«Η Σμύρνη μάνα καίγεται καίγεται και το βιος μας…»
Σαν σήμερα στις 13 Σεπτεμβρίου του 1922 (1 Σεπτεμβρίου με το παλαιό ημερολόγιο), τα τελευταία ελληνικά στρατεύματα εγκαταλείπουν την Μικρά Ασία και οι πρώτοι οπλισμένοι Τούρκοι εισέρχονται στην Σμύρνη και με πρόφαση την απελευθέρωση του τόπου, αρχίζουν την κατακρεούργηση χιλιάδων Ελλήνων Μικρασιατών.
Τόσο οι ελληνικές, όσο και οι αρμένικες συνοικίες, γίνονται παρανάλωμα του πυρός και ο ντόπιος ελληνικός πληθυσμός μέσα στην απόγνωσή του, προσπαθεί να βρει τρόπο διαφυγής από την τουρκική κόλαση που έχει στηθεί στην παλιά ειρηνική Σμύρνη.
Συγκλονιστική είναι η µαρτυρία της Ελένης Καραντώνη από το Μπουνάρµπασι, που αναφέρει τα εξής: «Τη νύχτα οι τσέτες έκαναν επίθεση να αρπάξουν, να σφάξουν, να ατιµάσουν. ”Βοήθεια! Βοήθεια!” φώναζε ο κόσµος. Τα εγγλέζικα πλοία ήταν απέναντι. Εριχναν τους προβολείς. Σταµατούσαν για λίγο. Τη νύχτα θέλαµε να πάµε προς νερού µας. Πήγαµε λίγο πιο έξω, φρίκη! Βρεθήκαµε σε µια χαβούζα. Γύρω γύρω, στα χείλια της χαβούζας, σπαρταρούσαν κορµιά και µέσα ήταν γεµάτη κεφάλια. Επαιρναν όποιον έπιαναν, τον πήγαιναν στην άκρια της χαβούζας, έκοβαν το κεφάλι και το έριχναν µέσα. Τα κορµιά τα άφηναν να σπαρταρούν γύρω γύρω. Ήταν φοβερό».
Η καταστροφή της Σμύρνης, όπως και η γενοκτονία εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων από τους Τούρκους (με την υποστήριξη Δυτικών συμμάχων) θα κλείσει μια για πάντα τις σελίδες ενός ονειρικού «βιβλίου» που αφορούσε την συνέχιση της ζωής στην νέα «Μέγαλη Ελλάδα» του Ελευθέριου Βενιζέλου.
Ο Ελληνικός λαός με την πάροδο των ετών και με την πίκρα να συνεχίζει να μαραζώνει τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας, συνέθεσε στίχους και μελωδίες ως ανάμνηση μιας ακόμη αλησμόνητης ελληνικής πατρίδας, ενώ ο μεγάλος Έλληνας στιχουργός Πυθαγόρας Σταματίου, θα συνθέσει τους παρακάτω στίχους:
«Η Σμύρνη μάνα καίγεται καίγεται και το βιος μας ο πόνος μας δε λέγεται δε γράφεται ο καημός μας Ρωμιοσύνη ρωμιοσύνη δε θα ησυχάσεις πια ένα χρόνο ζεις ειρήνη και τριάντα στη φωτιά Η Σμύρνη μάνα χάνεται τα όνειρά μας πάνε στα πλοία όποιος πιάνεται κι οι φίλοι τον χτυπάνε Ρωμιοσύνη ρωμιοσύνη δε θα ησυχάσεις πια ένα χρόνο ζεις ειρήνη και τριάντα στη φωτιά»
Ο Χρονογράφος
Afta pali? Panta ta idia tragoudia gia ta palia. Oi Tourkoi eixan dikio. Den isan etsi akrivos!
Δεν ξεχνάμε ποτέ αυτό τον όλεθρο. Ακόμα πονάει η ψυχή για όσα υπέστησαν οι άνθρωποί μας τότε. Τραγικό.
Δύσκολη επέτειος για τον ελληνισμό. Τραγικό το τίμημα που πλήρωσαν οι άνθρωποι εκείνο τον καιρό. Ποτέ να μην ξεχνιέται.
πόσο δύσκολη μέρα ήταν εκείνη. μια πληγή που δε θα κλείσει ποτέ.
Ποιοι τα άφησαν να γίνουνε τοτε; Μην περιμένετε την αλήθεια από κανεναν. Πάντα κάτι κρύβεται πίσω από όλα αυτά.
πόσο πόνο κρύβει αυτή η ημερομηνία. μια τέτοια καταστροφή δεν πρέπει να ξεχαστεί ποτέ από κανέναν.
πόσο θλιβερό είναι αυτό. κάθε χρόνο την ίδια μέρα σκέφτομαι όσα έγιναν τότε και στεναχωριέμαι πολύ.
Το αποτύπωμα των λανθασμένων στρατηγικών επιλογών και της απουσίας ισχυρής συμμαχικής υποστήριξης είναι οδυνηρό. Μια γεωπολιτική κατάρρευση.
ti kaimos kai ti stenaxoria autoi oi anthrwpoi ti epathe tote ti kako
ti kako egine tote krima pou xathikan oses zos kai periousies den ksexnietai eykola afti i istoria