ΣΠΥΡΟΣ ΣΠΥΡΟΜΙΛΙΟΣ

Πενήντα πέντε χρόνια από το θάνατό του (1930)

Ο θάνατος του Σπυρομίλιου, του γνωστού απο τον επάξιο τίτλο “Αρχηγού της Χειμάρρας”, στερεί όχι μόνο την Ήπειρο, αλλά και τον Ελληνισμό ολόκληρο μιας εξαιρετικής φυσιογνωμίας. Ο Σπυρομίλιος είχεν εν συνδυασμώ τα προτερήματα Ομηρικού ήρωος, γεννημένου να είναι “αρχηγός” και ταυτοχρόνως μιαν αγαθοποιόν και ηθοπλαστικήν δύναμιν απαράμιλλον. Διέπρεπεν εν πολέμω και εν ειρήνη. Παντού όπου μύριζε μπαρούτι ο Σπυρομίλιος εις την πρώτην γραμμήν, εις τους προ του 1912 ατυχείς πολέμους μας, εις τον Μακεδονικόν αγώνα, εις τους Ηπειρωτικούς αγώνας, αποκομίσας εξ αυτών τραύματα τραύματα και τα επακόλουθα των κακουχιών, αι οποίαι τον έφεραν πρόωρα, σχετικώς, εις τον τάφον. Εν ειρήνη δε, περιβεβλημένος την αντιπαθητικήν στολήν του “σταυρωτή” ως Μοίραρχος, άφησε παντού ανεξαλείπτους αναμνήσεις λατρείας και αγάπης, οχι ως διώκτης των κακοποιών, αλλά ως ηθοπλάστης, ως αγαθοποιός δύναμις, μετατρέπων τους κακοποιούς εις καλούς πολίτας δια της σαγινευτικώς παραινετικής πειθούς, δια του παραδείγματός του, της ακτινοβόλου καλωσύνης και αρετής. Ο Σπύρομιλιος ως Μοίραρχος, είχε κατι του πολιτισμένου Άγγλου “αντμινιστραίητορ”, αυτός ο μη πατήσας τον πόδα του εις ξένην γήν, παρά μόνον εις τα τελευταία του χρόνια, που ήλθεν α υ τ ό κ λ η τ ο ς εις την διάσκεψιν της Ειρήνης, δια να υποστηρίξη τα δίκαια της Χειμάρρας.

Τον εγνωρίσαμεν τον “αρχηγόν” εις τα τελευταία χρόνια, κατα την διάσκεψιν της ειρήνης, αλλά είχαμεν το ευτύχημα και το προνόμιον να του εμπνεύσωμεν απόλυτον εμπιστοσύνην και καταδεκτικήν αγάπην και επι πολλούς δε μήνας ήμεθα αχώριστοι, μας εδόθη δ' ούτως ευκαιρία να τον θαυμάσωμεν και να τον μελετήσωμεν κατά βάθος. Είχεν όλα τα χαρίσματα ηρώος και βαθυστόχαστου ταυτοχρόνως Έλληνος. Επαγωγότατος εις την συνομιλίαν απέφευγε μετριοφρόνως να ομιλήση περι εαυτού και εστονοχωρείτο, όταν τα περιστατικά τον ηνάγκαζαν να ειπή κάτι εν παρόδω περι εαυτού. Εις την Διάσκεψιν της ειρήνης, ήλθεν αυτόκλητος. Η “κλίκα” του Βενιζέλου – όστις προσωπικώς εξέτιμα και συνεδέετο με αδελφικήν φιλίαν μεταξύ του – τον είχεν αποκλείση, η δε αντιπροσωπεία της Ηπείρου περιελάμβανε και ένα φανταστικώτατον βασιλικόν, προσωπικόν εχθρόν ή μάλλον πολιτικόν αντίπαλον του Σπυρομίλιου εις την Βόρειον Ήπειρον. Και εξεκίνησεν ο Αρχηγός μένεα πνέων κατά της κλίκας και ήλθεν ές ιδίων του είς το Παρίσι, παραλαβών και τον νυν Νομάρχην εκ Πρεμετής, δικηγόρον κ. Γιόσκαν.

Εις το Παρίσι ευρήκε και τον εκ Κορυτσάς κ. Αδαμίδην, κατεστρώθη δε κάποιο πρόγραμμα ενεργείας υπέρ της Βορείου Ηπείρου. Αλλ' έπρεπε πρώτα να διαρραγή ο ιστός της κλίκας του ξενοδοχείου “Μερσεντές” όπου έμενεν η Ελληνική αντιπροσωπεία. Και ο Σπύρομίλιος ανέλαβε το έργον τούτο εν αμέσω συνεννοήσει με τον Βενιζέλον. Εσυγκατοικούσαμε με τον Αρχηγόν και τους άλλους Ηπειρώτας εις το αυτό ξενοδοχείον, και διαρκώς ήμεθα μαζύ. Ένα πρωί βλέπομεν τον Σπυρομίλιον συλλογισμένον, μοναχόν, εις μίαν γωνίαν των προθαλάμων του ξενοδοχείου.

-Τί τρέχει, Αρχηγέ, κάτι συλλογισμένος;

-Άφησέ με, Χρήστο, θα σου πώ αργότερα.

Μετ' ολίγον, διαγγελεύς απο το “Μερσέντες” έρχεται με γράμμα του Βενιζέλου και ο Αρχηγός φεύγει αμέσως. Περί το μεσημέρι ενεφανίσθη ο Αρχηγός γελαστός και ακτινοβολών.

-Πάμε Χρήστο να φάμε οι δύο μας και να σου τα πώ.

Και μας διηγήθη τα εξής:

-Έγραψα στον κ. Πρόεδρο ένα πολύ άσχημο γράμμα, Με έπνιξε το δίκηο... Του έγραψα πως ο υπουργός του είναι “άτιμος” και δεν εχειρίσθη καλά το Ηπειρωτικό ζήτημα.

- Τί λές, Αρχηγέ, και τι συνέβη;

- Ο Πρόεδρος μ' επροκάλεσε αμέσως. Επήγα και τον ευρήκα να περιμένη μαζύ με τον υπουργό κ Πλίτην. Μου λέγει: “Καλώς τον Αρχηγό. Εδώ έχω και τον κ υπουργόν και θα ιδώ ποιος έχει δίκηο.” Εγώ του είπα: “Κύριε Πρόεδρε, εγώ είμαι παλληκάρι, και αν ιδώ που έχω άδικο, θα ζητήσω συγχώρεσιν απο τον κ. υπουργό”. Και άρχισα να διηγούμαι τα καταντήματα του Ηπειρωτικού ζητήματος. Και είπαοτι έφερεν ως γραμματέα της Ηπειρωτικής αντιπροσωπείας έναν φανατικόν βασιλικόν, ο οποίος βρίζει όλην την ημέραν αυτόν τον κ. Βενιζέλον. Όταν ο κ. Πολίτης ήκουσε τούτο είπεν: “Λυπούμαι κ. Αρχηγέ, αλλ' εγώ δεν ξεύρω τα πρόσωπα, δεν κάνω πολιτικήν”. Εγώ του είπα “Αφού δεν κάνετε πολιτικήν κ. υπουργέ να καθήσετε σπίτι σας και να μήν κάνετε τον υπουργόν”. Ο Βενιζέλος διέκοψεν: “Έχει δίκηο ο αρχηγός. Πώς γίνονται αυτά τα πράγματα. Να διορθωθούν αμέσως”. Ο κ. Πολίτης μου εζήτησε συγνώμην και ο βασιλικός γραμματεύς της αντιπροσωπείας απελύθη αμέσως. Ο Βενιζέλος μου είπεν ότι “θα είμαι εγώ ο αντιπρόσωπος της Βορείου Ηπείρου εις την Διάσκεψην”.

Και έτσι ο Αρχηγός εν προσωπική με τον Βενιζέλον συννενόησει διέρρηξε την “κλίκα”. Έκτοτε ο Σπυρομίλιος ενήργει υπό τας εμπνεύσεις και τας οδηγίας του Βενιζέλου εν τη διάσκεψει της ειρήνης, είναι δε γνωστόν οτι, όταν ο Βενιζέλος επέστρεψεν εις Αθήνας μετά την υπογραφήν της Συνθήκης των Σεβρών – και μετά την δολοφονικήν απόπειραν – και ωμιλεί πρός τα πλήθη των Αθηνών, έχων παρά το πλευρόν του ακτινοβολούντά τον Σπυρομίλιον, είχεν είπη:

-Σας έφερα ελευθέραν και την Βόρειον Ήπειρον και την Χειμάρραν κι ' έτσι εγλύτωσα απο τον αγαπητόν Αρχηγόν Σπυρομίλιον

Φευ! Το μέγα εκέινον έργον της Μεγάλης Ελλάδος με τα Ακροκεραύνια ως προπύργιον κατά των απο βορρά εχθρών του Ελληνισμού, κατερρίφθη και συμπαρεσύρθη εις την καταστροφήν της Μικρασίας, ο δε Σπυρομίλιος, ερείπιον εκ των ψυχικών και σωματικών κακουχιών, μου έγραψε περιλύπως: “ Έπειτα απο 40 χρόνια αγώνων και αγωνίας εκατάντησα, Χρήστο, να μην ξέρω τι είμαι Έλλην ή Αλβανός...”.

-Χρήστο, οι μέρες μου είναι μετρημένες. Η πληγή του ποδιού μου έφερεν γενικήν κατάπτωσιν. Οι ταλαιπωρίες και οι ψυχικοί πόνοι με κατέβαλαν. Θα πεθάνω μαραμένος που βλέπω την Χειμάρραν Αρβανίτικη.

Προσεπαθήσαμεν να του εμπνεύσωμεν αισιοδοξίαν, αλλά προφανώς, το ηρωικόν εκείνο κορμί είχε καμφθή και η αλύγιστη κορμοστασιά που φαίνεται εις παλαιάς φωτογραφίας του είχεν εξαφανισθή. Μονάχα τα μάτια του διετηρούν μια αέτιον διαπεραστικότητα, παρμένην απο τα άγρια βουνά της ηρωικής του πατρίδος.

Χρήστος Καίσαρης

Ανταποκριτής του Εθνικού Κήρυκα της Νέας Υόρκης (The National Herald)

Πηγή: απο προσωπικό αρχείο Ε. Καλούση για το Himara.gr