Εξήντα άνθρωποι που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και υιοθετήθηκαν από οικογένειες στις Ηνωμένες Πολιτείες την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα να ανακτήσουν την ελληνική ιθαγένεια, επανασυνδέοντας θεσμικά τη ζωή τους με τη χώρα στην οποία γεννήθηκαν.
Συνολικά περίπου 500 από τα Ελληνόπουλα που υιοθετήθηκαν στις ΗΠΑ μεταξύ 1950 και 1975 έχουν εκφράσει την επιθυμία να αποκτήσουν ξανά την ελληνική ιθαγένεια, ενώ αρκετές αιτήσεις βρίσκονται ακόμη στη διαδικασία ολοκλήρωσης.
Τα στοιχεία παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη η καθηγήτρια Gonda Van Steen, η οποία έχει αφιερώσει σημαντικό μέρος της έρευνάς της στις διακρατικές υιοθεσίες Ελληνόπουλων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της, κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου περίπου 4.000 παιδιά από την Ελλάδα υιοθετήθηκαν από οικογένειες στις ΗΠΑ, ακόμη 600 στην Ολλανδία και περίπου 50 στη Σουηδία.
Καθοριστική για την αλλαγή του θεσμικού πλαισίου υπήρξε η προσπάθεια των ίδιων των υιοθετημένων να αναζητήσουν τις ρίζες και την ελληνική τους ταυτότητα. Τον Σεπτέμβριο του 2024, η Van Steen και η Mary Cardaras, η οποία υπήρξε ένα από αυτά τα παιδιά, συναντήθηκαν με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και έθεσαν το ζήτημα της αποκατάστασης της ελληνικής ιθαγένειας. Έξι μήνες αργότερα εκδόθηκε η υπουργική απόφαση που άνοιξε τον δρόμο για την ανάκτησή της.
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται χιλιάδες προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που απομακρύνθηκαν από την Ελλάδα σε πολύ μικρή ηλικία και για δεκαετίες αναζητούσαν στοιχεία για τη βιολογική τους οικογένεια και τον τόπο καταγωγής τους.
Σήμερα, μόνο τρία από τα ελληνικά ιδρύματα που είχαν φιλοξενήσει παιδιά τα οποία στη συνέχεια υιοθετήθηκαν στο εξωτερικό παρέχουν πρόσβαση στους σχετικούς φακέλους. Η Gonda Van Steen επισημαίνει την ανάγκη να ανοίξουν όλα τα διαθέσιμα αρχεία, ώστε να συνεχιστεί η ιστορική έρευνα και να δοθεί στους ενδιαφερόμενους η δυνατότητα να αναζητήσουν την προσωπική τους διαδρομή.
Η έρευνα αναδεικνύει παράλληλα διαφορετικές πτυχές των υιοθεσιών εκείνης της περιόδου. Στο δημοτικό βρεφοκομείο «Άγιος Στυλιανός» της Θεσσαλονίκης, για παράδειγμα, από περίπου 2.000 παιδιά που δόθηκαν για υιοθεσία κατά τον 20ό αιώνα, 85 κατέληξαν σε οικογένειες στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι υιοθεσίες πραγματοποιούνταν με δικαστικές αποφάσεις και ήταν τυπικά νόμιμες. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές του φαινομένου, παραμένει ανοιχτό το ουσιαστικό ερώτημα κατά πόσο σε κάθε περίπτωση προστατεύθηκε πραγματικά το συμφέρον του παιδιού.
Για δεκάδες από αυτούς τους ανθρώπους, η απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας αποτελεί σήμερα την αποκατάσταση ενός δεσμού που διακόπηκε πριν από πολλές δεκαετίες. Μια επιστροφή στις ρίζες, στην ταυτότητα και σε ένα κομμάτι της προσωπικής τους ιστορίας που για πολλούς παρέμενε άγνωστο επί χρόνια.
