Παλαιότερα αποτελούσε υπερηφάνεια του κομμουνιστικού καθεστώτος της Αλβανίας. Το τεράστιο μεταλλουργικό συγκρότημα του Ελμπασάν είναι πλέον ένας από τους πιο ρυπογόνους τόπους στα Βαλκάνια, φορτωμένος με εκατοντάδες χιλιάδες τόνους αποβλήτων, τα περισσότερα από τα οποία είναι επικίνδυνα.
Το συγκρότημα, που κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1970 με κινεζική βοήθεια, κάποτε απασχολούσε 10.000 εργάτες σε 500 εργοστάσια κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Ενβέρ Χότζα. Σήμερα, μόλις το 10% αυτού του αριθμού εργάζεται σε τα εργοστάσια που έχουν ιδιωτικοποιηθεί και επιβιώσει, με τα πάντα να πωλούνται ή να απομακρύνονται από τα ερείπια της υπόλοιπης εγκατάστασης.
Ανεξαρτήτως των κινδύνων και της δυσάρεστης οσμής, ο καθένας μπορεί να εισέλθει σε μεγάλες περιοχές του συγκροτήματος και πολλοί κερδίζουν τα προς το ζην καθαρίζοντας σωρούς επικίνδυνων αποβλήτων αναζητώντας μέταλλα για να τα ξαναπουλήσουν. Η περιοχή αυτή έχει αποθηκεύσει 1,5 έως 2 εκατομμύρια τόνους επικίνδυνων αποβλήτων για περισσότερα από 35 χρόνια, προκαλώντας ρύπανση του νερού, του αέρα και του εδάφους.
Οι αναλύσεις από ανεξάρτητες ομάδες ειδικών έδειξαν επίπεδα μολύβδου, νικελίου και χρωμίου τουλάχιστον τρεις φορές υψηλότερα από τα ευρωπαϊκά όρια. Η Αλβανική Υπηρεσία Περιβάλλοντος ανέφερε ότι το συγκρότημα, που βρίσκεται μόλις πέντε χιλιόμετρα από την πόλη του Ελμπασάν, κατέχει την πρωτοκαθεδρία στις “περιοχές υψηλού κινδύνου με υψηλό δυναμικό ρύπανσης από τα απόβλητα βαρέων μετάλλων όπως το φερωνικέλιο και το φεροχρώμιο”, μία κληρονομιά που συνεχίζει να μολύνει τα νερά του ποταμού Σκούμπιν.
Ωστόσο, οι αρχές δεν προτείνουν καμία λύση, προειδοποιούν οι περιβαλλοντικοί ακτιβιστές. Τα απόβλητα που διατηρούνται σε ανοιχτό αέρα, εκτεθειμένα στις καιρικές συνθήκες, υφίστανται αλλαγές και τα επικίνδυνα και τοξικά στοιχεία που περιέχουν διεισδύουν στο έδαφος και το νερό.
Για χρόνια, η περιοχή στην κεντρική εύφορη κοιλάδα της Αλβανίας έχει πλήξει την υγεία των κατοίκων της, με υψηλά ποσοστά καρκίνου και γενετικών ανωμαλιών. Οι εκπομπές μολύβδου έχουν προκαλέσει εγκεφαλική ανεπάρκεια, ιδιαίτερα στα παιδιά, ενώ επίσης υπήρξαν γενετικά προβλήματα στα βοοειδή και τα πτηνά.
Οι βιομηχανίες χάλυβα επιμένουν ότι ακολουθούν τους κανονισμούς, αλλά ούτε αυτές ούτε η αλβανική κυβέρνηση απάντησαν στα αιτήματα του AFP για σχόλια. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η ρύπανση στην περιοχή του πρώην μεταλλουργικού συγκροτήματος του Ελμπασάν είναι καταστροφική. Εκτός από τα προβλήματα από τα παλιά εργοστάσια, πολλά από τα οποία κινδυνεύουν να καταρρεύσουν, υπάρχει επίσης ρύπανση από τα νέα εργοστάσια.
Τα επίσημα στοιχεία για τη ρύπανση του αέρα γύρω από το Ελμπασάν δεν υπάρχουν και η αξιολόγηση της ποιότητας του αέρα γίνεται από τα ίδια τα εργοστάσια. Οι αρχές και οι εταιρείες προσαρμόζουν τη «μυστική συνεργασία» τους με στόχο τη μείωση των εξόδων και όχι τη μείωση της ρύπανσης.
Η AFP παρατήρησε έναν καπναγωγό που εξέπεμπε μαύρο καπνό, αλλά όταν ήρθε ένα συνεργείο με drone, ο καπνός σταμάτησε ξαφνικά. Τα απόβλητα περιέχουν χρώμιο, νικέλιο, ψευδάργυρο και άλλα επικίνδυνα μέταλλα που καταλήγουν στο νερό, χύνονται στον κοντινό ποταμό που χρησιμοποιείται για άρδευση και καταλήγουν στα φρούτα και τα λαχανικά που καταναλώνουμε.
Η Αλβανία εξάγει επικίνδυνα και μη επικίνδυνα απόβλητα, καθώς δεν είναι σε θέση να τα διαχειριστεί η ίδια. Τον περασμένο Ιούλιο, 102 κοντέινερ γεμάτα απόβλητα στάλθηκαν στην Ταϊλάνδη για ανακύκλωση. Ωστόσο, όταν καταγγέλθηκε ότι τα απόβλητα υποτίθεται ότι ήταν τοξικά και δεν είχαν καταγραφεί ως τέτοια, επιστράφηκαν και παρέμειναν στην Αλβανία από τον Νοέμβριο.
Παρόλο που η Αλβανία έχει νόμο για την εξαγωγή επικίνδυνων και μη επικίνδυνων αποβλήτων, το πρόβλημα έγκειται στην έλλειψη ελέγχου των διαδικασιών και των εγγράφων. Η δημόσια εισαγγελία στο λιμάνι του Δυρραχίου έχει ξεκινήσει έρευνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης Απάτης (OLAF), ενώ τα αμφισβητούμενα τοξικά απόβλητα παραμένουν στην Αλβανία.
