Politico: Το ακατέργαστο διαμάντι που έχασε τη γοητεία του, η νέα εικόνα της Αλβανίας

Τρεις ώρες και μισή νότια της πρωτεύουσας Τιράνων, ένας στριφτός δρόμος κατηφορίζει προς μια παραλία 300 μέτρων με κρυστάλλινα γαλάζια νερά και βοτσαλωτή άμμο.

Εδώ, στην άκρη του Ιονίου Πελάγους, οι επισκέπτες μπορούν να νοικιάσουν μια ξαπλώστρα με 10€, εφόσον βρουν χώρο στάθμευσης κατά μήκος του χωματόδρομου και δεν τους πειράζει να βρίσκονται σε απόσταση αναπνοής από τον διπλανό τους.

Πριν από δέκα χρόνια, το σημείο αυτό ήταν ένα κρυφό διαμάντι για τους ντόπιους, οι οποίοι έστηναν κατασκήνωση στην παραλία — δωρεάν. Σήμερα, και οι δύο πλευρές του δρόμου είναι γεμάτες εργοτάξια, ενώ ένας μεγάλος κατασκευαστής υπόσχεται να μετατρέψει το κάποτε ήσυχο χωριό σε πολυτελές καταφύγιο για τις παγκόσμιες ελίτ.

Η απότομη μεταμόρφωση του Γυαλιού από έναν φυσικό και κάπως ανεξερεύνητο παράδεισο σε κορυφαίο τουριστικό προορισμό αποτελεί μικρογραφία της εκρηκτικής ανόδου της Αλβανίας σε δημοφιλία — και των κοινωνικών και περιβαλλοντικών ζητημάτων που τη συνοδεύουν.

Ενώ μεγάλο μέρος του κόσμου βρισκόταν ακόμα σε καθεστώς lockdown λόγω της πανδημίας Covid, η Αλβανία άνοιξε τις πόρτες της στους επισκέπτες τον Ιούλιο του 2020. Οι τουρίστες ανταποκρίθηκαν γρήγορα: πάνω από 5,6 εκατομμύρια ταξίδεψαν στη χώρα το 2021 — αύξηση 114% σε σχέση με το 2020.

Άλλοι ευρωπαϊκοί προορισμοί, όπως η Ιταλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία, γίνονταν ολοένα και πιο ακριβοί· η Αλβανία πρόσφερε φύση και παραλίες παγκόσμιας κλάσης στο κλάσμα του κόστους. Το 2020, μια διανυκτέρευση σε ξενοδοχείο με πρωινό τον Αύγουστο κόστιζε μόλις 30 €, ενώ οι ξαπλώστρες ξεκινούσαν από 3 €.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απογείωσαν την ιδέα των διακοπών στην Αλβανία. Το 2024, η χώρα είχε περισσότερες από 3,8 εκατομμύρια αναρτήσεις στο Instagram με πάνω από 106 δισεκατομμύρια προβολές, πλησιάζοντας καθιερωμένους προορισμούς όπως η Ιταλία και η Ελλάδα.

Το 2023, καταγράφηκαν ρεκόρ 10 εκατομμυρίων τουριστών — αύξηση 35% σε ετήσια βάση. Το 2024, οι επισκέπτες έφτασαν τα 11,7 εκατομμύρια — άλλο ένα ρεκόρ με αύξηση 15%. Για το 2025, η κυβέρνηση ελπίζει σε 15 εκατομμύρια επισκέπτες, σε μια χώρα μόλις 2,7 εκατομμυρίων κατοίκων.

Με τους επισκέπτες να παράγουν πλέον περίπου το 8% του ΑΕΠ της χώρας και να δημιουργούν δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας, η Αλβανία δύσκολα μπορεί να εγκαταλείψει τη «συνήθεια» του τουρισμού.

Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η Αλβανία δίνει τη δυνατότητα να συνδυάσει κανείς βουνά και παραλίες μέσα σε μία ημέρα. Ζει στη φαντασία πολλών ως κάτι «άγριο και ελεύθερο» που δεν υπάρχει αλλού στην Ευρώπη.

Η κυβέρνηση έχει απαλλάξει διεθνείς ξενοδόχους από τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων για 10 χρόνια αν χτίσουν ξενοδοχεία 4 ή 5 αστέρων. Το μέτρο ισχύει έως το 2027, προσελκύοντας μεγάλες αλυσίδες όπως η Marriott, η Meliá και η Radisson, ενώ ο Τζάρεντ Κούσνερ σχεδιάζει να μετατρέψει αλβανικό νησί σε πολυτελές θέρετρο.

Οι επικριτές προειδοποιούν ότι η φύση καταστρέφεται στο όνομα του τουρισμού και ότι οι παραλίες δεν επαρκούν για τους επισκέπτες που θα φέρουν τα νέα θέρετρα. Το νέο Αεροδρόμιο της Αυλώνας έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις λόγω εγγύτητας σε προστατευόμενη περιοχή.

«Η απληστία έχει αντικαταστήσει τον λογικό σχεδιασμό — και, για την ακρίβεια, την αγάπη για τη γη, τη φύση και την πατρίδα», δήλωσε ο Άλφρεντ Λέλα, εκπρόσωπος του Δημοκρατικού Κόμματος.

Η μέση δαπάνη ανά επισκέπτη αυξήθηκε κατά 20% το 2024, με συνολικές τουριστικές δαπάνες 5 δισ. ευρώ. Όμως αυτό σημαίνει πίεση στις εφοδιαστικές αλυσίδες και αυξημένα κόστη εισαγωγών.

Καθώς οι τιμές ανεβαίνουν, οι ντόπιοι εκτοπίζονται από τις παραλίες και τη φύση. Ταυτόχρονα, τα σκουπίδια έχουν γίνει τεράστιο πρόβλημα, σύμφωνα με τον ξεναγό και περιβαλλοντιστή Άρμπεν Κόλα. «Καμία δημοτική αρχή δεν μπορεί να αντεπεξέλθει ή να εφαρμόσει ανακύκλωση», είπε χαρακτηριστικά.

Σε ομάδες του Facebook για τον τουρισμό στην Αλβανία, επισκέπτες παραπονιούνται για σκουπίδια στους δρόμους και στις ακτές, αλλά και για υψηλές τιμές και υπερβολική οικοδόμηση.

«Η Αλβανία ήταν κάποτε κάτι άγριο — μόνο κατασκήνωση, νεολαία, διασκέδαση και φύση. Τώρα είναι σαν το Μονακό. Δεν υπάρχει χώρος για τους ντόπιους», λέει η δημοσιογράφος Γιούσι.