650 μέτρα μέσα στον βράχο | Η ναυτική στοά του Χότζα στο Πόρτο Παλέρμο και το σχέδιο μετατροπής της σε μουσείο

IMG 1015

Πίσω από το εντυπωσιακό τοπίο του Πόρτο Παλέρμο, στην περιοχή της Χειμάρρας, κρύβεται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κατάλοιπα της στρατιωτικής απομόνωσης της Αλβανίας. Μια τεράστια ναυτική στοά, λαξευμένη στον βράχο και προσβάσιμη από τη θάλασσα, διατηρεί μέχρι σήμερα το αποτύπωμα της εποχής του Ενβέρ Χότζα, όταν η καχυποψία απέναντι στον έξω κόσμο μετατρεπόταν σε οχυρώσεις, καταφύγια και απαγορευμένες ζώνες.

Η εγκατάσταση περιγράφεται συχνά ως «υποθαλάσσια βάση». Ακριβέστερα, πρόκειται για υπόγειο ναυτικό καταφύγιο με θαλάσσια είσοδο, κατασκευασμένο μέσα στον παράκτιο ορεινό όγκο. Με μήκος περίπου 650 μέτρων και ύψος που αναφέρεται στα 12 μέτρα, η στοά επέτρεπε την απόκρυψη και προστασία σκαφών κάτω από τη φυσική κάλυψη του βουνού. Η είσοδος από τον κόλπο αποτελούσε το πέρασμα από την ανοιχτή θάλασσα σε έναν ελεγχόμενο στρατιωτικό χώρο. 

Η κατασκευή άρχισε στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και εξελίχθηκε σε πολυετές έργο. Ακαδημαϊκή μελέτη για τη στρατιωτική αρχιτεκτονική της Αλβανίας περιγράφει εργασίες που διήρκεσαν περισσότερο από δεκαπέντε χρόνια, με συμμετοχή στρατιωτών και μηχανικών, μεταξύ αυτών και ανθρώπων που υπηρετούσαν τη θητεία τους. Πίσω από το μέγεθος της εγκατάστασης βρισκόταν επομένως μια μακρόχρονη κινητοποίηση ανθρώπινου δυναμικού και κρατικών πόρων. 

Το γεωπολιτικό υπόβαθρο εξηγεί την επιλογή. Μετά τη ρήξη με τη Σοβιετική Ένωση, το καθεστώς Χότζα στράφηκε προς την Κίνα, αναζητώντας στρατιωτική και τεχνική υποστήριξη. Η δημιουργία του καταφυγίου συνδέεται με αυτή τη συνεργασία, ενώ η ολοκλήρωσή του συνεχίστηκε με αλβανικά μέσα μετά τη διακοπή της κινεζικής βοήθειας. Η διαδοχική απομάκρυνση από τους συμμάχους ενίσχυε μια αμυντική αντίληψη που αντιμετώπιζε σχεδόν κάθε εξωτερικό παράγοντα ως πιθανή απειλή. 

Η ονομασία «σήραγγα υποβρυχίων» έχει επικρατήσει και χρησιμοποιείται πλέον στην επίσημη παρουσίαση του χώρου. Ωστόσο, οι περιγραφές για την ακριβή επιχειρησιακή αξιοποίησή του διαφέρουν, με ορισμένες να αναφέρονται και σε μικρότερα πολεμικά σκάφη. Η διάκριση έχει σημασία για την ιστορική παρουσίαση της βάσης, ιδιαίτερα εφόσον προχωρήσει η μετατροπή της σε επισκέψιμο χώρο. 

Σήμερα, ο σχεδιασμός προβλέπει μουσείο αφιερωμένο στον Ψυχρό Πόλεμο και στην ιστορία της εγκατάστασης. Ο διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός, με πρωτοβουλία των αλβανικών υπουργείων Άμυνας και Τουρισμού, Πολιτισμού και Αθλητισμού, περιλαμβάνει την επανάχρηση των παλαιών στρατώνων. Στις προβλεπόμενες λειτουργίες εντάσσεται ακόμη και η δυνατότητα διαμονής επισκεπτών για μία ή περισσότερες ημέρες μέσα στις υποδομές της πρώην βάσης.

Ο σχεδιασμός αφορά προστατευόμενη περιοχή και συνδέει τη στοά με το κάστρο του Πόρτο Παλέρμο, τους μικρούς όρμους και το γύρω τοπίο. Παράλληλα, τμήμα του συγκροτήματος προβλέπεται να εξακολουθήσει να χρησιμοποιείται περιοδικά από το αλβανικό Πολεμικό Ναυτικό. Συνεπώς, η προοπτική δημόσιας πρόσβασης συνυπάρχει με τη διατήρηση στρατιωτικής δραστηριότητας. 

Η ιδέα της μουσειακής αξιοποίησης έχει πάντως παρελθόν. Ήδη από το 2010, το αρχιτεκτονικό γραφείο της Elisabetta Terragni είχε εκπονήσει πρόταση με τίτλο «Πανόραμα του Ψυχρού Πολέμου», σε συνεργασία με τους Jeffrey Schnapp και Daniele Ledda. Ο σημερινός διαγωνισμός επαναφέρει, επομένως, μια συζήτηση που παραμένει ανοιχτή εδώ και χρόνια. 

Για την κυβέρνηση Ράμα, το ουσιαστικό κριτήριο θα είναι η εφαρμογή. Χρειάζονται διαφάνεια στις παρεμβάσεις, προστασία του παράκτιου περιβάλλοντος και σαφείς όροι πρόσβασης. Η ιστορία ενός κλειστού στρατιωτικού χώρου απαιτεί τεκμηρίωση και δημόσιο έλεγχο σε κάθε στάδιο της αξιοποίησής του.

Στη Χειμάρρα, ένας τέτοιος τόπος μνήμης οφείλει να αναδεικνύει και το ανθρώπινο κόστος της εποχής που τον δημιούργησε. Οι εντυπωσιακές διαστάσεις της στοάς μπορούν να προσελκύσουν το βλέμμα. Η αξία του μελλοντικού μουσείου θα κριθεί από το πόσο καθαρά θα εξηγεί την ιστορία πίσω από τον βράχο.

Μοιράσου το
2 σχόλια
  • Είχαν φτιάξει κρυψώνες για φόβο. Τώρα θα μπαίνουμε με εισιτήριο για φωτό. Τελικά, όλα γίνονται θέαμα.

Αφήστε μια απάντηση

Το σχόλιο θα ελεγχθεί πριν τη δημοσίευση του.