Οι μελετητές εστιάζουν όλο και περισσότερο την προσοχή τους στην κατάσχεση και την ανασκαφή αρχαιοτήτων από την Ελλάδα και άλλες χώρες από τις γερμανικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, σύμφωνα με δημοσίευμα των «New York Times».
Όταν οι Ναζί εισέβαλαν στην Ελλάδα το 1941, ο Τζούλιους Ρίνγκελ, ταγματάρχης του γερμανικού στρατού, ανέλαβε ενεργό ρόλο στην έναρξη παράνομων ανασκαφών στο νησί της Κρήτης, όπου ο μινωικός πολιτισμός είχε ανθίσει περισσότερα από 3.000 χρόνια νωρίτερα.
Η γη ήταν πλούσια σε αντικείμενα από την πολιτιστική κληρονομιά του νησιού και ο Ρίνγκελ, συχνά με τη βοήθεια των στρατευμάτων του, απομάκρυνε κάθε είδους κεραμικά, αγγεία, τμήματα αγαλμάτων, άλλα για δικό του όφελος και άλλα για να τα στείλει πίσω στα γερμανικά μουσεία ως λάφυρα πολέμου.
Ο Ρίνγκελ, διοικητής της Πέμπτης Ορεινής Μεραρχίας, λεηλάτησε επίσης αρχαίους θησαυρούς που είχαν ήδη ανακαλυφθεί. Κατέσχεσε αρχαιότητες από τη Βίλα Αριάδνη, το πρώην σπίτι του Βρετανού αρχαιολόγου σερ Άρθουρ Έβανς, το οποίο μετέτρεψε σε αρχηγείο της μεραρχίας. Έκλεψε άλλα από ένα κλειδωμένο δωμάτιο στο αρχαίο παλάτι της Κνωσού, έναν αρχαιολογικό χώρο πέντε στρεμμάτων που ήταν το κέντρο του μινωικού πολιτισμού, σύμφωνα με τους ειδικούς.
«Αξιωματικοί του στρατού, όπως ο Ρίνγκελ, όχι μόνο έκαναν ανασκαφές και λεηλατούσαν αρχαιότητες για προσωπικό όφελος, αλλά ήταν επίσης υπεύθυνοι για την καταστροφή αρχαιοτήτων, στην Κρήτη, τη Μακεδονία, την Τίρυνθα, την Ασίνη και τη Σάμο», δήλωσε ο Βασίλειος Πετράκος, μελετητής που είναι έφορος αρχαιοτήτων και γενικός γραμματέας της Αρχαιολογικής Εταιρείας Αθηνών.
Αν και τα κινηματογραφικά κατορθώματα του Ιντιάνα Τζόουνς στη δεκαετία του 1980 παρείχαν μια δημοφιλή, φανταστική εικόνα της λαγνείας των Ναζί για αρχαιότητες, ο κόσμος της τέχνης έχει, όπως είναι λογικό, επικεντρώσει πολύ περισσότερη προσοχή στην κατάσχεση έργων τέχνης από Εβραίους.
Αλλά το θέμα του ρόλου των Ναζί στη λεηλασία αρχαιοτήτων προσελκύει όλο και περισσότερο την προσοχή, εν μέρει μέσω του έργου των μελετητών που ξετυλίγουν τα μυστήρια για το τι συνέβη στα αντικείμενα που ανασκάφηκαν ή κατασχέθηκαν πριν από οκτώ δεκαετίες.
Το περασμένο φθινόπωρο, για παράδειγμα, εκδόθηκε το βιβλίο «Το παρελθόν σε δεσμά», μια πεντάτομη μελέτη για τη λεηλασία των αρχαιοτήτων στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, γραμμένη από τον Πετράκο.
«Η έρευνα έχει ενταθεί πολύ σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Πολωνίας και της Ελλάδας», δήλωσε η Αιριν Μπαλντ Ρομάνο, καθηγήτρια ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα και επιμελήτρια της Αρχαιολογίας της Μεσογείου του Κρατικού Μουσείου της Αριζόνα.
Symposia and lectures on the Nazi looting of antiquities have been held in various cities in recent years, including one by the College Art Association, which presented a panel on the topic at its annual conference last February.
“The studies that have been done so far are really just scratching the surface,” Romano said in a telephone interview.
Romano is co-editor of the forthcoming “The Fate of Antiquities in the Nazi Era,” a special online issue of RIHA, the journal of the International Association of Research Institutes for the History of Art, produced in collaboration with the Getty Research Institute and the Central Institute for the History of Art in Munich. The issue is expected to be published later this year.
“Antiquities have not received the kind of in-depth research they deserve into the fate of Greek, Roman, Byzantine, Etruscan, Near Eastern and Egyptian antiquities stolen by the Nazis,” said Claire Lyons, curator of antiquities at the Getty Museum. “We need to focus more effort on World War II.”
The passage of time has made it difficult for scholars today to quantify the extent of the looting of antiquities that occurred during World War II, whether in Greece, Italy, or the Middle East, particularly Egypt.
“A full account of the looting does not exist and is no longer possible,” said Petrakos, referring to the situation in Greece. “The looting was done by the German and Italian military who robbed museums and finds from the excavations. We do not even know the quantity of objects found in these excavations.”
The identification of the objects is complicated by the fact that the looting took place at a time when the antiquities market was booming, particularly in Germany, Switzerland and France, especially occupied Paris.
Nowadays, experts say, Germany has largely responded to requests for the repatriation of looted antiquities, although it is unclear whether some may still be in its museums because determining the full history of ancient artifacts can be so difficult.
“The Germans have been very open about their collections, they have created databases to make their collection information and archives accessible, they have conducted provenance research in public museums and have repatriated many works of art,” Romano said. “The situation is not perfect, but Germany has high standards for museums when it comes to provenance issues, especially during the Nazi period.”
While small excavations were carried out under German supervision throughout Greece, there were large excavations in the Thessaly region of northern Greece, Petrakos said. The excavations in Thessaly, he said, were organized by Alfred Rosenberg, the Nazi theorist who headed the “Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg,” which looted art, archives and libraries across Europe.
Heinrich Himmler, head of the Gestapo and the SS, also initiated excavations in Greece under the auspices of his organization "Ahnenerbe" (Heritage of the Ancestors), with the aim of proving that the Germans were part of an Aryan race and heirs of ancient Greek civilization.
Στην Ιταλία, ορισμένες αρχαιότητες εξήχθησαν στη Γερμανία υπό την άμεση εποπτεία του Μουσολίνι. Στην Ελλάδα, εν αναμονή της ναζιστικής εισβολής τον Απρίλιο του 1941, τα μουσεία άρχισαν να κρύβουν αντικείμενα έξι μήνες πριν. Ορισμένα έργα τοποθετήθηκαν σε σπηλιές, κρύπτες ή θάφτηκαν σε κήπους, ώστε να προστατευθούν από τους βομβαρδισμούς αλλά και από τις λεηλασίες. Ορισμένα αγάλματα τοποθετήθηκαν οριζόντια σε λάκκους, οι οποίοι γέμισαν με άμμο και σφραγίστηκαν με τσιμέντο. Τα χρυσά κομμάτια και οι κατάλογοι των μουσείων, που θεωρούνταν πολύτιμοι για τα όσα είχαν τα ιδρύματα, στάλθηκαν στα θησαυροφυλάκια της Τράπεζας της Ελλάδος.
“The concealment of antiquities was successful only for the large museums, those of Athens, Olympia, Delphi, Thessaloniki and Chalkida,” said Petrakos. “The smaller museums, except for the one in Nafplio, were not properly protected and many antiquities were stolen.”
Eleni Pipelia, an archaeologist at the Greek Ministry of Culture, said that a sculptor acquaintance told her that during the war she had created fake antiquities and sold them to the German occupiers, in an effort to satisfy their need to bring antiquities home and raise money for the resistance.
Another hero of the preservation of Greek antiquities was Nikolaos Platon, director of the Archaeological Museum of Heraklion in Crete, who, at some personal risk, was known to argue with the Germans to prevent their looting.
Plato, who died in 1992, made an inventory of the objects Ringel had taken from the Heraklion Museum. Four years ago, based in part on Plato’s research and reports, the University of Graz in Austria returned to the museum 26 antiquities Ringel had taken, according to Georgia Flouda, the museum’s curator of Prehistoric and Minoan Antiquities.
One institution, the Pfachlmo Museum in Unteruchlingen, returned more than 13,000 objects that had been removed from Thessaly – pottery fragments, small clay figures, stone tools, animal bones, excavation documents and photographs, which are now in the storage facilities of the National Archaeological Museum in Athens, according to Kostas Nikolentzos, head of the museum’s department of Prehistoric Egyptian, Cypriot and Near Eastern Antiquities.
“The restoration began in 1951 and was completed in 2014,” he said. The artifacts have not been publicly displayed, he said, partly because many of them were in poor condition at the time of their excavation.
Dr. Maria Lagogianni-Georgakarakou, the museum’s honorary director, said the length of the repatriation process was affected by the division of Germany at the end of the war. “The documents and antiquities were separated in various places in East and West Germany,” she said. “The director of the Pfachlum Museum explained that it took two decades to complete the research into the provenance of the antiquities.”
The focus on Nazi looting of antiquities comes as museums around the world face increased pressure to reexamine objects originally acquired by colonialists and occupying powers in eras that long predated World War II.
“Greece has been robbed by the Persian Wars,” said Petrakos.
Elizabeth Marlowe, Associate professor of ancient and medieval art at Colgate University and an expert on antiquities looting and repatriation, said: “The British Museum, as well as many national european museums, are filled with objects confiscated under various circumstances from colonial areas and other european spheres of influence around the world.”
As antiquities looted by the Nazis have been repatriated or returned to their original owners, many have been sold or donated to major museums around the world.
The Getty owns two antiquities — a bronze statuette of a woman and a carnelian gem — that were returned after being sold to a dealer who acquired works for Hitler, according to Lyons, the museum’s curator of antiquities. The works are now on display at the Getty Villa.
Victoria Reed, curator of provenance at the Museum of Fine Arts in Boston, said she found that the museum owns three classical sculptures that were returned to a collector after being confiscated by the Nazis and then restored — a portrait bust of a politician or philosopher and a young satyr, both now in storage, as well as a relief sculpture, which is on display in an exhibition.
“Unlike old classical paintings, many antiquities are extremely difficult to research,” he said. “They cannot be attributed to a specific artist, and criteria, including a descriptive title, dimensions and conditions, can change dramatically in a short period of time, with losses or additions.”
Αλλά η Ριντ είπε ότι η έρευνα γίνεται όλο και πιο εύκολη. «Πολλά βιβλία και κατάλογοι είναι όλο και περισσότερο προσβάσιμα μέσω διαδικτυακών υπηρεσιών ψηφιοποίησης. Το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, το Ερευνητικό Ινστιτούτο Γκέτι και τα Κρατικά Μουσεία του Βερολίνου συνεργάστηκαν για να καταστήσουν διαθέσιμο το περιεχόμενο χιλιάδων καταλόγων δημοπρασιών από τη Γερμανία, την Αυστρία και την Ελβετία. Φωτογραφικά αρχεία και ψηφιοποιημένα αρχεία των Ναζί και συμμαχικών οργανώσεων είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο».
Flunta, a curator at the Heraklion Museum who researched the German excavations in Crete, said she is concerned that those monitoring what happened to the looted antiquities do not yet have full access to the research undertaken by some German and Austrian scholars.
"We don't have all the evidence and we're not always able to know which documents are hidden in Germany and Austria," he said. "But quite often new documents come to light and we can't rule out the possibility that there have been other excavations that we don't know about."
Source: National Herald / "New York Times"
Άσε μας κουκλίτσα μου, δήθεν σοκαριστήκαμε. Οι ‘συλλέκτες’ πάντα βρίσκουν τρόπο. #ΜαςΕπιασεΚλαμα
καλό που βγαίνουν στην επιφάνεια αυτά τα θέματα. δείχνει πόσα ακόμα έχουμε να μάθουμε για εκείνη την εποχή και τις απώλειες.
ρε φίλε, αυτοί όντως πήραν τα πάντα; λες να βρεθούν ποτέ όλα πίσω; τι μαλακία κι αυτό.
Τώρα το θυμήθηκαν; Το τι γινότανε τότε, το ξέραμε. Μήπως τώρα βρήκανε κάποιο ‘κίνητρο’ και το ξεθάβουνε;
E re pfff, panta to idio tragoudi. Den m’aresi katholou afto to psemata. Kai esis polla exete parei.
ρε φίλε, τι άλλο θα ακούσουμε; αυτοί τα πάντα τα θέλανε! πόσα πήρανε άραγε;
Η οργανωμένη αφαίρεση πολιτιστικών αγαθών κατά τη σύγκρουση, δείχνει πάντα ευρύτερες γεωπολιτικές επιδιώξεις.
oi nazi ta ekanan ola skotadi stin xora mas tipota den afisan ortho oute ta palia mas pragmatika trelenomai re
Πάντα με εξοργίζει αυτό το θέμα. Πότε επιτέλους θα επιστρέψουν οι κλεμμένοι θησαυροί μας; Ντροπή τους! Πρέπει να πιέσουμε περισσότερο.