Πρώτη στις στρατιωτικές επενδύσεις η Σερβία στα Δυτικά Βαλκάνια

Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς αιτιολόγησε πρόσφατα την ανάγκη για νέες αγορές οπλικών συστημάτων χαρακτηρίζοντάς τις ως αποτρεπτικό παράγοντα απέναντι σε κάθε πιθανό επιτιθέμενο από τη γειτονιά. Η δήλωση έγινε στο Πεκίνο, όπου ο Σέρβος πρόεδρος συμμετείχε σε στρατιωτική παρέλαση και συναντήθηκε με τον Κινέζο πρόεδρο, Σι Τζινπίνγκ. Όπως είπε, αξιοποίησε την ευκαιρία για να εξετάσει τι θα μπορούσε να είναι χρήσιμο για τις ανάγκες των σερβικών ενόπλων δυνάμεων.

Η Σερβία διατηρεί στενή συνεργασία με την Κίνα στον τομέα της άμυνας, γεγονός που έχει προκαλέσει επικρίσεις τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση – της οποίας επιδιώκει την ένταξη – όσο και από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI), η Σερβία, αν και επίσημα στρατιωτικά ουδέτερη, κατέγραψε τις υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες στα Δυτικά Βαλκάνια την τελευταία πενταετία, προχωρώντας σε αγορές τόσο από τη Δύση όσο και από την Ανατολή.

Μόνο το 2024, το Βελιγράδι διέθεσε 2,2 δισεκατομμύρια δολάρια για τον στρατό – ποσό πέντε φορές υψηλότερο από εκείνο της Αλβανίας, που είναι μέλος του ΝΑΤΟ και δεύτερη στη λίστα των στρατιωτικών δαπανών στα Δυτικά Βαλκάνια. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 2,6% του ΑΕΠ της Σερβίας.

Ο Βούτσιτς συχνά επικαλείται απειλές απο τις γειτονικές χώρες για να δικαιολογήσει τον εξοπλιστικό προσανατολισμό της χώρας. Τον Ιανουάριο του 2024 είχε δηλώσει: «Όλοι εξοπλίζονται μέχρι τα δόντια. Το ίδιο συμβαίνει και στην περιοχή, και είναι καθήκον μας να μη μείνουμε πίσω». Παράλληλα, τονίζει ότι η Σερβία δεν θέλει να επιτεθεί σε κανέναν και αυτοπαρουσιάζεται ως παράγοντας ειρήνης και σταθερότητας στα Δυτικά Βαλκάνια, αν και συχνά παρουσιάζει τις γειτονικές χώρες ως πηγή απειλής.

Στο ίδιο πλαίσιο, από το Πεκίνο επεσήμανε ότι η Σερβία δεν θα αγγίξει κανέναν και ότι στόχος της είναι αποκλειστικά η υπεράσπιση της εδαφικής της ακεραιότητας. Ωστόσο, αναφέρθηκε επικριτικά στη συμφωνία αμυντικής συνεργασίας που υπέγραψαν τον Μάρτιο η Κροατία, η Αλβανία και το Κόσοβο, χαρακτηρίζοντάς την ως προσπάθεια δημιουργίας στρατιωτικής συμμαχίας εναντίον της Σερβίας. Απο την πλευρά της, η κροατική κυβέρνηση είχε ξεκαθαρίσει τότε ότι η δήλωση των τριών χωρών δεν αποσκοπεί στη δημιουργία στρατιωτικής συμμαχίας.

Η Σερβία είναι η μόνη χώρα των Δυτικών Βαλκανίων που δεν επιδιώκει την ένταξη στο ΝΑΤΟ, ενώ περιβάλλεται από κράτη που ανήκουν ήδη στη Συμμαχία: Αλβανία, Μαυροβούνιο και Βόρεια Μακεδονία, αλλά και Κροατία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Βουλγαρία. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και το Κόσοβο επίσης εκφράζουν φιλοδοξίες ένταξης.

Ο Σέρβος πρόεδρος έχει αναφερθεί επανειλημμένα στις στρατιωτικές δυνατότητες της Κροατίας, με την οποία οι διμερείς σχέσεις παραμένουν τεταμένες τα τελευταία χρόνια. Το 2024 η Σερβία προχώρησε σε συμφωνία με τη Γαλλία για την αγορά μαχητικών αεροσκαφών Rafale, γεγονός που σχολιάστηκε σε αντιπαραβολή με την αντίστοιχη αγορά της Κροατίας. «Όταν εκείνοι αγόρασαν 12 Rafale, θεωρήθηκε θετική εξέλιξη για την περιοχή. Όταν η Σερβία κάνει το ίδιο, παρουσιάζεται ως τραγωδία», είχε δηλώσει τον Αύγουστο του 2024.

Σύμφωνα με το SIPRI, την ίδια χρονιά η Σερβία διέθεσε περίπου 700 εκατομμύρια δολάρια περισσότερα απο την Κροατία για τον στρατό, ξεπερνώντας τη σε όλες τις χρονιές της προηγούμενης πενταετίας. Τα ακριβή στοιχεία εισαγωγών και εξαγωγών οπλισμού παραμένουν απόρρητα, καθώς δεν δημοσιοποιούνται από την εθνική στατιστική υπηρεσία λόγω κανονισμών εμπιστευτικότητας.

Μέχρι την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η Σερβία βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε ρωσικά οπλικά συστήματα. Μετά τη ρωσική εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022, οι σχετικές αγορές πάγωσαν. Παρότι το Βελιγράδι δηλώνει ότι σέβεται την κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, δεν έχει υιοθετήσει κυρώσεις κατά της Μόσχας, παρά τις πιέσεις της ΕΕ και των ΗΠΑ.

Η τελευταία ρωσική προμήθεια που παραδόθηκε στη Σερβία δύο χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου ήταν το αντιαεροπορικό σύστημα Repelent antidrones, βάσει συμβολαίου που είχε υπογραφεί και πληρωθεί προγενέστερα.

Με τις νέες γεωπολιτικές συνθήκες, η Σερβία στράφηκε στην Κίνα, από την οποία αγόρασε μαχητικά drones και το αντιαεροπορικό σύστημα FK-3. Τον Απρίλιο του 2025 υπέγραψε επίσης συμφωνία αμυντικής συνεργασίας με την Ουγγαρία – μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ – με τον Βούτσιτς να εκφράζει την ελπίδα ότι αυτή μπορεί να αποτελέσει βήμα για την ανάπτυξη μιας στρατιωτικής συμμαχίας.