Greece-Albania relations in the 1980s and Metropolitan Sebastianos

Με τις σχέσεις Ελλάδας και Αλβανίας από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 ως τις αρχές της δεκαετίας του ’90, θα ασχοληθούμε στο σημερινό μας άρθρο, ελπίζοντας ότι θα ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα και για μερικά επιμέρους ζητήματα, που όμως έχουμε δει σε σχόλια αναγνωστών, απασχολούν ευρύτερα την κοινή γνώμη. Παράλληλα, θα ασχοληθούμε και με τον αοίδιμο Μητροπολίτη Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης Σεβαστιανό, ο οποίος λειτουργούσε ως ένας άτυπος αρχηγός των Βορειοηπειρωτών και θα δούμε κατά πόσες ενέργειές του ήταν αποτελεσματικές ή ατελέσφορες.

Να σημειώσουμε εδώ, ότι σχεδόν όλα τα στοιχεία, προέρχονται από το βιβλίο του Διδάκτορα Ιστορίας του ΑΠΘ Σταύρου Γ. Ντάγιου “ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΙΑ 50 ΧΡΟΝΙΑ ΑΜΟΙΒΑΙΑΣ ΔΥΣΠΙΣΤΙΑΣ”, εκδόσεις LITERATUS 2015. Ευχαριστούμε θερμά τον κύριο Ντάγιο για την άδεια που μας παραχώρησε να χρησιμοποιήσουμε στοιχεία από το βιβλίο του. Κάποια στοιχεία, που βλέπουν για πρώτη φορά, πιθανότατα, το φως της δημοσιότητας, είναι γνωστά σε μας λόγω καταγωγής από το ακριτικό Πωγώνι του νομού Ιωαννίνων.

Η έκθεση Αβέρωφ (1945) και η δημοσίευσή της το 1978

Ο Ευάγγελος Αβέρωφ Τοσίτσας (1910-1990), γεννήθηκε στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας, καταγόταν όμως από την ιστορική οικογένεια του Μετσόβου. Από το 1946, που εκλέχθηκε για πρώτη φορά βουλευτής Ιωαννίνων, ως τον θάνατό του, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ελληνική πολιτική σκηνή. Από το 1974 ως το 1981, διετέλεσε Υπουργός Εθνικής Άμυνας και από το 1981 ως το 1984, υπήρξε πρόεδρος της Ν.Δ. Όταν το περιοδικό “Αντί” σε δύο τεύχη του (105, 12/8/1978 και 107, 9/9/1978), δημοσίευσε μια (ετεροχρονισμένη) έκθεσή του για το Βορειοηπειρωτικό (Πα/225/3-2-1945, της 3ης Φεβρουαρίου 1945), την οποία είχε στείλει από τη Ρώμη προς το ΓΕΣ, υπό την ιδιότητά του ως “κατ’ απονομήν” επικούρου υποπλοιάρχου ΠΝ που υπηρετούσε τότε στην Ιταλία στη Διασυμμαχική Επιτροπή (Ελληνική Υποεπιτροπή Εκτοπισθέντων Προσώπων), ξέσπασε σάλος, καθώς υιοθετούσε πολλές από τις αλβανικές θέσεις για τη Βόρειο Ήπειρο και μάλιστα σε μία εποχή, στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που η χώρα μας σκόπευε να θέσει θέμα Βορείου Ηπείρου στις διεθνείς διασκέψεις που θα ακολουθούσαν. Ας δούμε μερικά αποσπάσματα της έκθεσης αυτής “… οι ελληνόφωνοι της Αλβανίας, αποτελούν μια μικρή διεσπαρμένη μειοψηφία, μία αναλογία μικρή, αποκλείουσα την εθνικολογικήν βάσιν των διεκδικήσεών μας… Υπάρχουν πολλοί Έλληνες της Βορείου Ηπείρου, οι οποίοι με φανατισμό μάλιστα, υπεστήριζαν ότι μόνον η γλώσσα τους είναι ελληνική, ενώ οι ίδιοι αισθάνονται σαν γνήσιοι Αλβανοί… Το ελληνόφωνον στοιχείον της Αλβανίας, όχι απλώς δεν καταπιέζεται, αλλά και ουδόλως επιθυμεί την ένωσιν με την Ελλάδα….

According to the Albanians, the Orthodox of Southern Albania (Northern Epirus), who have the Greek mother tongue, number 26-30 thousand souls.

According to our colleagues who know the facts, they amount to 60 thousand souls... Greece risks being characterized as a country with stubborn imperialist ambitions if it continues to claim Northern Epirus, even if it were granted to us by our great allies."

Of course, the publication of this report caused very strong reactions. E. Averoff initially stated in a letter that he could not find this report in his archives, but later emphasized that he had compiled it himself from information he had collected from Albanians…

The Northern Epirus associations described this document as despicable and treacherous, while Averof was described as a liar, cynic, opportunist and ruthless public figure, an instrument of the English and the Albanians, and his report as false and misleading.

In this report, they emphasized that the Greek element of Northern Epirus was betrayed, slandered, and insulted, while the American expatriates emphasized that it negatively influenced the entire post-war policy of Greece in Northern Epirus.

The former president of POAK(A) (Panepirotic Federation of America and Canada), Vasilis Fotos, described Averof as “cold, indifferent and callous towards the drama of the people of Northern Epirus, a gravedigger of national rights, disrespectful towards the sacrifices and tireless struggles of the people of Northern Epirus to shake off the foreign yoke”. Fotos considered the report a vile lie which “not even the most fanatical Albanian would dare to write”.

The newspaper “National Herald” hosted an interview with Panagiotis Sili (30/8/1978), a Northern Epirote who had “escaped” from Albania, who accused Averoff of everything he mentioned in the report being false and unfounded. The issue had been brought to Parliament by the then MP for Heraklion of the EDIK party, Konstantinos Bandouvas.

Δεν γνωρίζαμε την έκθεση Αβέρωφ και μας προκάλεσαν δυσάρεστη έκπληξη, όσα διαβάσαμε σ’ αυτή. Ο Σταύρος Ντάγιος γράφει:

“Είναι προφανές ότι η έκθεση του Αβέρωφ δεν είναι αντικειμενική, αλλά ούτε και πατριωτική και, ασφαλώς, έπαιξε ρόλο στις επιλογές της εξωτερικής πολιτικής της Ελλάδας. Το έγγραφο αυτό προκάλεσε και εξακολουθεί να προκαλεί ερωτηματικά και αγανάκτηση στον βορειοηπειρωτικό ελληνισμό για έναν πολιτικό ο οποίος άσκησε επί σειρά χρέη υπουργού Εξωτερικών και χειρίστηκε αποκλειστικά τα ελληνοαλβανικά.

Οι ελληνοαλβανικές σχέσεις τη δεκαετία του 1980

Ο Τίτο, ηγέτης της ενωμένης Γιουγκοσλαβίας, το 1978 σε μία ολιγόλεπτη τηλεοπτική του συνέντευξη, εμφανίστηκε ασθενής και καταβεβλημένος. Δήλωσε ότι θα διαψευστούν οικτρά όσοι προβλέπουν διάλυση της Γιουγκοσλαβίας μετά τον θάνατό του, καθώς η χώρα του ήταν μεγάλη, εξοικειωμένη με τους πολέμους και είχε στρατό από 8.000.000 ένοπλους άνδρες, που μπορούσαν να αποκρούσουν κάθε εισβολή από τη Σοβιετική Ένωση. Βέβαια, δεν φανταζόταν ότι ο εχθρός βρισκόταν στη Δύση και όχι στον Βορρά…

Στις 4 Μαΐου 1980, ο Τίτο πέθανε σε ηλικία 88 ετών. Τον Δεκέμβριο του 1980, η Πολωνία προκαλούσε τριγμούς στο ανατολικό μπλοκ, καθώς εργάτες, αγρότες και φοιτητές ενώθηκαν στο κίνημα του Λεχ Βαλέσα και αμφισβήτησαν ανοιχτά το κρατικό καθεστώς.

Απ’ τον Ιούλιο του 1978, είχαν διαρραγεί οι σχέσεις Αλβανίας-Κίνας. Η ασιατική χώρα, ανέστειλε την οικονομική και στρατιωτική βοήθεια προς την Αλβανία και ανακάλεσε τους ειδικούς που είχε στείλει σ’ αυτή και ήταν περισσότεροι από 500 άτομα.

Τον Μάρτιο του 1981, ξέσπασαν εκτεταμένες αλυτρωτικές ταραχές στο Κόσοβο, που αποτελούσαν το πρελούδιο για ότι θα ακολουθούσε. Το Βελιγράδι, κατηγορούσε ευθέως τα Τίρανα, ότι βρίσκονται πίσω τις ταραχές αυτές. Άλλωστε από τη δεκαετία του ’60, Αλβανοί μυστικοί πράκτορες δρούσαν στο Κόσοβο και Γιουγκοσλάβοι πράκτορες στην Αλβανία.

Η εσωτερική κατάσταση στην Αλβανία, σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, ήταν τραγική. Ο Χότζα εφάρμοζε το πιο σκληρό σταλινικό και δογματικό πρότυπο και στην οικονομία το πιο αντιπαραγωγικό, ενώ η χώρα του παρέμενε ερμητικά απομονωμένη απ΄τον υπόλοιπο κόσμο.

Μεχμέτ Σέχου, πρωθυπουργός Αλβανίας

On December 17, 1981, Mehmet Sehu, Prime Minister of Albania, committed suicide according to the official version. However, the subsequent arrest of his wife and other relatives, the persecution of his close associates, and his posthumous proclamation as “one of the most dangerous traitors and enemies of his country” probably confirm the speculation that Sehu was murdered on Hoxha’s orders…

On October 18, 1981, Andreas Papandreou's PASOK came to power. The then Prime Minister of Albania, Sechos, sent a warm telegram of congratulations to his Greek counterpart, in which he described PASOK's rise to power as a "good opportunity". The appointment of Epirus native Karolos Papoulias as Deputy Minister of Foreign Affairs and the assignment of Hellenic-Albanian issues to him created additional hopes.

In a meeting with the Albanian ambassador to Athens, Xenophon Nousi, he requested the opening of the Kakavia border post, while Nousi requested the lifting of the embolem. K. Papoulias stressed that “for the time being”, the Greek government was unable to take such an action because it would provoke public opinion.

In February 1984, on the occasion of the 70th anniversary of the declaration of independence of Northern Epirus, a mass rally and a grand march towards the Albanian embassy were held in Athens, with a young woman crucified (allegorically for Northern Epirus).

At the same time, Northern Epirus organizations (KEBA and SFEBA) organized gatherings and rallies.

Also, political refugees from Albania and Northern Epirus residents went on a hunger strike opposite the Albanian embassy, causing a sharp deterioration in relations between the two countries.

The visit of the Albanian Deputy Foreign Minister Muhamet Kapllani to Athens in June 1984 had no substantial results. In December 1984, Karolos Papoulias, now Deputy Foreign Minister, visited Tirana.

He also went To berat, Gjirokastra and saranda. The Greek Delegation laid a wreath at premet, On hill 731, Where fierce battles with the Italians had taken place in 1941.

On January 12, 1985, in the presence of 4,000 Greek and Albanian citizens, the Kakavia border crossing was opened. The opening, however, was formal, until 1981. In 1985, 1,326 Greeks visited Albania, in 1986 4,718 and in the first seven months of 1987, 5,447. On the contrary, in 1980, 7 people from Albania had visited Greece, in 1983 42 people, in 1984 87 people, in 1985 301, in 1986 535 and in the first seven months of 1987, 522.

Στις 28 Αυγούστου 1987 με “πράξη” του Υπουργικού Συμβουλίου, η ελληνική κυβέρνηση ήρε τον νόμο περί εμπολέμου και αποχαρακτήρισε την Αλβανία ως εχθρικό κράτος, αφού η συντήρηση της “παράδοξης” αυτής πράξης αποτελούσε τροχοπέδη στην ταχύτερη και ανεμπόδιστη πρόοδο και ανάπτυξη των σχέσεων των δύο χωρών. Το γεγονός αυτό, προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στην Ελλάδα. Ο τότε αρχηγός της ΝΔ και επικεφαλής της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, χαρακτήρισε πράξη εθνικής μειοδοσίας την άρση του εμπολέμου, η οποία δεν δεσμεύει τον ελληνικό λαό που θα συνέχιζε την αμέριστη συμπαράστασή του προς τους δοκιμαζόμενους Βορειοηπειρώτες αδελφούς.

Meanwhile, on April 11, 1985, Enver Hoxha had died. His successor, Ramiz Alia (1925-2011), his collaborator and relative by marriage, turned out to be “too little”. On July 2, 1990, thousands of Albanians sought political asylum in Western embassies. The newspaper Bashkimi called them hooligans! In December 1990, students in Albania revolted. They were joined by the miners of Valia, who were demanding the end of the communist regime.

In a hurry, the 5th plenary session of the Central Committee of the Communist Party of Albania, in an extraordinary session, decided to allow the establishment of independent political formations. On December 14, 1990, the first opposition party in Albania was founded. The Democratic Party, led by Sali Berisha, won the elections of March 22, 1992, putting an end to the long rule of communism in Albania.

Metropolitan Sebastian

Of course, the situation of the Greek minority in Albania did not improve much in the 1980s. Persecutions, imprisonments, electric wires at the borders and villagers working in the fields, under the watchful eye and weapons of Albanian soldiers (Pogoni, Kakavia, etc.)

Στις 10/7/1981, πέθανε στις αλβανικές φυλακές Μπουρελίου ο Γιάννης Κόλλιας από την Κουλουρίτσα της Δρόπολης. Εξέτιε ποινή φυλάκισης 15 ετών, από τις 10/3/1979, γιατί σύμφωνα με καταγγελία πράκτορα της μυστικής υπηρεσίας Sigurimi, έκανε τον σταυρό του! Το σώμα του δεν δόθηκε στους δικούς του για να ταφεί, επειδή όπως τους είπαν οι Αλβανοί, έπρεπε πρώτα, ο νεκρός να εκτίσει την ποινή του!!! Το 1987,Αλβανοί συνοριοφύλακες σκότωσαν στο Αργυρόκαστρο τον Σπύρο Κόκκολη και έδεσαν το άψυχο σώμα του σε τρακτέρ για παραδειγματισμό…

Την 1/10/1989 τα αδέλφια Γιώργος, Κώστας, Τάκης και Οδυσσέας Πράσσος, από το χωριό Πέπελη της Β. Ηπείρου, με γνωστό και στους Πωγωνήσιους μοναστήρι, προσπαθούσαν να διαφύγουν στην Ελλάδα. Συνελήφθησαν όμως κοντά στο χωριό Γριάσδιανη. Ξυλοκοπήθηκαν ανηλεώς, δέθηκαν απ’ τον λαιμό με τριχιά, δέθηκαν σε τρακτέρ και περιφέρονταν στους δρόμους, υποχρεώνοντας τους απλούς πολίτες να τους χτυπάνε. Δύο από τα τέσσερα αδέλφια, έχασαν τη ζωή τους…

Τη δεκαετία του 1980, ηγετική θέση στον βορειοηπειρωτικό αγώνα, από το ελληνικό βέβαια έδαφος, ανέλαβε ο Μητροπολίτης Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης Σεβαστιανός. Γεννήθηκε στα Καλογριανά Καρδίτσας στις 20 Ιουνίου του 1922. Το κοσμικό του όνομα ήταν Σωτήριος Οικονομίδης. Φοίτησε στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Από το 1957 ως το 1967, διετέλεσε ιεροκήρυκας της Μητρόπολης Ιωαννίνων. Το 1967, εκλέχθηκε Μητροπολίτης Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης. Το 1982, ίδρυσε τη Συντονιστική φοιτητική Ένωση Βορειοηπειρωτικού Αγώνα (ΣΦΕΒΑ), την οποία στη συνέχεια ενίσχυσε οικονομικά. Το 1983, απευθύνθηκε στις Μεγάλες Δυνάμεις, ζητώντας τη βοήθειά τους για το Βορειοηπειρωτικό. Καταδίκαζε τις ενέργειες Παπούλια, ενώ ο ραδιοφωνικός σταθμός της Μητρόπολης από την Κόνιτσα, εμψύχωνε τους ομογενείς στη Β. Ήπειρο. Το 1984, επισκέφθηκε τις Η.Π.Α. για να προβάλλει τις θέσεις του ως «μικρός εθνάρχης της Βορείου Ηπείρου», όπως τον αποκαλούσε η ΠΟΑΚ. Δήλωνε («Καθημερινή», 1/10/1984), ότι δέχεται μόνο τη μεταφορά της έδρας της Μητρόπολής του, από την Κόνιτσα στο Αργυρόκαστρο. Παράλληλα, τέθηκε θέμα ασφάλείας του, καθώς υπήρχαν πληροφορίες ότι Αλβανοί πράκτορες είχαν εντολή να τον δολοφονήσουν, κάτι που ο Χότζα διέψευσε κατηγορηματικά. Επισκέφθηκε το Αμερικανικό Κογκρέσο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, καταγγέλλοντας τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων των Βορειοηπειρωτών. Το 1987, ίδρυσε τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Βορειοηπειρωτικού Αγώνα (ΠΑΣΥΒΑ), με έδρα την Κόνιτσα.

Στο ακριτικό χωριό Ζάβροχο του Πωγωνίου, φρόντισε να υψωθεί ένας τεράστιος μαρμάρινος σταυρός για να τον βλέπουν οι Βορειοηπειρώτες. Ο σταυρός φωτιζόταν στη διάρκεια της νύχτας και υπάρχει μέχρι σήμερα. Στο ίδιο χωριό, τοποθέτησε μεγάφωνα, για να ακούνε οι «σκλαβωμένοι αδελφοί μας στη Β. Ήπειρο», όπως έλεγε, τις θείες λειτουργίες, ιδιαίτερα τη λειτουργία το βράδυ της Ανάστασης. Μετά το άνοιγμα των συνόρων, αγωνίστηκε για την παραμονή των Βορειοηπειρωτών στις εστίες τους. Κομμουνιστικά σωματεία και οργανώσεις του ΠΑΣΟΚ στην Κόνιτσα τον αποκαλούσαν «εγκληματία ρασοφόρο» και ο «Ριζοσπάστης», «άγιο του μίσους». Η «Ελευθεροτυπία» χαρακτήριζε τις διαδηλώσεις των Βορειοηπειρωτών «πεζοδρομιακή οχλαγωγία». Ο Σεβαστιανός, απεβίωσε στις 12 Δεκεμβρίου 1994 και τάφηκε στην Ιερά Μονή Μολυβδοσκέπαστου Κονίτσης. Ανδριάντας του βρίσκεται στην Κόνιτσα και προτομή του στην Αθήνα.

Sources: STAVROS G. DAGIOS, "GREECE AND ALBANIA" 50 YEARS OF MUTUAL DISTRUST", lITERATUS Publications 2015. VAS. GEORGIOU, "NORTHERN EPIRUS, the ongoing NATIONAL TRAGEDY", E. RIGA PUBLICATIONS.

Michalis Stoukas – protothema.gr