Today is a shameful day for the Hellenism of Albania, as it is the anniversary of the cold-blooded murder of four Greeks from the village of Alyko, while they were attempting to escape to Greece, by the security forces of the collapsing communist regime.

The reaction of the Greek element was immediate: hundreds of minority members of the region spontaneously organized a militant demonstration, transporting the coffins of the killed children to the surrounding villages, rousing their fellow villagers against the regime. The generalization of the conflict, which would have developed into a massacre, was avoided at the last moment.

It was early In The morning Of december 12, 1990, when four young Men from the village of alyko, a few kilometers from The Greek-Albanian Border, Thymios Masios, Vangelis mitros, Thanasis Kotsis and aidonis raftis, decided to Secretly escape to greece, crossing the heavily guarded and still barbed wire Border. however, the guards noticed them and shot Them. all four fell dead.

The sad news reaches the village, causing mourning and indignation. The residents gather in the central square and about two hundred of them set off for the border, which is six hours away on foot.

Στη διαδρομή, αγανακτισμένοι, καταστρέφουν ή “απαλλοτριώνουν” κρατικά αυτοκίνητα ακόμα και τρακτέρ, ωστόσο ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις τους μπλοκάρουν σε μια γέφυρα ώστε να μην φτάσουν στον τόπο της δολοφονίας και τα σύνορα.

Το πρωί της επομένης, όταν τα πτώματα μεταφέρθηκαν στο χωριό, συνέβη κάτι πρωτοφανές για τα δεδομένα της εποχής εκείνης, που ακόμα όλα “τα ‘σκιαζε η φοβέρα”: τρεις χιλιάδες άνθρωποι του Αλύκου και των γύρω χωριών, κρατώντας τα φέρετρα των παιδιών και φωνάζοντας συνθήματα, όπως “κάτω η δικτατορία”, “Ραμίζ Αλία δολοφόνε” κ.ά, συγκρότησαν πορεία προς την πόλη των Αγίων Σαράντα. Φοβούμενο εξάπλωση της εξέγερσης, εάν οι διαδηλωτές έφταναν στους Αγίους Σαράντα, πόλη με ισχυρό ελληνικό στοιχείο, το καθεστώς ανάπτυξε στρατό, αστυνομία και άρματα μάχης στην διαδρομή στο ύψος των στενών της Γκιάστας.

Ακολούθησε “μάχη” με τους εξαγριωμένους ομογενείς να πετροβολούν τις δυνάμεις του καθεστώτος και τις τελευταίες να απαντούν με πραγματικά πυρά, τραυματίζοντας σοβαρά έναν μειονοτικό. Ενώπιον του κινδύνου να εξελιχθεί η πορεία σε αιματοκύλισμα, οι ομογενείς υποχώρησαν και επέστρεψαν στα χωριά τους.

Μετά την πτώση του καθεστώτος στην πλατεία του Αλύκου ανεγέρθηκε ανδριάντας στη μνήμη των τεσσάρων ομογενών αλλά και εις ανάμνηση της ηρωικής εξέγερσης των Ελλήνων κάτοικων εναντίον του βάρβαρου καθεστώτος.

Έκτοτε, κάθε χρόνο στις 12 Δεκεμβρίου, γίνονται στο χωριό εκδηλώσεις μνήμης. Σήμερα, παρουσία πλήθους κόσμου και παραγόντων της ελληνικής ομογένειας τελέσθηκε στο χωριό μνημόσυνο για τους δολοφονηθέντες νέους και εκφωνήθηκαν λόγοι για την ιστορική αυτή πράξη αντίστασης των Ελλήνων της μειονότητας στην Αλβανία.