Τον Μάρτιο του 1978, εν όψει της αλβανοκινεζικής ρήξης και της διαφαινόμενης οικονομικής ύφεσης στην Αλβανία, ο Ενβέρ Χότζα, επιδιώκοντας την εξαγωγή της χώρας του από την απομόνωση, επισκέφτηκε περιοχές όπου ζούσε ελληνικό στοιχείο, καθώς θεωρούσε την Ελλάδα ως βολική πύλη εξόδου προς τη Δύση.
Στον λόγο του στη Γράψη ζήτησε την περαιτέρω σύσφιξη των διμερών σχέσεων, επιδαψιλεύοντας υποσχέσεις και προβαίνοντας σε άμεσες προτροπές για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας στα μειονοτικά σχολεία και τη διάσωση του εθνικού πολιτισμού των ελλήνων μειονοτικών.
Οι δηλώσεις του –απροσδόκητες για την εποχή– αποτελούσαν τομή στην πνευματική ζωή των Βορειοηπειρωτών, οι οποίοι, ενθαρρυμένοι και εκμεταλλευόμενοι τη συγκυρία, δήλωναν πλέον χωρίς την πλεγματική φοβία του παρελθόντος ότι είναι Έλληνες.
Μάλιστα, ορισμένοι θεώρησαν ότι είχε επέλθει η ώρα της εθνικής επιβεβαίωσης και της πνευματικής υπέρβασης. Στα σχολεία παρατηρήθηκε πρωτόγνωρη εγρήγορση για τη συλλογή του προφορικού πολιτισμού, ο οποίος αργόσβηνε στα χωριά, ενώ στην εφημερίδα «Λαϊκό Βήμα» εμφανίσθηκαν παράτολμα δημοσιεύματα για τη σωστή διδασκαλία και εκμάθηση της μητρικής γλώσσας.
Αυτή, όμως, αποτελούσε τάση των αφελών ή των αγνοούντων τον υποκαίοντα κίνδυνο. Οι υποψιασμένοι, από την άλλη, πίστεψαν ότι οι δηλώσεις του αλβανού δικτάτορα ενείχαν τον αποκρυπτικό μανδύα των εθνικιστικών προθέσεών του και δεν ήταν παρά ένας ακόμη εύσχημος ελιγμός κινούμενος από ελατήρια ιδιοτέλειας, όπως όλες οι προηγούμενες.
Στα ενδόμυχα της κοινής συνείδησης επικρατούσε η άποψη ότι η πολιτική της εθνικής μεταμόρφωσης και διαρκούς συνειδησιακής απονέκρωσης της βορειοηπειρωτικής περιοχής από το αλβανικό κράτος δεν θα μεταστρεφόταν.
Σε ρητορικό επίπεδο, αυτή η ακατάσχετη υποσχετική πλειοδοσία και τα παραπειστικά κελεύσματα τα οποία δεν αναμηρυκάζονταν από τους πολιτικούς επιτρόπους των τοπικών αρχών –όπως συνέβαινε συνήθως– παρήγαγε μόνον μια παραπειστική αληθοφάνεια και αυθυποβολή.
Πράγματι, λίγες μόνον μέρες μετά, οι μεθοδεύσεις και η αδιάκριτη παρατήρηση των Βορειοηπειρωτών από την αλβανική ασφάλεια προκαλούσε απογοήτευση και αγανάκτηση. Ήταν η αρχή μιας νέας ανθελληνικής εμβολής.
Τα μέτρα παρακολούθησης των υπόπτων (κυρίως ελληνοδιδασκάλων) προηγήθηκαν των προσπαθειών καταστολής της γνώσης γενικά.
Παρέμεινε ως είχε η σχέση της μειονότητας με τη μητρική της φύτρα, η οποία φυτοζωούσε ως αυτοφυής και αυθύπαρκτη κοινότητα, απειλούμενη με διαρκή μαρασμό, αργό θάνατο, απονάρκωση και παράλυση του εθνικού της φρονήματος.
In Greece, on the other hand, government circles, with a dose of inexplicable simplicity and political naivety, accepted with satisfaction both hoxha's official Declarations of friendship and cooperation with the greek people, as well as his warm exhortations to the greek minority on the need to preserve the language and its intellectual heritage.
These statements were in line with Greece's consistent policy of developing friendly and good-neighborly relations with Albania.
All of them, however, saw the curtain but not the essence.
Albanian politics, indeed, did not change, but a climate of national and spiritual transformation was nevertheless cultivated, which nested in the depths of the northern Epirus soul.
The unquenchable eye of Albanian security was vigilant, and in its dark offices, the burning will of the people of Northern Epirus was characterized as cowardice.
Immediate measures were suggested to contain the momentum and tame the suspects.
Thus, in response to the lengthy proposals of the internal affairs (security) departments of Gjirokaster and Saranda, the Ministry of the Interior, with a top-secret directive towards the end of 1978 to the two departments, invented demons and spoke of an escalation of espionage activity against Albania by foreign secret services.
A new wave of imprisonments, exiles and displacements swept through the Greek-speaking areas.
However, the directive had absolutely no basis. No foreign secret service, including Greece's, was willing to destabilize Albania at that time.
By extension, expectations in Athens were dampened and the press once again began to talk about persecution and repression of the Greek ethnic minority.
Throughout 1979-1980, The general climate in bilateral relations, if not hostile, was not at all friendly.
The visits of political and scientific figures from Greece to Albania in the summer of 1981, with well-intentioned intentions, did not help change the climate.
In these missions and visits, there were those who, in fact, praised the Albanian regime, promoting it "as a socialist paradise" with the University of Ioannina professor Yannis Malakasis as a point of reference.
The latter was in the minority areas In april 1984 as a friend Of albania and spoke of an albanian miracle, defending albanian policy towards the minority.
His statements provoked the wrath of the northern epirus clubs, who publicly disagreed with the professor.
Also, interviews with albanian political fugitives blatantly refuted his claims.
In the same spirit, the Minister of Commerce, Nikolaos Akritides, in a session of Parliament in 1982 defended the national policy of the Albanian state towards the national Greek minority.
Inexplicably, the idea of the "Albanian socialist model" had also infiltrated the school textbooks of the time, initially causing embarrassment and question marks in public opinion until it was fiercely fought by the opposition and part of the press.
The visionary of the Greek-Albanian opening and then Deputy Minister of Foreign Affairs, Karolos Papoulias, appeared absolute and in February 1982 declared to the Greek diaspora that the purpose of Greek policy was the protection of the Greek minority and not territorial claims.
As the Greek minority, according to him, has the same rights that all minorities in the world enjoy.
This was the framework of the government's policy towards Albania at the time, with the rise of PASOK to power (October 1981).
Regarding the reactions of the unions, mainly those of Northern Epirus, the official authorities responded that both the political leadership and the public media were not willing to bring back times of sterile territorial claims and disrupt peace in the Balkans.
Some, in fact, characterized the active Northern Epirus residents as "patriots by profession."
And konstantinos Karamanlis, From the position of president Of the Republic, believed that papoulia's policy Was the appropriate one and that despite all the differences, greece Was trying to restore good relations with albania, "so That the country would not feel isolated."
Diplomatic relations
These, however, were insignificant steps – which were not convincing – in view of the noisy reaction of the patriotic associations of the people of Northern Epirus, traditional distrust and historical remnants.
Although the Greek government, under Karolos Papoulias, was determined to outflank them.
Specifically, in December 1982, After a year of pASOK rule, The leadership of the Ministry of Foreign affairs assessed that the level of relations with Albania had not improved.
There were, on the contrary, problems that could cause setbacks, and he distinguished three inhibiting factors.
First, in November 1982, Albania returned to the need to lift the state of war, but at that time Athens estimated that any satisfaction of this request would create the issue of the return of 16,000-17,000 Muslim Albanian Chams.
Secondly, the Albanian Embassy was trying to create an Albanian-speaking minority in Greece and the creation of an "Albanian-speaking" association.
And, thirdly, he considered that the situation of the Greek minority remained bad and the routes of access to Albania through the Greek minority remained hermetically closed.
It is obvious that Greece's intentions for good relations and political realism were an oxymoron.
Conclusions
On August 26, 1988, after six years of service in Athens, Nousi returned to Tirana, characterized as a "friend" by Karolos Papoulias and as a "sworn mishellene" by the northern Epirus clubs of the time.
Το παραγόμενο διπλωματικό του έργο καταγράφεται περισσότερο προβληματικό, παρά γόνιμο.
Εν τέλει, παρέμεινε έως το τέλος αμετανόητος στην κομμουνιστική δεσποτεία και τον ιδεολογικό καθορισμό του.
Βιβλιογραφική υποστήριξη, Σταύρος Γ. ΝΤΑΓΙΟΣ, Ελλάδα και Αλβανία, 50 χρόνια αμοιβαίας δυσπιστίας: Οι ελληνοαλβανικές σχέσεις και η Εθνική Ελληνική Μειονότητα της Βορείου Ηπείρου, Literatus: Θεσσαλονίκη, 2015.
*O Σταύρος Γ. ΝΤΑΓΙΟΣ είναι Διδάκτωρ Ιστορίας ΑΠΘ
