Στον Γεώργιο Καστριώτη (ή Σκεντέρμπεη) έχουμε αναφερθεί εκτενώς σε άρθρο μας στις 05/05/2018 το οποίο προκάλεσε έντονες συζητήσεις. Γνωρίζουμε ότι ο Καστριώτης είναι ο εθνικός ήρωας της Αλβανίας. Υπάρχουν ωστόσο κάποια αδιευκρίνιστα στοιχεία για την καταγωγή του. Μια πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη του κυρίου Πασχάλη Ανδρούδη, Επίκουρου Καθηγητή Βυζαντινής και Ισλαμικής Αρχαιολογίας και Τέχνης, στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για τον λεγόμενο «Πύργο του Αλβανού» στο Άγιο Όρος και τη σχέση του πατέρα του Γεώργιου, Ιωάννη Καστριώτη και ενός από τα αδέλφια του με τη Χερσόνησο του Άθω μας έκανε να ασχοληθούμε εκ νέου με το θέμα.
We would like to warmly thank Mr. Androudis, who gave us permission to draw on data from his study and the additional information he provided us.
Ioannis Kastriotis: the father of "Skanderbeg"
Ο Γεώργιος Καστριώτης (1404 ή 1405-1468) ήταν γιος του Ιωάννη Καστριώτη, τιμαριούχου της σημερινής βόρειας Αλβανίας και της Βοϊσάβα, που καταγόταν από τη σερβική αρχοντική οικογένεια των Μπράνκοβιτς. Ο Σίλβιος Αινείας (φιλολογικό ψευδώνυμο του πάπα Πίου Β’, 1405-1464), σύγχρονος δηλαδή του Καστριώτη, θεωρούσε ότι οι Καστριώτες είναι Μακεδόνες από την Ημαθία (σχετικό δημοσίευμα του αείμνηστου Αχιλλέα Γ. Λαζάρου, με τίτλο «Αλβανία» υπάρχει στη «Νέα Εστία», τα Χριστούγεννα του 1994). Σχεδόν παντού αναφέρεται ότι ο παππούς του Γεώργιου Κωνσταντίνος, που πέθανε το 1390 ήταν ηγεμόνας της Ημαθίας και της Καστοριάς, απ’ όπου προέρχεται το επώνυμό του (Καστριώτης < Καστοριώτης). Ο πατέρας του Ιωάννης ήταν ηγεμόνας της Κρούγιας (ή Κρόιας).
Είναι αναμφισβήτητο ότι οι Καστριώτες ήταν Χριστιανοί στο θρήσκευμα. Ο Ιωάννης Καστριώτης (1380-1437), υποτελής αρχικά των Οθωμανών, στη συνέχεια των Βενετών και αργότερα εκ νέου των Οθωμανών επέκτεινε την κυριαρχία του ως το Αλέσιο, το σημερινό Lezhe και τις εκβολές του ποταμού Μάτι φτάνοντας ως τη θάλασσα. Δωροδοκούμενος από τους Βενετούς προσχώρησε σ’ αυτούς. Όμως, ο σουλτάνος Μουράτ Α’ με νέα εκστρατεία του στα δυτικά Βαλκάνια έκανε εκ νέου τον Καστριότι υποτελή του. Για να αποφύγει νέα παρασπονδία του, τον υποχρέωσε να στείλει τους τέσσερις γιους του Στανίσλαο, Ρεπόζιο, Κωνσταντίνο και Γεώργιο στην Αδριανούπολη, πρωτεύουσα τότε της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ως ομήρους.
Ο Ιωάννης Καστριώτης με τη Βοϊσάβα απέκτησαν 9 παιδιά (5 κορίτσια τα ονόματα των οποίων δεν γνωρίζουμε εκτός από αυτό μίας, της Μάρας και τα 4 αγόρια που αναφέραμε). Ο Μουράτ εκτιμώντας τη γενναιότητα, την ευστροφία και την ομορφιά του Γεώργιου ασχολήθηκε ειδικά με την ανατροφή του. Ο Καστριώτης εκπαιδεύτηκε μαζί με τον διάδοχο του θρόνου του Μωάμεθ Β’, γνωστό και ως πορθητή. Σε πολύ νεαρή ηλικία, ο Μουράτ τον διόρισε διοικητή σε μια μάχη με τους Σέρβους. Ο Γεώργιος έδειξε μεγάλη γενναιότητα και οδήγησε τον στρατό του σε νίκη. Ο Μουράτ εκδήλωσε τον θαυμασμό του ονομάζοντάς τον Ισκεντέρ μπέη (Σκεντέρμπεη) που σημαίνει «Αλέξανδρος ηγεμών». Να σημειώσουμε, ότι τόσο ο Γεώργιος, όσο και τα αδέλφια του είχαν εξισλαμιστεί. Κάποια συμβάντα όμως άρχισαν να κλονίζουν όμως τον Γεώργιο.
Ο μυστηριώδης θάνατος δύο αδελφών του (ο τρίτος, ο Ρεπόζιο έγινε μοναχός, θα δούμε στη συνέχεια λεπτομέρειες), ο διορισμός ενός αρνησίθρησκου, του Χασάν μπέη Βερσεζεντά, από τον Μουράτ ως φρούραρχου στην Κρόια από τον Μουράτ, που εξόρισε τη μητέρα του, η οποία πέθανε λίγο αργότερα (ο πατέρας του είχε πεθάνει το 1437) και η νοσταλγία για τη γενέτειρά του, οδήγησαν τελικά τον Γεώργιο Καστριώτη να αποχωρήσει από τις τάξεις των Οθωμανών, στη διάρκεια μιας μάχης με τον Ούγγρο ηγεμόνα Ουνυάδη το 1443 και αφού υποχρέωσε τον γραμματέα του σουλτάνου να υπογράψει ένα φιρμάνι για την παράδοση της Κρόιας, με 300 έμπιστους άνδρες κατευθύνθηκε στη γενέτειρά του. Βλέποντας το φιρμάνι, ο φρούραρχος της Κρόια παρέδωσε το φρούριο. Την επόμενη η πόλη γέμισε με λάβαρα με το σήμα του Καστριώτη, τον δικέφαλο αετό. Ο κόσμος ξέσπασε σε ζητωκραυγές. Στις 28 Νοεμβρίου 1443 ο Καστριώτης ξεκίνησε την επανάσταση εναντίον των Οθωμανών. Ο Καστριώτης έγινε εφιάλτης των Οθωμανών.
Έχασε μόνο μία μάχη, από τον Εβρέν μπέη, που είχε ισχυρότατο στρατό από 40.000 άνδρες, στις 26 Ιουλίου 1455. Πήγε στην Ιταλία για να λάβει βοήθεια, δεν πέτυχε όμως κάτι ιδιαίτερο. Παντρεύτηκε τη μικρότερη από τις οκτώ κόρες του Αριανίτη Γεώργιου Κομνηνού, ενός ηγεμόνα που επίσης πολέμησε τους Οθωμανούς. Του προτάθηκε να ηγηθεί σταυροφορίας, καθώς ο ίδιος είχε ξαναβαφτιστεί Χριστιανός, ο ίδιος έδειχνε διατεθειμένος να το κάνει, αλλά αρρώστησε από ελονοσία και πέθανε τον Ιανουάριο του 1467 στο Αλέσιο και τάφηκε στον ναό του Αγίου Νικολάου της πόλης.
How "Albanian" was Kastriotis?
We will now ask some questions about the origin of Kastriotis, who has been declared a national hero of Albania because he was born and worked mainly in what is now Albanian territory.
Is the surname Kastriotis Albanian? And if so, what is its etymology?
How many people know that his activities reached as far as present-day Pogoni? Ruins of one of his fortresses still exist in Oreokastro. This fortress was captured by the Turks only when they cut off its water supply from the neighboring Gormos River (one of the original tributaries of the Kalamas).
Is the double-headed eagle, the emblem of Kastriotis, of Byzantine origin or not?
What was the official language in the areas controlled by Kastriotis? Maria Michael-Dede, in her work “The Greek Arvanites” writes: “… The same thing happens with the Arvanites who came down after the collapse of Kastriotis, who is known not only to have been Greek, but also to have had Greek as the official language of the state.”
Ioannis Touloumakos writes in a speech: "... (the Kastriotis) used the name of Alexander the Great and used to wear the ancient Macedonian helmet with the double horn, while at the same time presenting himself as a descendant of the Epirotes (of Pyrrhus specifically)."
Kastriotis' deputy commander was his relative and was named Vranas, a surname of a prominent Byzantine family.
Why is there no Albanian folk (vernacular) song about the heroism of Kastriotis, while there are similar ones for heroes of minor importance?
Was there an Albanian national consciousness in the mid-15th century? The Albanians at that time were a group of warring tribes, without national tradition, without ethnic and linguistic unity.
Is it true that when Kastriotis returned to Krugia he told his Muslim fellow citizens to choose between Christianity and death? The infamous Fan Noli considers this action of Kastriotis as a holy war against the Muslims.
According to the French journalist Rene Pio, Greeks also participated in the wars of Kastriots. The Himarians, for example, with flags that had a blue-and-white cross. The lighthouses of Androutsos, Botsaris, etc. participated in the defense of Kroia.
The defenders of Messolonghi (1825) considered kastriotis A role model hero, which is why they named one of their artillery pieces "Skenderbeg".
Addressing Mehmed II, Kastriotis writes: "George Kastriotis, renamed Skanderbeg, ruler of the Epirus and Albanians, soldier of Jesus Christ to Mehmed, the monarch of the Mohammedans, greetings... May 30, 1461."
Murad II, in his response to Kastriotis, calls him "ruler of the Albanians and Epirotes". He himself, addressing King Alfonso, calls himself "Prince of Epirotes".
Even on Albanian stamps issued in 1968, his name is listed as Gjergi Kastrioti, while on another he is referred to as "EPIROTARUM PRINCIPIS" (Prince of Epirus).
Finally, the great historian Pavlos Karolidis went to Italy and met descendants of Kastriotis. They call themselves Grecoi, they are fanatical Orthodox and their center in Sicily is called Piana de Greci (Place of the Greeks).
The father and brother of Kastriotis are buried in the Chilandari monastery on Mount Athos! What is the "Albanian's Tower"?
The reason for our renewed engagement with Georgios Kastriotis was the discovery on the internet of an article about the “Albanian Tower” on Mount Athos. This article is based on an extensive study by the Assistant Professor of the Aristotle University of Thessaloniki, Mr. Paschalis Androudis.
In the magazine "Byzantium" (2002), there is an extensive study by P. Androudis where we read that in the Serbian monastery of Chilandari on Mount Athos, Reposio, brother of G. Kastriotis, who died there as a monk in 1430, is buried.
As P. Androudis writes, however, another relative of Repos also became a monk and was buried in Chilandari. Most likely, this was Ioannis Kastriotis, father of Georgios, who in the last years of his life became a monk on Mount Athos!
Father and son are buried in an arcosolium, a type of vaulted tomb. The “Albanian Tower” is also associated with Ioannis Kastriotis. It is a half-ruined tower in the wooded area south of the Monastery of Chilandari. The tower was probably built in the 12th century and was a defensive fortress. It has buttresses on each side, which betrays a Byzantine style.
According to a document from 1421-1422, Ioannis Kastriotis purchased the tower from the Monastery of Chilandari for 60 Venetian florins. At the same time, he also purchased 4 adelfatas, for himself and three of his sons. An “adelfata” was the right to reside in a metochi of a monastery on Mount Athos, which was accompanied by the right to exploit the surrounding crops.
Ο Ρέπος έζησε για μερικά χρόνια στον Πύργο του Αλβανού. Εδώ βέβαια δημιουργείται ένα θέμα με τις ημερομηνίες. Το 1423, ο Ιωάννης Καστριώτης αναγκάστηκε να στείλει τους 4 γιους τους στην Αδριανούπολη. Πότε έζησε ο Ρεπός στον Άθω; Το 1430 πέθανε. Δραπέτευσε άραγε από την τότε οθωμανική πρωτεύουσα και πήγε στο Άγιο Όρος; Το 1468, καθώς δεν υπήρχε κληρονομικό δικαίωμα στον Πύργο όταν πέθαναν όλοι οι δικαιούχοι των Αδελφάτων, ο Πύργος του Αλβανού (arbanaskii pirg) ή Πύργος του Αγίου Γεωργίου, επιστράφηκε στην Ι.Μ. Χιλανδαρίου.
Αργότερα εγκαταστάθηκε εκεί, για αρκετά χρόνια, μια κοινότητα μοναχών που λάμβανε, ως το 1528 τουλάχιστον, γενναίες επιχορηγήσεις από τους ηγεμόνες της Βλαχίας. Σε χαλκογραφία του 1757 απεικονίζεται η μονή Χιλανδαρίου με τον Πύργο του Αλβανού, όπου φαίνεται ότι διαβιούσαν μοναχοί. Είναι άγνωστο πότε εγκαταλείφθηκε ο πύργος. Η σκήτη της Αγίας Τριάδας εγκαταλείφθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα. Τότε ή και πολύ νωρίτερα εγκαταλείφθηκε, κατά πάσα πιθανότητα και ο «Πύργος του Αλβανού»… Το όνομα αυτό χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1512. Ως τότε ονομαζόταν Πύργος του Αγίου Γεωργίου.
Epilogue
Όπως αναφέραμε, ο Γεώργιος Καστριώτης τάφηκε στον ναό του Αγίου Νικολάου στο Αλέσιο. Το 1474 ο Μωάμεθ Β’ κατέλαβε την πόλη. Διέταξε ν’ ανοιχτεί ο τάφος του Σκεντέρμπεη, αλλά να μην πειραχτεί ή βεβηλωθεί ο σκελετός του. Ωστόσο, οι Τούρκοι αποδίδοντας μαγικές ή θαυματουργές ιδιότητες στα οστά του, τα κομμάτιασαν και τα πήραν, ένα ο καθένας, για φυλαχτό. Σώθηκε πάντως το κράνος του, που φυλάσσεται σε μουσείο της Βιέννης. Αυτό το γεγονός δημιουργεί ένα ερώτημα: μήπως το αρκοσόλιο της Ι.Μ. Χιλανδαρίου κρύβει κάποιο μυστικό, το οποίο και κάποιοι Αλβανοί ιστορικοί, έχουν εντοπίσει;
Sources:
- Sarantos I. Kargakos, "ALBANIANS - ARVANITES - GREEKS", SIXTH EDITION, I. SIDERIS PUBLICATIONS, 2008.
- SPYROS STOUPIS, "EPIROTES AND ALBANIANS", PUBLICATIONS OF THE FOUNDATION FOR NORTHERN EPIROTIC RESEARCH, IOANNINA, 1976.
- TITUS P. YIOHALA, "GEORGE KASTRIOTIS - THE SKENDERBEIS", "Dodoni" Publications, 1994.
- Studies by the Assistant Professor of the Aristotle University of Thessaloniki, Mr. Paschalis Androudis.
Michael Stoukas – protothema.gr
