρ[πῃ]— υποδεικνύουν ότι πιθανότατα το μνημείο ήταν αφιερωμένο από τον Σεικίλο στην Ευτέρπη, που ίσως ήταν η σύζυγός του.
Η σημασία του Επιταφίου του Σεικίλου είναι τεράστια, καθώς αποτελεί την αρχαιότερη ολοκληρωμένη μουσική σύνθεση που έχει σωθεί έως τις μέρες μας από οποιονδήποτε πολιτισμό. Αν και υπάρχουν παλαιότερα δείγματα μουσικής σημειογραφίας —όπως ο Ουρριτικός Ύμνος αρ. 6 από τον 14ο αιώνα π.Χ., αφιερωμένος στη θεά Νικκάλ— αυτά είναι αποσπασματικά. Το τραγούδι του Σεικίλου, αντίθετα, είναι πλήρες και επιτρέπει στους μουσικολόγους να αναπαράγουν πιστά τη μελωδία του.
Η μουσική ιστορία είναι τόσο παλιά όσο και ο ίδιος ο άνθρωπος. Έχουν ανακαλυφθεί αρχαίες φλογέρες από κόκκαλο και ελεφαντόδοντο ηλικίας έως και 43.000 ετών, ενώ πολλά μουσικά μοτίβα έχουν διατηρηθεί μέσω προφορικής παράδοσης. Όμως όταν πρόκειται για συγκεκριμένες καταγεγραμμένες μελωδίες, μόνο λίγα παραδείγματα έχουν διασωθεί.
Ο «Επιτάφιος του Σεικίλου» ξεχωρίζει επειδή συνδυάζει λόγο και μουσική σε πλήρη μορφή και αποτελεί μοναδική πηγή για την κατανόηση της αρχαίας ελληνικής μουσικής. Η διατήρησή του έως σήμερα αποτελεί σπάνιο και πολύτιμο τεκμήριο της μουσικής έκφρασης στην αρχαιότητα.
