Μια λιγότερο γνωστή αλλά συναρπαστική σελίδα της ελληνικής διασποράς φωτίζει το βιβλίο «Η Ελληνική παρουσία στη Δυτική Αφρική» του ιστορικού και ερευνητή Αντώνη Χαλδαίου. Πρόκειται για μια διαδρομή που ξεκινά στα τέλη του 19ου αιώνα και φτάνει μέχρι τους Έλληνες που αναζήτησαν νέες επαγγελματικές ευκαιρίες στην περιοχή μετά την οικονομική κρίση.
Οι πρώτοι Έλληνες έμποροι εμφανίζονται στη Δυτική Αφρική γύρω στο 1880. Η παρουσία τους συνδέεται με την ίδρυση το 1879 στη Σιέρα Λεόνε της εταιρείας PZ από τον Σπαρτιάτη Γεώργιο Ζοχώνη και τον Σκωτσέζο Τζορτζ Πάτερσον.
Σταδιακά δημιουργήθηκαν ελληνικοί εμπορικοί πυρήνες στη Γκάνα, τότε Χρυσή Ακτή, στη Νιγηρία και στη Σιέρα Λεόνε, ενώ στη γαλλόφωνη Δυτική Αφρική ξεχώρισαν η Σενεγάλη και η Γουινέα. Λίγο πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο περισσότεροι από 300 Έλληνες εργάζονταν ως αντιπρόσωποι της PZ σε διαφορετικά σημεία της περιοχής, συμμετέχοντας κυρίως στο εμπόριο φοινικέλαιου και κακάο.
Ανάμεσα στις ξεχωριστές ιστορίες που έφερε στο φως η πολυετής έρευνα του Αντώνη Χαλδαίου βρίσκεται εκείνη της Σοφίας Κούππα. Το 1915, σε μια εποχή κατά την οποία η παρουσία γυναικών σε αντίστοιχες επιχειρηματικές θέσεις ήταν εξαιρετικά ασυνήθιστη, δραστηριοποιούνταν ως έμπορος στο Κονακρί της Γουινέας και εκπροσωπούσε μεγάλο εμπορικό οίκο.
Το ελληνικό αποτύπωμα διευρύνθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα. Επιχειρηματίες όπως ο Φλοιώνης, ο Θωμόπουλος και ο Μαυρίδης και αργότερα ο Ελληνοκύπριος Αναστάσιος Λεβέντης απέκτησαν σημαντική παρουσία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει ο ερευνητής, περίπου το 10% έως 15% της παραγωγής κακάο βρισκόταν κάποια περίοδο στα χέρια ελληνικών συμφερόντων, κυρίως μέσω της PZ και της εταιρείας Λεβέντη.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο σημειώθηκε νέο μεταναστευτικό κύμα, στο οποίο συμμετείχαν Έλληνες και Κύπριοι. Η παρουσία τους κορυφώθηκε περίπου τη δεκαετία του 1960, ενώ το 1959 ιδρύθηκε στο Λάγος της Νιγηρίας η πρώτη και μοναδική οργανωμένη ελληνική κοινότητα στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Αφρικής.
Την ίδια περίοδο καταγράφεται και ένα διαφορετικό ελληνικό επίτευγμα. Τον Μάρτιο του 1960 ο αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Κωνσταντίνος Δοξιάδης ανέλαβε τον σχεδιασμό της νέας πόλης Ακοσόμπο στην Γκάνα, στο πλαίσιο του προγράμματος εκσυγχρονισμού της χώρας μετά την ανεξαρτησία της.
Στη Νιγηρία, αρκετές επιχειρήσεις ελληνικών συμφερόντων που είχαν ξεκινήσει σε μικρότερη κλίμακα εξελίχθηκαν τις επόμενες δεκαετίες σε μεγάλες βιομηχανικές και εμπορικές μονάδες. Οι Έλληνες δραστηριοποιήθηκαν στις κατασκευές, στους αλευρόμυλους, στην εμφιάλωση, στη μεταλλουργία και στο εμπόριο, αφήνοντας οικονομικό αποτύπωμα δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με τον αριθμό τους.
Από τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 η ελληνική παρουσία άρχισε σταδιακά να περιορίζεται. Ωστόσο, η ιστορία δεν σταμάτησε εκεί. Τα τελευταία περίπου 20 χρόνια και ιδιαίτερα μετά την ελληνική οικονομική κρίση, μια νέα γενιά επιχειρηματιών στράφηκε προς χώρες της περιοχής χωρίς να διαθέτει απαραίτητα προηγούμενους οικογενειακούς δεσμούς με την Αφρική.
Σήμερα στην Γκάνα υπολογίζεται ότι δραστηριοποιούνται περίπου 100 Έλληνες, μεταξύ άλλων στον χώρο της εξυπηρέτησης και του εκτελωνισμού πλοίων, ενώ στη Νιγηρία η ελληνική επιχειρηματική δραστηριότητα εξακολουθεί να επικεντρώνεται κυρίως στη βιομηχανία και στο εμπόριο.
Από τους πρωτοπόρους εμπόρους του 1880 μέχρι τους σύγχρονους επαγγελματίες, η ελληνική παρουσία στη Δυτική Αφρική αποτελεί ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο της ιστορίας της Ομογένειας, που παρέμενε για δεκαετίες σχετικά άγνωστο στην Ελλάδα και πλέον καταγράφεται συστηματικά μέσα από την ιστορική έρευνα.
Α, ναι. Ξεχάσαμε κι αυτό το «έπος» των Γραικών. Πάντα μπροστά οι άνθρωποι, ειδικά όταν μυρίζει χρήμα.
Κοίτα να δεις! Ποιος να το φανταζόταν ότι οι δικοί μας, τόσο παλιά, στήνανε εκεί δουλειές; Μας έκρυβαν πολλά!
Οι οικονομικές αποστολές της διασποράς στην Αφρική, διαμόρφωσαν ένα πρώιμο δίκτυο επιρροής, χρήσιμο για ανάλυση. Ενδιαφέρουσα διάσταση.
Πάλι οι δικοί μας, παντού βρίσκονται. Άσε που θα τους κατηγορήσουν και για αποικιοκρατία τώρα. Για να δούμε.