The Vlach-speaking Greeks in the Villages of Pogoni – A look back at their lives

THE CHRONICLE OF A HARMONIOUS COEXISTENCE

(Retrospection on the life of the Vlachs of the village of Schoriades).

Referring to the many historical sources from modern historical scholars, but also from many Byzantine scholars and travelers, the conclusion is that the Vlach-speaking populations of Pindos and Northern Epirus, of which our Vlachs are a branch, are local archaic tribes with a Latinized linguistic idiom. Just as happened with many other peoples during the Roman Empire from the Iberian Peninsula to the Carpathian Mountains.

Το βρετανικό υποβρύχιο από τον Β’ Παγκόσμιο που βρέθηκε πρόσφατα στο Ικάριο Πέλαγος (ΒΙΝΤΕΟ)

Στην καθημερινή λαϊκή συνείδηση τον όρο “βλάχος”, πολλές φορές τον συναντούμε ως συνώνυμο του απολίτιστου και άξεστου χωρικού επαρχιώτη. Δεν ευσταθεί ώμος ο συγκεκριμένος χαρακτηρισμός αν ρίξουμε μια γρήγορη ματιά, όχι πολύ μακριά στο χρόνο, αλλά στις αρχές το 18-ου αιώνα. Στις πατροπαράδοτες περιοχές που βιώνουν, με πρωταγωνιστές τους ίδιους τους βλάχους, έχουμε μία έκρηξη πολιτισμού και των ελληνικών γραμμάτων με αποκορύφωση αυτό που λέμε «το φαινόμενο της Μοσχόπολης». Χτίζουν σχολεία, εκκλησίες, αναπτύσσουν το εμπόριο και τέχνες , φτιάχνουν το πρώτο τυπογραφείο στα Βαλκάνια και ευεργετούν Μέγαρα παντού όπου φτάνουν οι παροικίες και η δράση τους. Ακόμα και σήμερα η Βιέννη, η Αθήνα, καμαρώνουν με τα καμώματα τους. Τα καραβάνια των Βλάχων φτάνουν μέχρι το Δυρράχιο, τη Βουδαπέστη, τη Βιέννη, την Κωστάντζα και μέχρι την μακρινή Οδυσσό, μεταφέροντας μαζί με τα εμπορεύματα τους και Ελληνικό πολιτισμό. Η καταστροφή της Μοσχόπολης το 1769 και άλλων κέντρων, και αυτών που ακολούθησαν, από της βίαιες οθωμανικές και συνεργάσιμες με αυτούς σκοταδιστικές δυνάμεις της εποχής, προκάλεσαν το σκόρπισμα των κατοίκων τους σε διάφορες περιοχές. Ένα κομμάτι από αυτούς θα υποδυθεί στην νομαδική ζωή ασχολούμενοι κατά κύριο λόγο με την κτηνοτροφία. Ακριβώς μέρος αυτών αποτελούν και οι βλάχοι που καταμεσής του προηγούμενου αιώνα θα εγκατασταθούν μόνιμα πια και στο χωριό μας, αλλά με πολύ παλιότερες προ υπάρχουσες σχέσης.

Let's stop rummaging through the closets of history and take a quick look at the folklore and musical tradition of our country.

Even a simple person without a complete knowledge of the history and ethnological origin of the Vlach tribe, just a glance at the folk and folklore tradition is enough to draw some conclusions. Who among us has not heard and sung old folk songs such as:

"On the embroidered table cloth, baby Vlach, nightingales are singing, and baby Vlach birds are singing."

"On a little hill sat a Vlach girl and the Vlach from beyond was saying with what flute"

"A Vlach woman washes in the river, another Vlach woman asks her. Vlach woman, your knife is hanging, and your apron is getting dirty."

"The Vlachs went out to the mountains, and the Vlach girls came out too. They put the calf in their hair, one by one, the coins."

"The five Vlachs were taken by the sheep, From inside the strouga, Vlach tselingopoula."

I could list countless such songs. An element, such as the Vlach song, with such a strong presence and sung a thousand times in the musical tradition of a people, cannot be considered merely foreign, imported and different.

The folklore of our land is therefore a small sample of the many shared history, coexistence and symbiosis of the vlach tribe with the other greek tribes of our land.

Η γεωγραφική τοποθεσία του χωριού μας στην περιφέρεια της ιστορικά φυσικής παρουσίας και διαβίωσης της φυλής των Βλάχων γύρο από τον όγκο της Πίνδου και των γύρο περιοχών και στο επίκεντρο της διαδρομής μετακίνησης τους από τα θερινά λιβάδια προς τα χειμαδιά και αντιθέτως, το καθιστούσαν ανέκαθεν σημαντικό πόλο έλξης. Ένα από τα δύο μεγάλα περάσματα των κοπαδιών απάνω από τον όγκο της Νεμέρτσικας με κατεύθυνση τον Γράμμο και τα βουνά της Κορυτσάς, εκτός τον αυχένα του Δέμπελι, ο αυχένας του Αγκαθάκι, βρίσκεται ακριβώς πάνω από το χωριό Σχωριάδες.Τα πλούσια βοσκοτόπια, λιβάδια και δάση γύρω του, ήταν στις προτιμήσεις των κτηνοτρόφων βλάχων που τα μισθώνανε έναντι αμοιβής στην κοινότητα μας.

Στα τέλη της δεκαετίας του-20 ο μεγάλο τσέλιγκας Μίτε (Δημήτρης) Μεντής εκδηλώνει το ενδιαφέρον για μόνιμη εγκατάσταση στο χωριό μας.

Όπως διηγούνταν ο γιος του Σπύρος Μεντής ,” Ψάχναμε να αγοράσουμε ένα σπίτι σε κάποιο από τα χωριά Πολύτσανη ή Σχωριάδες”. Τότε οι πρόκριτοι του χωριού μας του προτείνουν να αγοράσει το αρχοντικό της οικογένειας Μπεκιάρη που προσφέρονταν προς πώληση. Έτσι εγκαθίσταται μόνιμα στο χωριό μας, αγοράζει χωράφια, χτίζει στάβλους και εξελίσσεται σε σημαντικός οικονομικός παράγοντας του τόπου. Παντρεύει τον μεγάλο γιο του Νάσιο με κοπέλα του χωριού, την Χαριτίνη Βαγγέλη και εντάσσεται πλήρες στην κοινωνική ζωή του χωριού. Δεν έπαψε όμως να ξεχειμωνιάζει τα κοπάδια του, συνεταιριζόμενος και με ντόπιους κτηνοτρόφους στο Βούρκο και τα Εξαμίλια. Οι προ υπάρχουσες σχέσης της κοινότητας μας με την κοινότητα των Βλάχων αποδεικνύεται και από τη μαρτυρία του γέρου Λεωνίδα Πότση, εγκατεστημένος πια στην Κούταλη της Πρεμετής, θυμούνταν με κάθε λεπτομέρεια όλους τους παλιούς γέροντες του χωριού , λόγο το ότι κάθε καλοκαίρι η οικογένεια του ενοικίαζε τα βοσκοτόπια της Πάρας και της Παραπούλας. Ακόμα και σήμερα υπάρχει ένα σημείο στην Παραπούλα που το λένε “Τα κονάκια των Βλάχων”. Από τη μία και μοναδική συνάντηση με τον μπάρμπα Λεωνίδα (ήταν παππούς της συζύγου μου), θυμάμαι τον εξής διάλογο σε άψογα ελληνικά από τον ίδιο: Είναι τυχερά τα εγγόνια μου που μεγαλώνουν στης Σχωριάδες, μου είπε κάποια στιγμή.(Ο μπάρμπα Λεωνίδας είχε πολλά παιδιά και εγγόνια διάσπαρτα στη Λουντζιριά, Πρεμετή, Κορυτσά, και μέχρι το Ελμπασάν) Μα γιατί, του απάντησα εγώ. Εσείς εδώ είστε σε καλύτερη οικονομική κατάσταση. Κούνησε το κεφάλι του και μου απάντησε: Γιατί εκεί είναι πιο κοντά με τις ρίζες . Και οι ρίζες μας παιδί μου είναι ελληνικές.

Years later, Kitas (Christos) Foukis would also settle permanently in the village, marrying a local girl, Eleni Naka.

In 1956, with the decision of the then government to abandon the nomadic life and to settle permanently and stably all the Vlachs, other families came, such as the brothers Vasilis, Loukas and Rakos Mentis, Christos Markos, Konstantinos Thymios, Konstantinos Potsis and Christos Dimas. Most of them were relatives. For a while, the Germotsis family also settled there, but later they would move elsewhere.

All of them were homemakers, hardworking, cooperative, Peaceful, hospitable and deeply religious people.

Αρχικά οι αρχές του χωριού τους τακτοποιούν σε διάφορα κενά σπίτια. Αργότερα κάποιοι ή τα αγοράσαν από τους πρώην ιδιοκτήτες ή κατασκεύασαν δικά τους σπίτια. Κατά κύριο λόγο όλοι τους ασκούσαν το επάγγελμα του κτηνοτρόφου ή του αγωγιάτη (καρβανιάρη). Από την πρώτη στιγμή εντάσσονται στο νέο ιδρυθέντα συνεταιρισμό παραχωρώντας σε αυτών το μεγαλύτερο μέρος της ζωικής τους περιουσία. Εννοείτε από αυτά που τους είχαν μείνει από την κατάσχεση της μεγάλης περιουσίας που είχε εφαρμόσει το νέο διακυβερνητικό σύστημα τα πρώτα χρόνια μετά το 1945.

Υπάρχουν αρκετά δείγματα της γρήγορης και πλήρης ένταξης της κοινότητας των Βλάχων στη κοινωνική ζωή του χωριού και της απόλυτης ταύτισης τους με τον ντόπιο πληθυσμό. Από την πρώτη στιγμή όλα τα βλάχικα παιδιά συνδέονται με τον θεσμό του Βλάμη με ένα αντίστοιχο παιδί του χωριού. Αναπτύσσονται πολλές κουμπαριές και, το πιο σημαντικό , συντελούνται πολλοί μικτή γάμοι. Το τελευταίο είναι ένα φαινόμενο που έρχεται σε αντίθεση με τον κλειστό χαρακτήρα της φυλής και το πατροπαράδοτο έθιμο να παντρεύονται μέσα για μέσα και του αρραβωνιάσματος των παιδιών από την κούνια. Εκτός από τούς προ αναφερθέντες σήμερα αριθμούνται πάνω από είκοσι μικτοί γάμοι στο χωριό μας. Από τα μικρά μου χρόνια, θυμάμαι τους παραδοσιακούς βλάχικους γάμους στους οποίους στήνανε στις αυλές των σπιτιών πρόχειρες τέντες σκεπασμένες με μάλλινες βελέντζες όπου στρώνανε το γαμήλιο τραπέζι. Πάντα καλεσμένοι στους γάμους τους θα ήταν όλο το χωριό. Στη μνήμη μου έχει μείνει ο γάμος του Ηλία Σ. Μεντή τον Αύγουστο του 1972 στον οποίο συμμετείχαν εκτός τους χωριανούς και όλοι οι απομακρυσμένοι συγχωριανοί μας που είχαν βρεθεί στο χωριό για να συνδράμουν στην κατασκευή του υδραγωγείου. Ήταν ένα πραγματικό πανηγύρι.

Thanasis Mendis

As for professions other than livestock farming, it is worth noting the skill of Vlach women in processing woolen products. There was not a house in our village that did not have a carpet, a woolen blanket or a rag, woven by their skillful hands on the makeshift looms they set up in the courtyards of their houses.

Τα παιδιά τους πια φοιτούν μόνιμα στο ελληνικό δημοτικό σχολείο του χωριού και πολλά απ’ αυτά διακρίνονται φτάνοντας μέχρι τις ανώτατες σχολές. Στην ελληνική τους παιδεία όμως δίνετε ένα τέλος το 1967-1968 όταν το καθεστώς της Αλβανίας αγνοώντας και απαρνούντο την ελληνικότητα τους, τους επιβάλει δια του νόμου την υποχρεωτική τους φοίτηση σε αλβανικό σχολείο που ανοίγει στο χωριό για αυτό το σκοπό. Ήταν μια απόφαση που, εκτός από τον απαράδεκτο διαχωρισμό τους από την κοινωνία που ζούσαν, αργότερα προκάλεσε έντονες διαμαρτυρίες και αντιρρήσεις, ειδικά από γονείς παιδιών προερχόμενα από μικτούς γάμους.

These peaceful and quiet people, like many of our fellow villagers, suffered another heavy blow in the 1970s from the then dictatorial regime. Several of them were imprisoned and many families were exiled in the most brutal way.

As is known, all the first generation of Vlachs of our village were registered in the civil registry of the village of Kefalovryso, Pogoni, Ioannina, a fact that contributed to the rapid acquisition of Greek citizenship after 1990.

The totalitarian regime, with the 45-year border closure, deprived these people of all contact with their metropolitan center, Kefalovryso, and their relatives. They would rebuild their relations only after 1990. I remember those early years, when the Kefalovryso brothers, Spyros and Vangelis Potsis, with their devotion and love, supported and stood by, not only their relatives, but also many other of our patriots.

In the 1990s, many of them, like most of the residents of our village, fled to Greece. However, they continue to maintain regular contact with the village, maintaining their properties and renovating their homes.

Schoriades, for all of us, remains our permanent common homeland.

Alcibiades Dalles