Η Αλβανία καταργεί τα μετρητά – Κύμα επενδύσεων με μαύρο χρήμα

Ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα αιφνιδίασε την κοινή γνώμη, ανακοινώνοντας μια φιλόδοξη και ξαφνική πρωτοβουλία: την πλήρη κατάργηση της χρήσης μετρητών στην Αλβανία μέσα στην επόμενη πενταετία. Σύμφωνα με τον ίδιο, στόχος είναι μέχρι το τέλος της δεκαετίας, όλες οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές να πραγματοποιούνται αποκλειστικά ψηφιακά.

«Έχουμε μια νέα φιλοδοξία: μέχρι το τέλος αυτής της δεκαετίας, η Αλβανία να γίνει μια κοινωνία χωρίς μετρητά, όπου όλες οι συναλλαγές θα είναι ψηφιακές. Για να το πετύχουμε αυτό, απαιτείται μεγάλη προσπάθεια και ευρεία ευαισθητοποίηση. Δεν μας λείπει η τεχνολογία. Αν σχεδιάσουμε σωστά τον δρόμο και τον ακολουθήσουμε πιστά, αυτός ο στόχος είναι ρεαλιστικός και μπορεί να απαλλάξει τη χώρα από ένα τεράστιο φορτίο “σκόνης και αγκαθιών” της καθημερινής ζωής», ανέφερε ο Ράμα.

Ωστόσο, σήμερα δεν υπάρχει καμία χώρα στον κόσμο που να έχει καταργήσει ολοκληρωτικά τα μετρητά από την κυκλοφορία. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι η Σουηδία, η οποία από το 2007 έως το 2024 κατάφερε να μειώσει κατά 50% τη χρήση μετρητών, χωρίς να επιβάλει νόμο ή διοικητικό μέτρο. Παρ’ όλα αυτά, ούτε η Σουηδία έχει εξαλείψει πλήρως τα μετρητά και μάλιστα φέτος άρχισε να ενισχύει ξανά την παρουσία τους.

Σε συνέντευξή του τον Μάρτιο του 2025 στο περιοδικό The Banker, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Σουηδίας, Erik Thedéen, δήλωσε πως ο τραπεζικός τομέας της χώρας οφείλει να κινηθεί άμεσα για να διασφαλίσει την πρόσβαση στο φυσικό χρήμα και να επεκτείνει τις δυνατότητες πληρωμής με μετρητά.

«Πλέον πρέπει να σκεφτόμαστε τη βιωσιμότητα. Αν όλα καταρρεύσουν, πρέπει να έχουμε μετρητά», είπε χαρακτηριστικά.

Η ψηφιακή υπερεξάρτηση της σουηδικής οικονομίας την καθιστά ευάλωτη σε κυβερνοεπιθέσεις και ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε περιόδους κρίσεων – ακόμη και σε καιρό πολέμου. Αν λοιπόν ακόμη και προηγμένες κοινωνίες δυσκολεύονται να καταργήσουν τα μετρητά, τι προσπαθεί να πετύχει ο Έντι Ράμα;

Μια πρώτη απάντηση μπορεί να σχετίζεται με το μήνυμα που επιδιώκει να στείλει η κυβέρνηση στην αγορά.

Όταν ένα κράτος ανακοινώνει ότι σε πέντε χρόνια θα καταργήσει τα μετρητά, εκείνοι που διατηρούν μεγάλες ποσότητες φυσικού χρήματος – σε αποθήκες, χρηματοκιβώτια και «κάτω από το στρώμα» – σπεύδουν να το διοχετεύσουν στην οικονομία: είτε μέσω κατανάλωσης, είτε επενδύοντας σε ακίνητα ή επιχειρήσεις. Σε μια οικονομία με υψηλά ποσοστά παραοικονομίας, οργανωμένου εγκλήματος και διαφθοράς, τα «μαύρα» μετρητά υπολογίζονται σε τεράστια ποσά.

Αυτό σημαίνει ότι με την εξαγγελία του, ο Ράμα μπορεί να έχει πυροδοτήσει – έστω και σιωπηρά – ένα κύμα «ξεπλύματος» χρημάτων, αφού οι κάτοχοι μετρητών έχουν πλέον κίνητρο να τα εμφανίσουν, να τα επενδύσουν ή να τα ξοδέψουν πριν γίνουν άχρηστα το 2030.

Ο κατασκευαστικός τομέας αναμένεται να είναι ο πρώτος που θα δεχτεί αυτό το κύμα ρευστότητας, χωρίς να αποκλείονται και άλλοι κλάδοι. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι: ήταν αυτός ο πραγματικός στόχος του αλβανού πρωθυπουργού;

Τα τελευταία δεδομένα στον κλάδο των κατασκευών δείχνουν αντιφατικές τάσεις. Αν και οι τιμές συνεχίζουν να ανεβαίνουν, υπάρχουν ενδείξεις ότι η ζήτηση έχει αρχίσει να μειώνεται. Παράλληλα, πολλές από τις πολυώροφες πολυκατοικίες και «πύργους» που είχαν σχεδιαστεί για τα Τίρανα, έχουν μείνει στα χαρτιά, εμποδίζοντας το μεγαλόπνοο όραμα του Έντι Ράμα για την αισθητική της πρωτεύουσας. Είναι άραγε η επιβράδυνση της αγοράς ακινήτων ή γενικότερα της οικονομίας, αυτό που ώθησε τον Ράμα να ανακοινώσει αυτήν τη απότομη πρωτοβουλία για την εξάλειψη των μετρητών;

Εάν η αλβανική κυβέρνηση επιμείνει στο μήνυμα περί πλήρους κατάργησης των μετρητών μέχρι το 2030 και λάβει μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση, τότε αναμένεται ένα κύμα παράνομου χρήματος να εισρεύσει στην επίσημη οικονομία – λειτουργώντας σαν ένα είδος «άτυπης αμνηστίας» χωρίς θεσμική κατοχύρωση.

Οικονομικά, η εξαγγελία του Ράμα έχει ήδη σημαντικό αντίκτυπο: δίνει σήμα στους παραοικονομούντες, στους διεφθαρμένους, στους φοροφυγάδες και στους εγκληματίες να κινητοποιηθούν και να διοχετεύσουν τα «μαύρα» τους χρήματα στο σύστημα.

Ήταν αυτός ο σκοπός του αλβανού Πρωθυπουργού; Η απάντηση, πιθανόν, θα δοθεί στο μέλλον. Προς το παρόν, όμως, ένα είναι σαφές: όλοι όσοι έχουν τόνους μετρητών, καλούνται να τους «ξεφορτωθούν» όσο πιο γρήγορα μπορούν.